Chân dung vị 'đại gia' Đông Âu vừa lập hãng bay 300 tỷ đồng

Sau nhiều năm mở rộng đầu tư theo chiều sâu trong lĩnh vực bất động sản du lịch và lữ hành, hệ sinh thái Crystal Bay do ông Nguyễn Đức Chi gây dựng đang bước sang một giai đoạn phát triển mới, với tham vọng khép kín toàn bộ chuỗi giá trị phục vụ du lịch. Trong bức tranh đó, vận tải hàng không được xem là mắt xích còn thiếu, có vai trò quyết định trong việc chủ động nguồn khách, đặc biệt là khách quốc tế, tới các điểm đến trọng điểm.

TÂN BINH 300 TỶ CỦA NGÀNH HÀNG KHÔNG

Sự xuất hiện của Công ty Cổ phần Crystal Bay Airlines đánh dấu bước đi mới nhất của ông Nguyễn Đức Chi, Chủ tịch Tập đoàn Crystal Bay trong hành trình hoàn thiện hệ sinh thái du lịch - nghỉ dưỡng - vận tải vốn đã được định hình suốt nhiều năm qua. Theo Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp, Crystal Bay Airlines được thành lập vào cuối năm 2025, đặt trụ sở tại phường Nam Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa, địa bàn trọng điểm trong chiến lược phát triển của tập đoàn này.

Crystal Bay Airlines đăng ký hoạt động trong 51 ngành nghề, trong đó lĩnh vực cốt lõi là vận tải hành khách hàng không. Doanh nghiệp có vốn điều lệ 300 tỷ đồng, đáp ứng ngưỡng tối thiểu theo quy định hiện hành đối với doanh nghiệp kinh doanh vận tải hàng không. Cơ cấu cổ đông cho thấy dấu ấn chi phối rõ rệt của hệ sinh thái Crystal Bay khi Công ty Cổ phần Tập đoàn Du lịch Crystal Bay góp 282 tỷ đồng, nắm giữ 94% cổ phần. Ông Nguyễn Đức Chi góp 15 tỷ đồng, tương ứng 5% vốn điều lệ, trong khi 1% còn lại thuộc về ông Bùi Tường Chi với số vốn góp 3 tỷ đồng.

Về nhân sự cấp cao, ông Nguyễn Đức Chi giữ vai trò Chủ tịch Hội đồng quản trị Crystal Bay Airlines, còn ông Bùi Tường Chi đảm nhiệm chức vụ Tổng Giám đốc kiêm người đại diện điều hành. Với mô hình này, Crystal Bay Airlines được nhìn nhận là mảnh ghép chiến lược nhằm chủ động nguồn vận chuyển khách, đặc biệt là khách quốc tế, phục vụ trực tiếp cho các quần thể du lịch nghỉ dưỡng do Crystal Bay đầu tư và khai thác.

Thực tế, trước khi chính thức thành lập hãng bay riêng, từ năm 2022, Crystal Bay đã tham gia sâu vào mảng vận tải hàng không phục vụ du lịch thông qua việc tổ chức và khai thác các chuyến bay charter quốc tế. Các đường bay thuê chuyến này kết nối nhiều thị trường như Kazakhstan, Uzbekistan, Mông Cổ, Đài Loan (Trung Quốc), Thái Lan… tới các điểm đến trọng điểm của tập đoàn như Cam Ranh và Phú Quốc, sử dụng tàu bay của các hãng hàng không trong nước như Vietjet Air hay Bamboo Airways.

Sự ra đời của Crystal Bay Airlines diễn ra trong bối cảnh thị trường hàng không Việt Nam đang chứng kiến làn sóng các “tân binh” gia nhập, bên cạnh những tên tuổi lớn đã thống lĩnh thị phần như Vietnam Airlines và Vietjet Air. Tuy nhiên, hàng không vẫn là lĩnh vực có rào cản gia nhập cao, đòi hỏi không chỉ nguồn vốn lớn mà còn năng lực vận hành, mạng lưới đối tác và hệ sinh thái đủ rộng để khai thác hiệu quả. Thực tế cho thấy, không ít doanh nghiệp và doanh nhân từng phải từ bỏ “giấc mơ bay” sau thời gian ngắn tham gia thị trường.

