Chăm sóc người cao tuổi không chỉ là chữa bệnh
Già hóa dân số đang diễn ra với tốc độ nhanh chóng tại Việt Nam, kéo theo nhiều thách thức trong chăm sóc sức khỏe người cao tuổi (NCT).
PGS.TS - bác sĩ Nguyễn Văn Trí, Phó Chủ tịch Hội Lão khoa Việt Nam, Chủ tịch Hội Lão khoa Thành phố Hồ Chí Minh.
PGS.TS - bác sĩ NGUYỄN VĂN TRÍ, Phó Chủ tịch Hội Lão khoa Việt Nam, Chủ tịch Hội Lão khoa Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh: Không chỉ đối mặt với các bệnh mạn tính, NCT còn đứng trước nguy cơ suy giảm chức năng, suy dinh dưỡng, sa sút trí tuệ và cô đơn tinh thần.
Những bệnh lý phổ biến ở người cao tuổi
*Thưa PGS.TS - bác sĩ Nguyễn Văn Trí, hiện nay những bệnh lý nào phổ biến nhất ở NCT?
- Nhóm bệnh phổ biến nhất ở NCT hiện nay là các bệnh không lây nhiễm, đặc biệt là bệnh lý tim mạch và mạch máu. Trong đó thường gặp nhất là tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu và các bệnh lý mạch máu não, mạch máu tim, mạch máu thận.
Các bệnh này thường đi kèm với nhau. Ví dụ, một người bị tăng huyết áp rất dễ kèm theo đái tháo đường hoặc rối loạn lipid máu. Chính sự phối hợp đó làm tăng nguy cơ biến chứng như: đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy thận hay sa sút chức năng ở NCT.
Xu hướng hiện nay là các bệnh nhiễm trùng giảm dần, trong khi bệnh không lây nhiễm lại gia tăng rất mạnh. Điều này phản ánh sự thay đổi của đời sống xã hội. Điều kiện sống tốt hơn giúp con người sống lâu hơn, ít mắc bệnh nhiễm trùng hơn. Nhưng khi tuổi thọ tăng lên thì các bệnh mạn tính, bệnh thoái hóa, bệnh mạch máu lại xuất hiện ngày càng nhiều.
Tôi thường ví hệ thống mạch máu giống như hệ thống ống nước. Dùng càng lâu thì càng xuống cấp. NCT sống càng lâu thì nguy cơ bệnh lý mạch máu càng cao.
* Chúng ta cần phải hiểu “năng lực sức khỏe” của NCT như thế nào, thưa ông?
- Điều quan trọng nhất trong lão khoa không chỉ là phát hiện bệnh mà còn phải đánh giá được “năng lực sức khỏe” còn lại của NCT.
Hiện nay, ngành y tế chủ yếu tập trung phát hiện và điều trị bệnh. Tuy nhiên, với NCT, chỉ chẩn đoán bệnh thôi là chưa đủ. Một cụ già bị tăng huyết áp nhưng vẫn tự chăm sóc được bản thân, còn minh mẫn, vận động tốt thì việc điều trị sẽ rất thuận lợi. Ngược lại, một người chỉ mắc bệnh nhẹ nhưng đã lú lẫn, không tự chăm sóc được thì việc điều trị sẽ khó khăn hơn rất nhiều.
“Trong các buổi giảng dạy, tôi luôn nhấn mạnh với học trò rằng, không phải chỉ hỏi “bệnh gì để chữa”, mà phải hỏi thêm “năng lực sức khỏe” của người này đang ở mức nào để điều trị cho phù hợp”.
PGS.TS - bác sĩ NGUYỄN VĂN TRÍ
Do đó, điều mà chúng tôi quan tâm là khả năng dự trữ sức khỏe của NCT còn bao nhiêu. Người nào còn năng lực sức khỏe tốt thì phục hồi nhanh hơn, chống chịu bệnh tật tốt hơn. Người suy yếu thì nguy cơ biến chứng, nhập viện và tử vong sẽ cao hơn.
Đây là điểm khác biệt căn bản giữa lão khoa với nội khoa thông thường. Nội khoa chủ yếu điều trị bệnh. Còn lão khoa phải đánh giá toàn diện cả bệnh lý lẫn chức năng sống, khả năng tự chăm sóc, nhận thức, dinh dưỡng và tinh thần của người bệnh.
* Vậy theo ông, làm thế nào để đánh giá được năng lực sức khỏe của NCT?
- Thực ra việc này không quá phức tạp và không cần kỹ thuật cao. Chúng tôi có thể đánh giá bằng những thang điểm rất đơn giản.
Có 4 yếu tố quan trọng cần được tầm soát. Thứ nhất là số lượng bệnh lý mà NCT mắc phải. Nếu không có bệnh là rất tốt. Mắc 1-2 bệnh là mức nhẹ, 3-4 bệnh là mức trung bình, trên 5 bệnh là nặng. Tuy nhiên cũng phải xem bệnh đang ở giai đoạn nào, có biến chứng hay không.
