'Cày cuốc' 10 năm, lương tăng gấp 3 vẫn chưa dư 100 triệu đồng

Lifestyle

'Cày cuốc' 10 năm, lương tăng gấp 3 vẫn chưa dư 100 triệu đồng

Dù khoản tích lũy chưa như kỳ vọng, nhiều người trẻ tại TP.HCM, Đà Nẵng đã bắt đầu thay đổi thói quen chi tiêu, lập kế hoạch trả nợ và xây dựng quỹ dự phòng.

Lương lũy kế

Tiết kiệm

Vuốt ngang để xem trọn 10 năm

Tròn 10 năm kể từ ngày nhận tháng lương đầu tiên gần 10 triệu đồng, Minh Trung (32 tuổi, phường Bình Thạnh, TP.HCM) hiện là quản lý cấp trung tại một tập đoàn FMCG. Thu nhập của anh xấp xỉ 30 triệu đồng/tháng, gần gấp 3 lần so với thời mới ra trường đi làm.

Nhìn từ bên ngoài, đây là mức lương đủ để nhiều người cho rằng cuộc sống đã ổn định. Tuy nhiên, khi tổng kết lại hành trình một thập kỷ đi làm, Trung giật mình nhận ra khoản tiết kiệm của mình vẫn chưa chạm mốc 100 triệu đồng.

“Mỗi lần được tăng lương, tôi đều nghĩ từ tháng sau sẽ bắt đầu để dành nhiều hơn. Nhưng rồi vài tháng sau nhìn lại, số dư tài khoản vẫn gần như bằng 0”, anh kể.

Theo Trung, thu nhập tăng đến đâu, mức sống cũng dần thay đổi đến đó. Những khoản từng được xem là “xa xỉ” khi mới đi làm dần trở thành nhu cầu quen thuộc, như chuyển từ phòng trọ sang căn hộ studio, thay điện thoại và laptop sau vài năm sử dụng, gặp gỡ bạn bè vào cuối tuần hoặc thỉnh thoảng đi du lịch để “tự thưởng” sau những đợt chạy dự án căng thẳng.

Hiện anh chi hơn 7 triệu đồng mỗi tháng cho tiền thuê nhà. Phần thu nhập còn lại được phân bổ cho ăn uống, xăng xe, trả góp thiết bị công nghệ và các chi phí sinh hoạt khác. Trung cũng đều đặn dành khoảng 5 triệu đồng để phụ giúp ba mẹ và hỗ trợ em trai đang học đại học.

Ngân sách của Minh Trung

Đơn vị: đồng/tháng

Thuê căn hộ

7.000.000

Phụ giúp ba mẹ & hỗ trợ em trai

5.000.000

Ăn uống

6.500.000

Xăng xe

1.000.000

Trả góp điện thoại, laptop

2.500.000

Điện, nước, Internet, điện thoại

1.500.000

Gặp gỡ bạn bè, giải trí

2.000.000

Mua sắm, chi tiêu phát sinh

3.000.000

Tổng chi mỗi tháng

≈28.500.000

Tiết kiệm thực tế

<1,5 triệu

Mỗi tháng gần như không tích lũy được dù thu nhập đã tăng gần 3 lần.

Tỷ trọng 8 nhóm chi tiêu trong tổng ngân sách tháng.

“Tính ra lương đã tăng gần 3 lần, nhưng cảm giác tài chính vẫn giống hệt 10 năm trước.”

Dù thu nhập tăng nhiều lần sau một thập kỷ đi làm, không ít người trẻ vẫn không có khoản tích lũy. Ảnh minh họa: Phương Lâm.

Không riêng Minh Trung, nhiều người trẻ dù đã đi làm nhiều năm vẫn rơi vào cảnh lương cao nhưng không có tiền dư, thậm chí mắc nợ vì chi tiêu, đầu tư hoặc đánh giá quá cao khả năng kiểm soát dòng tiền.

