Chặn nguy cơ cháy nổ tại các công trình, nhà xưởng trái phép khi sử dụng điện 'chui'

Không để vi phạm trở thành “nguy cơ thường trực”

Thời gian qua, Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội đã có nhiều bài báo phản ánh tại nhiều địa phương ở Thủ đô, tình trạng các công trình, nhà xưởng xây dựng trái phép trên đất nông nghiệp, đất công ích và hoạt động trong thời gian dài vẫn diễn ra phổ biến, tiềm ẩn nhiều nguy cơ về an toàn, môi trường và phòng cháy, chữa cháy.

Vụ cháy gây hậu quả nghiêm trọng tại phường Chương Mỹ ngày 19-8 vừa qua là một bài học không thể xem nhẹ. Ảnh: CACC

Thực tế, trong quá trình đô thị hóa, nhu cầu sử dụng mặt bằng để kinh doanh, sản xuất, dịch vụ ngày càng lớn. Tuy nhiên, tại một số khu vực, tình trạng tự ý xây dựng công trình trên đất nông nghiệp; cơi nới, dựng nhà xưởng, kho bãi hoặc chuyển đổi công năng sử dụng công trình vẫn diễn ra.

Đáng lưu ý, không ít trường hợp công trình ban đầu được xây dựng với quy mô nhỏ nhưng sau đó tiếp tục được cải tạo, mở rộng, lắp đặt thêm mái che, vách ngăn, khu vực kinh doanh, kho chứa hàng… làm thay đổi đáng kể hiện trạng và công năng sử dụng.

Khi những công trình này được sử dụng làm cơ sở kinh doanh, nhà hàng, kho chứa hàng, xưởng sản xuất hoặc nơi tập trung đông người, những vi phạm về đất đai, trật tự xây dựng có thể đồng thời tạo ra những khoảng trống trong công tác phòng cháy chữa cháy.

Một công trình xây dựng không theo thiết kế, không bảo đảm khoảng cách an toàn, không có lối tiếp cận phù hợp cho phương tiện chữa cháy hoặc bị chia nhỏ không gian bằng những kết cấu phát sinh trong quá trình sử dụng sẽ khiến việc thoát nạn và cứu hộ gặp nhiều khó khăn khi xảy ra sự cố.

Đây không chỉ là câu chuyện xử lý một hành vi vi phạm hành chính. Phía sau mỗi công trình không bảo đảm điều kiện an toàn có thể là nguy cơ đối với nhiều người. Thực tế như các vụ cháy tại phường Thanh Liệt hay Chương Mỹ vừa qua là bài học nhãn tiền cho những hệ lụy nghiêm trọng.

Ghi nhận thực tế và qua trao đổi với đại diện các địa phương cho thấy, chính quyền các địa phương đã vào cuộc xử lý rốt ráo với tinh thần quyết liệt, tuy nhiên, để xử lý điểm tất cả các vi phạm, mà nhất là các vi phạm cũ thì không thể là câu chuyện ngày một ngày hai mà phải có lộ trình và phải có giải pháp đồng bộ từ nhiều cơ quan, đơn vị.

Mặt khác, mặc dù chính quyền tích cực xử lý, có các biện pháp yêu cầu cắt điện, cắt nước; nhưng bằng cách nào đó các chủ công trình vi phạm vẫn tìm ra được phương thức hoạt động. Nhà chức trách cắt điện thì họ lại lắp điện mặt trời, cắt nước thì lại dùng nước giếng khoan...; đây cũng là một trong những khoảng trống pháp lý mà nhiều khi cơ quan quản lý Nhà nước cũng đành phải bất lực trong công tác xử lý.

Chặn nguy cơ cháy nổ từ sử dụng điện chui

Thực tế cho thấy, nguy cơ cháy, nổ không phải lúc nào cũng xuất hiện ngay từ thời điểm công trình được xây dựng. Rủi ro thường hình thành từ quá trình sử dụng lâu dài, khi nhiều vi phạm nhỏ cùng tồn tại.

Chính quyền các địa phương quyết liệt xử lý vi phạm về đất đai, trật tự xây dựng. Ảnh: HL

Một công trình xây dựng trên đất không phù hợp có thể tiếp tục phát sinh việc cơi nới. Một cơ sở sản xuất, kinh doanh có thể tăng quy mô hàng hóa, nguyên liệu nhưng không điều chỉnh tương ứng các điều kiện phòng cháy chữa cháy. Một khu nhà xưởng có thể tận dụng thêm diện tích làm kho chứa. Những thay đổi này nếu không được kiểm soát sẽ làm gia tăng tải trọng cháy, cản trở lối thoát nạn và khiến công tác chữa cháy trở nên phức tạp hơn.