Thứ hai là đánh giá tình trạng suy yếu. Người đó còn tự chăm sóc được bản thân hay không? Có thể đi chợ, sinh hoạt độc lập hay phải phụ thuộc người khác? Đây là yếu tố cực kỳ quan trọng.
Thứ ba là đánh giá nhận thức. Người già có hay quên không? Có nhớ được các thông tin đơn giản không? Có định hướng được thời gian, không gian không? Nếu suy giảm nhận thức thì việc tuân thủ điều trị sẽ rất khó khăn.
Cuối cùng là đánh giá dinh dưỡng. Chúng tôi xem người bệnh có chán ăn không, có sụt cân không, chỉ số BMI có giảm không. Những dấu hiệu này cho thấy nguy cơ suy dinh dưỡng ở NCT.
Khi kết hợp cả 4 yếu tố nêu trên, chúng ta sẽ phân loại được người nào có năng lực sức khỏe tốt, trung bình hay suy yếu nặng. Từ đó, bác sĩ sẽ xây dựng phác đồ điều trị phù hợp hơn.
* Khi đã đánh giá được “năng lực sức khỏe”, việc chăm sóc và điều trị sẽ thay đổi như thế nào, thưa ông?
- Nếu biết người bệnh bị suy yếu, bác sĩ sẽ tập trung cải thiện khối cơ, bổ sung đạm, tập phục hồi chức năng và tăng vận động. Nếu phát hiện suy giảm nhận thức thì ngoài thuốc còn phải có “điều trị xã hội”. Tức là giúp người già tham gia các hoạt động cộng đồng, đọc sách báo, chơi cờ, giao tiếp với mọi người. Não bộ cũng giống như cơ bắp, nếu không hoạt động thì sẽ teo dần.
- Với người suy dinh dưỡng thì cần bổ sung dinh dưỡng, vitamin D, tăng cường vận động phù hợp. Điều quan trọng là không chỉ chữa bệnh mà còn phải phục hồi và duy trì năng lực sống cho NCT. Ngoài ra, việc đánh giá toàn diện còn giúp bác sĩ kiểm soát tốt vấn đề đa thuốc. NCT thường dùng rất nhiều loại thuốc cùng lúc. Nếu không quản lý tốt thì thuốc có thể tương tác với nhau, gây tác dụng phụ hoặc làm suy gan, suy thận.
Bác sĩ Bệnh viện Đa khoa Thống Nhất siêu âm tim cho bệnh nhân lớn tuổi. Ảnh: Hạnh Dung
Phải thay đổi tư duy chăm sóc người cao tuổi
* Trong bối cảnh già hóa dân số diễn ra nhanh, theo ông, hệ thống y tế hiện nay đã đáp ứng được nhu cầu chăm sóc sức khỏe NCT hay chưa?
- Thực tế là chuyên ngành lão khoa vẫn chưa được quan tâm đúng mức. Nhiều bệnh viện hiện nay chưa có khoa Lão khoa riêng. NCT vẫn điều trị chung với các khoa: Nội tổng hợp hoặc Tim mạch. Tuy nhiên, tôi rất mừng vì hiện nay đã có Nghị quyết số 72-NQ/TW, ngày 9-9-2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc, nâng cao sức khỏe nhân dân. Sau nghị quyết này, ngành y tế bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến lão khoa, đặc biệt tại các đô thị lớn.
Tôi cho rằng, các bệnh viện lớn cần sớm có khoa Lão khoa riêng, thậm chí các thành phố lớn cần có bệnh viện lão khoa. Nhưng điều quan trọng hơn là phải thay đổi tư duy chăm sóc NCT.
Lão khoa không chỉ là “nội khoa cho người lớn tuổi” mà phải đánh giá được năng lực sức khỏe toàn diện của NCT. Tức là ngoài khám và điều trị bệnh, còn phải xem người đó còn tự chăm sóc được không, có suy yếu không, có sa sút trí tuệ không, có suy dinh dưỡng không.
* Ngoài vấn đề thể chất, NCT hiện nay còn đối mặt với nhiều vấn đề tinh thần. Gia đình và xã hội cần làm gì để hỗ trợ họ, thưa ông?
- Sức khỏe tinh thần là một phần rất quan trọng trong chăm sóc NCT. Người già nếu sống cô đơn, ít được quan tâm, ít giao tiếp thì nguy cơ suy giảm nhận thức và trầm cảm sẽ tăng lên.
Nhiều người già chỉ ở nhà, không tham gia hoạt động xã hội, không giao tiếp với ai thì não bộ sẽ ngày càng kém hoạt động. Ngược lại, những người tham gia hội đoàn, sinh hoạt cộng đồng, đọc báo, chơi cờ, trò chuyện thường xuyên thì tinh thần minh mẫn hơn rất nhiều.
