Chuyển đổi số - đòn bẩy chiến lược vận hành chính quyền địa phương 2 cấp

“Bà đỡ” cho chính quyền cơ sở

Một trong những thay đổi dễ nhận thấy nhất khi vận hành chính quyền địa phương 2 cấp là khối lượng công việc dồn nhiều hơn về cấp xã, phường, quy mô rộng hơn so với cấp xã cũ. Bối cảnh đó, chuyển đổi số đã và đang phát huy vai trò như một “trợ lực” quan trọng, giúp giảm tải áp lực hành chính và nâng cao hiệu quả quản lý.

Việc ứng dụng Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, định danh và xác thực điện tử, được triển khai đồng bộ từ Trung ương đến địa phương đã và đang tạo dựng nền tảng cốt lõi cho quá trình số hóa thủ tục hành chính. Những khâu công việc trước đây phải xác minh thủ công, tốn nhiều thời gian, công sức đi lại của người dân và cán bộ, nay được xử lý nhanh gọn, thông suốt trên môi trường số.

Đoàn viên thanh niên phường Nam Hồng Lĩnh, Hà Tĩnh hướng dẫn quy trình nộp hồ sơ qua dịch vụ công trực tuyến cho người dân. Ảnh: B. Nguyên

Ở cấp xã, cán bộ có thể tra cứu, đối chiếu thông tin ngay tại bàn làm việc, giảm đáng kể các bước trung gian; người dân theo dõi được tiến độ giải quyết hồ sơ, qua đó hạn chế tình trạng chậm trễ, phiền hà, nâng cao tính công khai, minh bạch trong giải quyết thủ tục hành chính. Hiệu quả này thể hiện rõ nét nhất trong lĩnh vực tư pháp - hộ tịch, nơi vốn đòi hỏi nhiều khâu xác minh, đối chiếu thông tin.

Theo phản ánh của nhiều công chức Văn phòng HĐND và UBND phụ trách lĩnh vực tư pháp hộ tịch cấp xã: chỉ cần truy cập phần mềm hộ tịch điện tử là có thể tra cứu, nhất là liên thông dữ liệu giữa các địa phương nên việc xác nhận của địa phương liên quan cũng qua môi trường số, nhanh chóng hơn ngày trước gửi công văn theo đường bưu điện. Nhờ đó, người dân không phải chờ đợi lâu, nhiều nội dung được xác minh và giải quyết ngay. Những thay đổi ấy cho thấy chuyển đổi số đã hiện diện cụ thể trong đời sống Nhân dân.

Cùng với đó, hệ thống điều hành điện tử, họp trực tuyến, báo cáo số đã rút ngắn đáng kể khoảng cách giữa cấp xã với cấp tỉnh trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Chuyển đổi số vì thế không chỉ giúp “đỡ việc”, mà còn góp phần nâng cao kỷ luật, kỷ cương hành chính, bảo đảm sự chỉ đạo, điều hành thông suốt. Từ thực tiễn địa phương, nhiều cử tri ghi nhận việc làm thủ tục thấy nhanh hơn, minh bạch hơn, cán bộ có thời gian giải thích rõ ràng cho dân.

Công dân số - nền tảng cho chính quyền số

Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV xác định rõ yêu cầu có cơ chế, chính sách đột phá thúc đẩy chuyển đổi số, thực hiện số hóa toàn diện trong mọi lĩnh vực kinh tế - xã hội gắn với bảo đảm an ninh, an toàn, khuyến khích đổi mới, sáng tạo. Đặt trong thực tiễn vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, định hướng này càng cho thấy chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện của bộ máy nhà nước, mà là quá trình chuyển đổi toàn diện của cả xã hội.

Chính quyền số chỉ có thể vận hành hiệu quả khi xã hội số được hình thành, trong đó người dân trở thành chủ thể trung tâm. Việc ứng dụng các công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong quản lý, điều hành; phát triển các trợ lý ảo phục vụ người dân và doanh nghiệp sẽ khó phát huy hết hiệu quả nếu thiếu sự chủ động, sẵn sàng tham gia của người dân. Vì vậy, phát triển công dân số, trang bị kiến thức và kỹ năng cần thiết để người dân tham gia hiệu quả vào nền kinh tế số, xã hội số - như tinh thần Báo cáo chính trị đã nêu - cần được coi là giải pháp căn cơ.

Bên cạnh những kết quả tích cực, thực tiễn chuyển đổi số ở cấp xã cũng đang đặt ra không ít thách thức. Trước hết, nguồn lực dành cho khoa học - công nghệ và chuyển đổi số còn hạn chế, nhất là về kinh phí đầu tư hạ tầng, trang thiết bị và đào tạo nhân lực. Luật Tổ chức chính quyền địa phương đã giao HĐND cấp xã quyết định các biện pháp xây dựng chính quyền địa phương số, kinh tế số, xã hội số; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong hoạt động của chính quyền và cung ứng dịch vụ công cho người dân, doanh nghiệp trên địa bàn, song trên thực tế, khả năng cân đối và huy động nguồn lực ở cấp xã còn khó khăn, khiến nhiều địa phương chưa thể triển khai đầy đủ, đồng bộ. Nhận thức và kỹ năng số của một bộ phận người dân còn hạn chế.

Thực tiễn cũng cho thấy, ở những địa phương làm tốt công tác tuyên truyền, hướng dẫn, “cầm tay chỉ việc”, người dân nhanh chóng thích ứng với dịch vụ công trực tuyến, từng bước hình thành thói quen giao dịch trên môi trường số. Khi người dân hiểu rõ lợi ích, nắm được cách sử dụng các nền tảng số an toàn, minh bạch, việc quản lý, khai thác và phát triển tài sản số, tiền kỹ thuật số cũng trở nên khả thi hơn.

Từ góc nhìn địa phương, nhiều ý kiến cho rằng cần gắn chuyển đổi số với những nhu cầu thiết thân của người dân, lấy hiệu quả phục vụ làm thước đo. Mỗi cán bộ cơ sở phải thực sự là “cầu nối” đưa công nghệ đến với người dân; mỗi người dân, khi trở thành công dân số, sẽ góp phần xây dựng xã hội số lành mạnh, tạo nền tảng vững chắc cho chính quyền số.

Có thể khẳng định, với những định hướng đột phá từ Nghị quyết số 57-NQ/TW và Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV, chuyển đổi số đang mở ra không gian phát triển mới cho chính quyền địa phương 2 cấp. Khi được triển khai đồng bộ, lấy người dân làm trung tâm, chuyển đổi số sẽ trở thành động lực quan trọng xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch, hiệu lực, hiệu quả, thực sự vì Nhân dân phục vụ.

HẠNH PHƯƠNG