Trong khi đó, một bộ phận khác chủ động gác lại mục tiêu tích lũy, sẵn sàng chi mạnh tay, thậm chí vay nợ để đầu tư vào kiến thức và kỹ năng với kỳ vọng cải thiện thu nhập trong tương lai.

Lương cao vẫn khó tích luỹ

Điều khiến Trung lo lắng hơn cả là cảm giác thiếu an toàn tài chính. Ngành FMCG vài năm gần đây liên tục tái cơ cấu, nhiều doanh nghiệp cắt giảm nhân sự. Anh nhận ra nếu mất việc vào thời điểm này, khoản tiền tích lũy chỉ đủ duy trì cuộc sống trong vài tháng.

Sau khi nhìn lại hành trình 10 năm đi làm, Trung quyết định thay đổi cách quản lý tiền bạc. Anh lập lại bảng theo dõi chi tiêu, hủy các gói đăng ký giải trí ít sử dụng, hạn chế mua thiết bị công nghệ theo cảm hứng và đặt quy tắc chuyển tối thiểu 15% thu nhập sang một tài khoản tiết kiệm riêng ngay khi nhận lương.

“Tôi nhận ra tăng lương không đồng nghĩa sẽ giàu lên. Nếu không thay đổi cách chi tiêu, thêm 10 năm nữa có lẽ tôi vẫn lặp lại đúng vòng quay này”, Trung chia sẻ.

Cũng có thâm niên 1 thập kỷ đi làm, Thanh Trúc (33 tuổi, phường Diên Hồng, TP.HCM) lại rơi vào tình trạng phần lớn thu nhập được dùng để trả nợ. Hiện cô kiếm khoảng 35 triệu đồng/tháng, gần gấp 4 lần thời mới tốt nghiệp, nhưng vẫn khó tích lũy.

3 năm trước, khi thị trường chứng khoán và tiền số tăng mạnh, Trúc sử dụng hạn mức thẻ tín dụng cùng một khoản vay tín chấp, tổng cộng gần 400 triệu đồng, để đầu tư với kỳ vọng kiếm lời nhanh. Tuy nhiên, thị trường đảo chiều chỉ sau vài tháng, khiến danh mục của cô mất hơn một nửa giá trị.

Thói quen mua sắm trả góp và sử dụng dịch vụ mua trước, trả sau khiến các kỳ thanh toán của Trúc ngày càng chồng chất. Ảnh: NVCC.

Cùng thời điểm đó, thói quen mua sắm trả góp và sử dụng dịch vụ mua trước, trả sau khiến các khoản phải thanh toán hàng tháng ngày càng chồng chất.

“Lúc đó tôi nghĩ mình có thu nhập tốt nên vài triệu đồng trả góp mỗi tháng không đáng kể. Nhưng khi cộng nhiều khoản lại, tiền gốc, tiền lãi và các kỳ thanh toán nối tiếp nhau trở thành áp lực rất lớn”, Trúc nhớ lại.

Có thời điểm, cô phải dành gần 20 triệu đồng mỗi tháng để trả các khoản vay và dư nợ thẻ tín dụng, tương đương hơn một nửa thu nhập. Mỗi kỳ thưởng hoặc khoản thu nhập ngoài lương vừa nhận được cũng gần như lập tức dùng để trả nợ, thay vì tích lũy.

Ngân sách của Thanh Trúc

Đơn vị: đồng/tháng

Thu nhập mỗi tháng

≈35.000.000

Trả vay tín chấp & dư nợ thẻ tín dụng

20.000.000

Chi phí sinh hoạt

10.000.000

Ăn uống, đi lại & chi tiêu khác

5.000.000

Tổng chi mỗi tháng

≈35.000.000

Số dư cuối tháng

≈0 đồng

Thu nhập ngoài lương chủ yếu được dùng để trả nợ; riêng khoản trả vay chiếm khoảng 57% thu nhập tháng.

Trả nợ 20 triệu · Sinh hoạt 10 triệu · Chi tiêu khác 5 triệu.