Gia đình cần dành thời gian trò chuyện, quan tâm và tạo điều kiện để NCT được tham gia các hoạt động phù hợp. Đừng nghĩ chăm sóc NCT chỉ là cho ăn uống đầy đủ hay uống thuốc đúng giờ. Điều họ cần nhiều khi là sự sẻ chia, được lắng nghe và cảm thấy mình vẫn có ích.
Chúng ta phải nhìn nhận sức khỏe NCT theo nghĩa toàn diện, bao gồm cả thể chất lẫn tinh thần. Khi NCT khỏe về tinh thần thì họ cũng sẽ khỏe hơn về thể chất.
Tin nóng
Khi sử dụng tủ lạnh, bạn cần chú ý không được đặt những đồ sau lên nóc tủ vì có thể làm hại thiết bị.
Cảm giác yên bình và dễ chịu khi ở bên cạnh người mình yêu là điều mà nhiều người tìm kiếm. Nó được tạo nên từ sự thấu hiểu và tình yêu chân thành của hai con tim chung nhịp đập.
Trong một năm triển khai Phaco không dao, Bệnh viện Mắt Sài Gòn điều trị thành công hơn 6.000 bệnh nhân. Theo đơn vị, 98,9% bệnh nhân phục hồi thị lực trong 3 ngày sau phẫu thuật.
Dù đánh răng đều đặn, vôi răng vẫn có thể hình thành theo thời gian. Việc cạo vôi định kỳ giúp giảm nguy cơ viêm nướu và bệnh nha chu.
Cơ thể xuất hiện một số mụn nước nhỏ kèm cảm giác nóng rát nhẹ nhưng không đi khám, người đàn ông 43 tuổi chỉ nhập viện khi tổn thương da lan rộng vùng bụng và lưng. Qua thăm khám và đánh giá lâm sàng, bệnh nhân được chẩn đoán mắc zona thần kinh và có nguy cơ biến chứng đau dây thần kinh sau zona do nhập viện muộn.
Một người kể lại chuyện trong chuyến đi mới đây, lúc đang đi đò qua hang động, thì nghe có tiếng giục cô bỏ áo phao và nhảy xuống nước. Vậy vì sao con người có khi nghe như có 'tiếng nói' thôi thúc mình làm những điều kỳ lạ?
Tin mới
Thời tiết vượt ngưỡng 40 độ C dễ gây quá tải cơ thể, do đó việc nhận biết sớm 3 tình trạng nguy hiểm dưới đây sẽ giúp bạn xử trí kịp thời, tránh hệ lụy đáng tiếc.
Thuốc daraxonrasib có tác dụng ức chế một loại protein đột biến liên quan đến sự phát triển của khối u, vốn xuất hiện trong hơn 90% trường hợp ung thư tuyến tụy.
Chế độ Fan là một trong những chế độ quen thuộc được trang bị trên các dòng điều hòa. Thế nhưng không ít người băn khoăn có nên sử dụng chế độ này không và chế độ này có tiết kiệm điện không. Hãy đọc ngay bài viết dưới đây để được giải đáp.
Nhiều người dành cả đời để chuẩn bị tài chính cho tương lai nhưng lại quên chuẩn bị tâm lý cho những năm tháng về già.
Trong chuyên mục Cà kê chuyện chữ nghĩa số trước, chúng tôi có bài viết: Về cách giảng hai từ 'phiền phức' và 'phức tạp' trong 'Tầm nguyên từ điển' của Lê Văn Hòe. Sau khi phân tích và chứng minh, chúng tôi đã đi đến kết luận: 1. Trong Hán ngữ, cả phiền phức 繁複, lẫn phức tạp 複雜, đều được từ điển ghi nhận thống nhất bằng chữ 'phức' có tự hình là 複 (bộ y), chứ không phải chữ phức 輻 (bộ xa 車) nghĩa là nan hoa bánh xe; 2. Chữ tạp, trong từ 'phức tạp' 複雜 có nghĩa là pha tạp, không thuần nhất, chứ không mang nghĩa chuyên biệt là 'món rau trộn'.
'Tung tăng ngày hè' là tập truyện dài đầu tay của tác giả Ngô Hường, ghi lại chuyến về quê ngoại của bé Bắp (Thiên Phúc).
Hè nào anh chị cũng đưa 2 cháu về quê ở nhà tôi 2 tháng nhưng chỉ đưa 1 triệu đồng; con tôi năm nay mới lên Hà Nội chơi 1 tuần mà chị dâu đã bóng gió kêu tốn kém.
Trước khi mua thiết bị điện, hãy nhìn vào nhãn năng lượng. Một lựa chọn đúng hôm nay có thể giúp tiết kiệm điện, giảm hóa đơn và bảo vệ môi trường trong suốt quá trình sử dụng.