Đặc biệt, tại những khu vực dân cư đông đúc, đường giao thông nhỏ hẹp, công trình xây dựng xen kẽ, nguy cơ càng đáng lưu ý. Khi xảy ra cháy, chỉ cần một điểm nghẽn về giao thông hoặc một lối thoát bị khóa, bị che chắn cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thoát nạn của người bên trong. Vì vậy, việc kiểm tra, rà soát các công trình có dấu hiệu vi phạm cần được thực hiện theo hướng chủ động, thay vì chỉ xử lý khi đã xảy ra sự cố.

Trước đó, Công an thành phố Hà Nội đã có văn bản gửi Sở Công thương về việc giải quyết dứt điểm tình hình vi phạm về đất đai, trật tự xây dựng, an toàn điện và phòng cháy chữa cháy trên địa bàn. Nội dung văn bản nêu số liệu địa bàn thành phố Hà Nội có gần 10.000 cơ sở, công trình vi phạm về đất đai, trật tự xây dựng và không đảm bảo các điều kiện an toàn về phòng cháy chữa cháy, tiềm ẩn nguy cơ cháy, nổ, gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản.

Trên cơ sở đó, Công an thành phố cũng đề nghị Sở Công thương chỉ đạo, hướng dẫn, đôn đốc các công ty điện lực và các đơn vị bán lẻ điện tổ chức rà soát, thực hiện nghiêm việc cung cấp điện theo đúng quy định, kiên quyết ngừng cung cấp điện đối với các trường hợp sử dụng không đúng mục đích, mất an toàn.

Về phía Sở Công Thương, ngày 22-8, cơ quan này đã có văn bản yêu cầu các đơn vị điện lực khẩn trương, nghiêm túc việc cung cấp điện, ngừng cấp điện theo đúng quy định của pháp luật và thành phố; đối với các trường hợp đã thực hiện ngừng cấp điện theo yêu cầu của chính quyền địa phương cần có biện pháp phòng ngừa, xử lý thu hồi lưới điện triệt để, đảm bảo không có tái vi phạm trở lại, tổ chức tuyên truyền, kiểm tra giám sát nhằm ngăn ngừa việc câu móc, tự ý cấp điện từ các tổ chức, cá nhân khác…

Đối với các trường hợp vi phạm, kiên quyết xử lý, thực hiện chấm dứt hợp đồng mua bán điện, thực hiện ngừng cấp điện đối với các trường hợp không đảm bảo an toàn sử dụng điện, vi phạm sử dụng điện sai mục đích, hợp đồng mua bán điện không đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật và chỉ đạo của UBND thành phố; lập hồ sơ chuyển cơ quan có thẩm quyền để xử lý hành chính đối với các hành vi sử dụng điện không đảm bảo an toàn, đảm bảo hiệu lực chỉ đạo của UBND thành phố.

Chia sẻ với phóng viên, luật sư Nguyễn Thanh Phương (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội) cho rằng, nguy hiểm nhất không nằm ở một hành vi xây dựng sai quy định riêng lẻ, mà ở việc các vi phạm đất đai, trật tự xây dựng và phòng cháy chữa cháy có thể “xâu chuỗi” với nhau, tạo thành một điểm mất an toàn lớn. Khi công trình được dựng lên không đúng quy hoạch, tự ý cơi nới hoặc chuyển đổi công năng, những yêu cầu về kết cấu, lối thoát nạn, khoảng cách an toàn và khả năng tiếp cận của phương tiện chữa cháy cũng dễ bị phá vỡ. Nếu không được phát hiện, xử lý từ sớm, vi phạm không chỉ tiếp tục kéo dài mà còn có nguy cơ trở thành hậu quả khó khắc phục khi sự cố xảy ra.

“Quản lý đất đai, xây dựng không thể chỉ dừng ở việc xác định xây dựng có phép hay không phép, đúng hay sai mục đích sử dụng đất. Điều quan trọng hơn là phải nhìn thấy nguy cơ phía sau công trình và xử lý trước khi nguy cơ trở thành sự cố. Khi một công trình vi phạm đã được cơ quan chức năng phát hiện nhưng vẫn tiếp tục tồn tại, mở rộng hoặc thay đổi công năng, trách nhiệm quản lý và trách nhiệm của chủ công trình cần được xem xét một cách đầy đủ”, vị luật sư phân tích.

Theo luật sư Nguyễn Thanh Phương, nguyên tắc quan trọng là không để “vi phạm tồn tại” trở thành “nguy cơ thường trực”. Các địa phương cần rà soát theo từng nhóm công trình, ưu tiên những nơi có đông người, chứa nhiều vật liệu dễ cháy, nằm trong khu dân cư hoặc có điều kiện giao thông, thoát nạn hạn chế. Cùng với xử lý vi phạm, cần yêu cầu chủ công trình khắc phục ngay các điều kiện mất an toàn. Đây không chỉ là việc lập lại trật tự trong quản lý đất đai, xây dựng mà còn là biện pháp phòng ngừa để bảo vệ tính mạng, tài sản của người dân.