Trong bối cảnh đó, việc một doanh nghiệp gắn chặt với hệ sinh thái du lịch - nghỉ dưỡng như Crystal Bay lựa chọn lấn sân sang hàng không được đánh giá là bước đi có tính toán, song cũng đặt ra nhiều thách thức về tài chính và quản trị trong trung và dài hạn.

CON ĐƯỜNG KINH DOANH THĂNG TRẦM CỦA “ĐẠI GIA” TRUNG ĐÔNG

Ông Nguyễn Đức Chi, sinh ra tại Nghệ An, là doanh nhân từng có nhiều năm học tập và kinh doanh tại Đông Âu. Trên thương trường, ông được biết đến là nhân vật kín tiếng nhưng sở hữu dấu ấn đậm nét trong lĩnh vực bất động sản du lịch nghỉ dưỡng, đặc biệt tại khu vực Nam Trung Bộ, nơi tập trung phần lớn các dự án chiến lược của hệ sinh thái Crystal Bay.

Tên tuổi ông Chi từng được nhắc đến sớm với dự án Nàng Tiên Cá - Rusalka tại Khánh Hòa, được cấp phép đầu tư từ năm 2000. Sau giai đoạn triển khai dở dang, dự án này trở thành tâm điểm của một vụ án kinh tế lớn, khiến ông Nguyễn Đức Chi vướng vòng lao lý và bị kết án vào năm 2005. Sau khi chấp hành án và được hoàn trả tài sản, ông Chi quay trở lại thương trường, tiếp tục theo đuổi con đường đầu tư du lịch nghỉ dưỡng với quy mô và tham vọng lớn hơn.

Hoạt động kinh doanh của hệ sinh thái Crystal Bay có nhiều biến động

Năm 2016, ông Nguyễn Đức Chi thành lập Công ty Cổ phần Crystal Bay với vốn điều lệ ban đầu 250 tỷ đồng. Đây được xem là điểm khởi đầu cho quá trình hình thành “hệ sinh thái” Crystal Bay. Đến năm 2021, Crystal Bay nâng vốn điều lệ lên 1.150 tỷ đồng và tiếp tục mở rộng thông qua hàng loạt công ty thành viên, nâng tổng quy mô vốn góp trong hệ sinh thái lên hơn 2.659 tỷ đồng. Crystal Bay định vị hoạt động trên ba trụ cột chính gồm phát triển bất động sản du lịch - nghỉ dưỡng, du lịch lữ hành quốc tế và nội địa, cùng quản lý, khai thác khách sạn, chăm sóc sức khỏe và đào tạo nguồn nhân lực.

Trên thực tế, hệ sinh thái này được xây dựng dựa trên các dự án quy mô lớn, trải dài từ Khánh Hòa, Ninh Thuận đến Quảng Ninh. Riêng tại Ninh Thuận và Khánh Hòa, Crystal Bay là chủ đầu tư hoặc nhà phát triển của hàng loạt dự án nghỉ dưỡng hàng nghìn tỷ đồng như Ninh Chữ Sailing Bay (khoảng 4.500-4.800 tỷ đồng), Mũi Dinh Ecopark (gần 5.000 tỷ đồng), SunBay Park Hotel & Resort Phan Rang (khoảng 4.779 tỷ đồng), Cam Ranh Riviera Beach Resort & Spa (880 tỷ đồng), Selectum Noa Resort Cam Ranh (1.400 tỷ đồng) và Cap Padaran Mũi Dinh với tổng mức đầu tư được công bố hơn 1 tỷ USD. Ngoài ra, dự án Con đường di sản Vân Đồn tại Quảng Ninh, quy mô hơn 3.300 ha, từng được kỳ vọng trở thành “siêu dự án” mang tính biểu tượng của Crystal Bay tại miền Bắc.

