Chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục vị thành niên, thanh niên giai đoạn 2026 - 2030: Tập trung hoàn thiện chính sách, pháp luật, lấy vị thành niên, thanh niên làm trung tâm

Vẫn còn nhiều thách thức trong phòng, chống tảo hôn

Tình trạng sinh con và phá thai ở tuổi vị thành niên là vấn đề rất được ngành Y tế nói riêng và xã hội nói chung quan tâm. Bởi tình trạng này kéo theo nhiều hệ lụy về xã hội và sức khỏe. Ở góc độ y tế, độ tuổi từ 15 - 19, mang thai khi cơ thể chưa phát triển hoàn thiện có thể kéo theo những rủi ro đối với sức khỏe của người mẹ và thai nhi. Ở góc độ xã hội, khi một em gái mang thai ở tuổi từ 15 - 19, câu chuyện phía sau thường không chỉ là lựa chọn cá nhân. Đó có thể là kết quả của nhiều khoảng trống cùng lúc: thiếu kiến thức, khó tiếp cận dịch vụ, ảnh hưởng của gia đình và tập quán cộng đồng. Một bà mẹ trẻ thiếu học vấn, thiếu kỹ năng nghề nghiệp và thu nhập ổn định sẽ khó tự chủ về tài chính, đồng thời gia đình phải gánh thêm chi phí nuôi dưỡng trẻ.

Cũng theo ngành Y tế, tình trạng sinh con ở tuổi vị thành niên không phân bố đồng đều trên cả nước, khoảng cách rõ hơn ở nhóm dân tộc thiểu số (DTTS). Lý giải nguyên nhân cho thấy, ở một số cộng đồng, kết hôn và sinh con sớm vẫn chịu tác động của tập quán lâu đời. Vì vậy, thay đổi nhận thức không thể chỉ dừng ở việc cung cấp thông tin cho trẻ vị thành niên mà cần có sự tham gia của gia đình và cộng đồng.

Tại Hội thảo “Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi” do Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Lào Cai tổ chức, ông Đặng Việt Dũng, Phó Chủ tịch Thường trực UBND phường Sa Pa cho biết, trong 9 tháng năm 2026, địa phương không phát sinh trường hợp tảo hôn mới và không ghi nhận trường hợp hôn nhân cận huyết thống. Tuy nhiên, qua rà soát, phường phát hiện 6 trường hợp có nguy cơ tảo hôn. Đáng chú ý, trong 8 tháng năm 2026, phường Sa Pa ghi nhận 13 trường hợp phụ nữ dưới 18 tuổi sinh con.

Về mặt pháp lý, Việt Nam đã xây dựng hệ thống luật đầy đủ để ngăn chặn tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, nhưng thực tế hệ thống này chưa thực sự hiệu quả ở các vùng DTTS do năng lực thực thi yếu, rào cản ngôn ngữ và sự thiếu hiểu biết của người dân về pháp luật. Điều này cho thấy cần có giải pháp tổng thể và lâu dài, phù hợp với đặc thù của từng vùng, từng dân tộc, thay vì tiếp cận đơn ngành hay tuyên truyền đơn lẻ.

Giảm tỷ lệ phá thai ở vị thành niên trên tổng số ca phá thai xuống dưới 1%

Đây là một trong những mục tiêu của “Đề án chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục vị thành niên, thanh niên giai đoạn 2026 - 2030”.

Phát biểu tại Hội thảo triển khai Đề án ngày 26/8/2026 vừa qua, TS.BS Tống Trần Hà, Phó Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em, Bộ Y tế cho biết, Đề án tập trung vào các nhóm nhiệm vụ: hoàn thiện chính sách, pháp luật; lấy vị thành niên, thanh niên làm trung tâm; xây dựng dịch vụ thân thiện; đẩy mạnh giáo dục giới tính và sức khỏe sinh sản toàn diện; tăng cường ứng dụng công nghệ số; thúc đẩy phối hợp liên ngành, huy động toàn xã hội; đồng thời tăng cường giám sát, đánh giá bằng các chỉ số định lượng… “Mục tiêu không chỉ để thanh, thiếu niên biết về sức khỏe sinh sản mà phải giúp các em hiểu đúng - lựa chọn đúng - hành động đúng - tiếp cận được dịch vụ đúng lúc và được bảo vệ khi cần thiết”, TS.BS Tống Trần Hà nhấn mạnh.

Theo TS.BS Trần An Chung, Trưởng phòng Chăm sóc sức khỏe sinh sản, Cục Bà mẹ và Trẻ em, một bộ phận người trẻ có nhu cầu tránh thai nhưng chưa tiếp cận đầy đủ với thông tin, phương tiện và dịch vụ phù hợp. Do đó, việc trang bị kiến thức và hỗ trợ phòng ngừa thai ngoài ý muốn cần được thực hiện sớm hơn.

Trường học là một trong những môi trường quan trọng để cung cấp kiến thức về sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục, giúp học sinh hình thành kỹ năng tự bảo vệ và biết tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần. Cha mẹ cũng cần được trang bị kiến thức để có thể trao đổi với con về sức khỏe sinh sản và sức khỏe tình dục phù hợp với lứa tuổi. Và một vấn đề quan trọng nữa là tâm lý e ngại, sợ bị đánh giá hoặc lo ngại về quyền riêng tư có thể khiến thanh niên chưa kết hôn trì hoãn việc tư vấn hoặc sử dụng biện pháp tránh thai. Do đó, dịch vụ dành cho người trẻ cần bảo đảm quyền riêng tư và quyền tự quyết, đồng thời cung cấp thông tin đầy đủ để họ có thể chủ động đưa ra quyết định liên quan đến sức khỏe sinh sản.