Nhìn lại, Trúc cho rằng sai lầm lớn nhất không chỉ nằm ở quyết định đầu tư thất bại, mà còn ở việc đánh giá quá cao khả năng kiểm soát dòng tiền của bản thân.

“Tôi từng nghĩ chỉ cần lương cao thì mọi khoản nợ đều có thể xử lý. Nhưng thực tế, càng có thu nhập tốt, tôi càng dễ tự cho phép mình vay thêm hoặc chi tiêu nhiều hơn vì tin rằng sau này sẽ trả được”, cô nói.

Có giai đoạn công ty chậm chi thưởng, Trúc phải vay khoản mới để xoay vòng thanh toán những khoản đến hạn. Hiện cô đã dừng toàn bộ hoạt động đầu tư ngắn hạn, chủ động giảm hạn mức thẻ tín dụng xuống mức tối thiểu và xây dựng kế hoạch trả hết nợ trong vòng 18 tháng.

Chỉ sau khi hoàn thành mục tiêu này, Trúc mới tính đến việc đầu tư và tích lũy trở lại.

Đánh đổi tiết kiệm để tăng thu nhập

Áp lực tài chính ngày càng lớn khiến nhiều người trẻ khó duy trì thói quen tiết kiệm như các thế hệ trước.

Tại Mỹ, theo Fortune, một bộ phận Gen Z hiện có số nợ cao hơn khoản tiền dành dụm. Aleksandra Medina, đồng sáng lập kiêm Giám đốc sản phẩm của ứng dụng tài chính Frich, cho rằng môi trường kinh tế hiện tại khiến người trẻ chủ động cân nhắc và sắp xếp nhiều nhu cầu cùng lúc.

“Nhiều người Gen Z đang phải cân bằng giữa việc chi trả các khoản thiết yếu, dành tiền cho tình huống khẩn cấp và mua hàng bằng tín dụng”, bà nói với Fortune.

Khi những mục tiêu dài hạn như mua nhà hay ổn định tài chính cần nhiều thời gian hơn để đạt được, một bộ phận người trẻ lựa chọn ưu tiên các khoản chi mang lại giá trị và sự hài lòng ở hiện tại.

Xu hướng tương tự cũng xuất hiện tại một số thị trường châu Á. Ở Singapore, Channel News Asia dẫn dữ liệu của tập đoàn công nghệ và xử lý thanh toán trực tuyến Worldpay cho thấy 77% Gen Z từng sử dụng hình thức mua trước trả sau - mức cao nhất trong các nhóm tuổi. Tín dụng không chỉ được dùng cho những món hàng giá trị lớn mà ngày càng xuất hiện trong các khoản chi thường ngày như ăn uống và di chuyển.

77%

Gen Z tại Singapore từng sử dụng hình thức mua trước, trả sau — mức cao nhất trong các nhóm tuổi.Nguồn: Worldpay, dẫn lại bởi Channel News Asia.

Tại Việt Nam, lựa chọn ưu tiên hiện tại thay vì tích lũy dài hạn cũng xuất hiện trong cách chi tiêu của một số người trẻ. Nhật Trường (27 tuổi, phường Thanh Khê, Đà Nẵng), dành phần lớn thu nhập trong 3 năm gần đây cho các khóa học, công cụ làm việc và trả những khoản nợ phát sinh từ việc học.

Dù có công việc quản lý và thu nhập ổn định, Trung vẫn bất an vì quỹ dự phòng chỉ đủ trang trải cuộc sống trong vài tháng. Ảnh: NVCC.

Thay vì tích lũy ngay, Trường xem việc đầu tư vào kiến thức và kỹ năng là cách nâng cao thu nhập trong tương lai.

Trường hiện làm công việc sáng tạo nội dung. Ngoài công việc chính, anh thường xuyên tìm kiếm thêm nguồn thu với mong muốn cải thiện thu nhập và tăng khả năng tích lũy trong tương lai.