Tuy nhiên, song hành với quy mô đầu tư lớn là áp lực tài chính ngày càng gia tăng. Báo cáo tài chính các năm cho thấy kết quả kinh doanh của Crystal Bay bắt đầu suy giảm mạnh từ sau giai đoạn dịch Covid-19. Năm 2021, doanh nghiệp vẫn ghi nhận lợi nhuận sau thuế hơn 89 tỷ đồng, nhưng sang năm 2022 đã chuyển sang thua lỗ gần 95 tỷ đồng. Đến năm 2023, mức lỗ hợp nhất tiếp tục nới rộng lên hơn 135 tỷ đồng. Báo cáo bán niên 2025 cho thấy Crystal Bay lỗ sau thuế hơn 41 tỷ đồng, dù đã cải thiện đáng kể so với mức lỗ gần 325 tỷ đồng cùng kỳ năm trước, song lỗ lũy kế vẫn ở mức gần 65 tỷ đồng.

Tại thời điểm cuối quý 2/2025, vốn chủ sở hữu hợp nhất của Crystal Bay đạt khoảng 1.583 tỷ đồng, trong đó vốn đầu tư của chủ sở hữu là 1.150 tỷ đồng và lợi ích cổ đông không kiểm soát xấp xỉ 500 tỷ đồng. Đáng chú ý, tổng nợ phải trả của doanh nghiệp lên tới khoảng 5.440 tỷ đồng, tương đương gấp 3,4 lần vốn chủ sở hữu. Cơ cấu nợ cho thấy áp lực lớn từ trái phiếu doanh nghiệp với dư nợ khoảng 2.287 tỷ đồng, bên cạnh nợ vay ngân hàng hơn 380 tỷ đồng và các khoản phải trả khác gần 2.800 tỷ đồng.

Bức tranh tài chính tương tự cũng xuất hiện tại nhiều công ty thành viên. Điển hình là Công ty Cổ phần Sunbay Ninh Thuận, chủ đầu tư tổ hợp SunBay Park Hotel & Resort. Doanh nghiệp này liên tục báo lỗ trong các năm 2021-2024, với mức lỗ bán niên 2024 vượt 114 tỷ đồng. Tính đến giữa năm 2024, Sunbay Ninh Thuận có tổng tài sản hơn 4.000 tỷ đồng nhưng vốn chủ sở hữu chỉ còn khoảng 746 tỷ đồng, trong khi nợ phải trả lên tới hơn 3.300 tỷ đồng, hệ số nợ/vốn chủ sở hữu xấp xỉ 4,5 lần. Riêng dư nợ trái phiếu của doanh nghiệp này vượt 1.500 tỷ đồng, phản ánh mức độ phụ thuộc lớn vào kênh huy động vốn nợ.

Việc triển khai các dự án quy mô lớn, thời gian thu hồi vốn dài trong bối cảnh thị trường bất động sản du lịch phục hồi chậm đã khiến dòng tiền của Crystal Bay chịu áp lực đáng kể. Một số dự án trọng điểm như SunBay Park Hotel & Resort dù đã giải ngân khoảng 4.500 tỷ đồng nhưng vẫn chậm tiến độ so với kế hoạch, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tạo doanh thu và trả nợ.

Trong bối cảnh đó, quyết định mở rộng sang lĩnh vực hàng không với Crystal Bay Airlines được xem là bước đi chiến lược nhằm khép kín chuỗi giá trị từ lữ hành, lưu trú đến vận chuyển, đồng thời tận dụng nguồn khách quốc tế mà hệ sinh thái Crystal Bay đã và đang khai thác thông qua các chuyến bay charter. Tuy nhiên, hàng không là ngành có yêu cầu vốn lớn, biên lợi nhuận thấp và mức độ cạnh tranh khốc liệt. Khi nền tảng tài chính của hệ sinh thái vẫn còn nhiều áp lực, Crystal Bay Airlines được dự báo sẽ phải đối mặt với không ít thách thức trong việc cân đối dòng tiền, tối ưu vận hành và tìm kiếm hiệu quả bền vững.

Khải Dương