Khoản chi lớn nhất của anh là 88 triệu đồng cho một chương trình phát triển bản thân kéo dài 3 ngày. Trước đó, Trường từng bỏ khoảng 10 triệu đồng cho một khóa xây dựng thương hiệu cá nhân và tham gia thêm nhiều khóa học nhỏ khác.

Tổng số tiền anh dành cho việc học và phát triển bản thân đã vượt 100 triệu đồng. Để trang trải các khoản này, Trường còn vay ngân hàng khoảng 150 triệu đồng.

Khoản đầu tư của Nhật Trường

Chi phí tích lũy

Học phát triển bản thân

88.000.000

Học xây dựng thương hiệu cá nhân

10.000.000

Học marketing và kinh doanh

2.000.000

Học võ

2.000.000

Tổng chi học tập

100.000.000+

Thu nhập dành để trả vay

~50%

Mỗi tháng, khoảng một nửa thu nhập được dùng để trả các khoản vay ngân hàng cho việc học.

Tỷ trọng các khoản học tập trong tổng chi phí đã công bố.

Chia sẻ với Tri Thức - Znews, anh cho biết gần như toàn bộ số tiền kiếm được mỗi tháng đều được sử dụng cho sinh hoạt và trả nợ. Khoảng 50% thu nhập được dành để thanh toán các khoản vay, phần còn lại chi cho tiền thuê trọ, ăn uống và đi lại.

Trong ngân sách hàng tháng, chi phí phục vụ công việc và học tập, đặc biệt là các công cụ trí tuệ nhân tạo, chiếm tỷ trọng lớn nhất. Ngoài những khoản này, Trường gần như không mua sắm hay tham gia các hoạt động giải trí tốn kém. Thỉnh thoảng, anh mới đi uống bia cùng bạn bè.

“Từ năm 2024 đến nay và có thể kéo dài đến năm 2028, tôi xác định mình sẽ không có tiền dư, vì đang vay nguồn tiền của tương lai để đầu tư cho việc học ở hiện tại.”

Theo Trường, quyết định đăng ký các khóa học ban đầu xuất phát từ sự tò mò và mong muốn có thêm trải nghiệm. Anh cho rằng tiền có thể kiếm lại, trong khi một số cơ hội học hỏi có thể không xuất hiện lần thứ hai.

Tuy nhiên, lựa chọn này cũng khiến kế hoạch tiết kiệm của anh bị đẩy lùi nhiều năm. Từ năm 2024, Trường chủ động cắt giảm mua sắm, vui chơi và du lịch để cân đối tài chính, đồng thời duy trì việc trả nợ.

Trong thời gian tới, anh vẫn muốn học thêm nhiều kỹ năng như ngôn ngữ ký hiệu, làm mộc, thiết kế hồ cá, bơi và sửa xe. Trường dự kiến chỉ dành khoảng 5% thu nhập cho tiết kiệm, trong khi phần lớn số tiền còn lại tiếp tục được đầu tư cho việc học và nâng cao năng lực.

“Muốn nâng mức thu nhập, trước tiên phải nâng tư duy và nhận thức”, anh nói.

Trường chấp nhận chưa có tiền dư từ năm 2024 đến khoảng năm 2028 để đổi lấy cơ hội nâng cao năng lực. Ảnh: NVCC.

3 ác mộng tài chính thường trực của người trẻ

Nhiều người trẻ hiện phải đối mặt với 3 vấn đề tài chính chính: thiếu hụt tiền bạc do chi tiêu vượt kế hoạch trước các cám dỗ mua sắm trực tuyến; lâm vào nợ nần vì sử dụng thẻ tín dụng và các hình thức vay tiêu dùng dễ dãi; và làm việc quần quật nhưng không đạt được mục tiêu tài chính đề ra. Để giải quyết những vấn đề này, cuốn sách Làm chủ tiền bạc từ khi còn đi học của TS Vũ Minh Tú cung cấp các phương pháp quản lý tài chính cá nhân hiệu quả, giúp người trẻ kiểm soát chi tiêu, tránh nợ nần và đạt được mục tiêu tài chính.