Chấp hành viên Đỗ Thị Hồng Huệ - Đối thoại luôn là 'vũ khí' sắc bén nhất của người Chấp hành viên

Hiểm nguy rình rập và bản lĩnh của nữ Chấp hành viên

Mở đầu câu chuyện về nghề, bà Đỗ Thị Hồng Huệ cho biết, sự khác biệt giữa những dòng chữ khô khan trong giáo trình luật và thực tế tại hiện trường là một khoảng cách lớn.

Bà Huệ cùng các đồng nghiệp thực hiện nhiệm vụ tại hiện trường vụ việc. (Ảnh: Lê Hanh)

Bà Huệ nhớ lại, khi ấy lý thuyết dạy bà rằng cưỡng chế là một quy trình hành chính chặt chẽ, có bước 1, bước 2, mọi thứ đều nằm trong tầm kiểm soát của văn bản. Thế nhưng, khi đứng trước đám đông đang chống đối, bà nhận ra thực tế là một cuộc đấu trí sống động và đầy rủi ro.

“Tôi nhớ như in những tiếng chửi bới ầm ĩ, một số người còn còn lăm lăm tay cầm gậy gộc, cuốc, xẻng với gương mặt giận dữ xen lẫn tuyệt vọng của người phải thi hành án và những người thân của họ”, bà Huệ chia sẻ.

Bà thừa nhận, dù xung quanh có rất nhiều đồng nghiệp, nhưng nhịp đập trái tim đã tăng lên rất nhiều vì hồi hộp cũng như lo lắng. Lý thuyết không dạy bà cách đối phó với một người già đã gần 90 tuổi lao ra đường muốn tự tử để ngăn cản việc cưỡng chế thi hành án, hay việc đưa trẻ em, người khuyết tật hoặc người đang mắc bệnh hiểm nghèo ra đứng trước cửa hoặc nằm trên tài sản bị cưỡng chế. Giây phút ấy, bà Huệ nhận định rằng pháp luật tuy rất quyền lực nhưng cũng khiến bà có “điểm yếu” riêng. Trên giấy tờ, người thực thi công vụ đúng 100%, nhưng tại hiện trường, ranh giới giữa “người thực thi công lý” và “kẻ đi cướp đất, cướp nhà” trong mắt người dân là cực kỳ mong manh. Đó chính là bài học trong nghề đầu tiên rất khắc nghiệt, rèn giũa cho bà một bản lĩnh thép để không gục ngã trước áp lực hiện trường.

Bà Huệ cùng lực lượng chức năng tỉnh Tuyên Quang thực hiện nhiệm vụ kê biên. (Ảnh: Lê Hanh)

Làm nghề thi hành án, việc đối mặt với hiểm nguy không phải chuyện hiếm. Đặc biệt, với một nữ Chấp hành viên như bà Huệ, áp lực còn nhân lên gấp bội bởi những đặc thù về giới tính và tâm lý xã hội. Bà Huệ phân tích, tại các buổi cưỡng chế hay làm việc tại gia đình đương sự, sự hung hãn của đối tượng thường bộc phát rất nhanh. Đối tượng thường cho rằng phụ nữ “dễ bắt nạt” hoặc khó phản kháng về mặt sức khỏe, nên các tình huống giằng co, xô đẩy luôn tiềm ẩn rủi ro chấn thương cao.

Kể về một kỷ niệm thót tim cách đây 6 năm, bà Huệ cho biết bà từng đối mặt với lằn ranh sinh tử khi đến làm việc với một đương sự là đồng bào dân tộc thiểu số. Khi bà cùng thư ký và trưởng thôn vừa đến nhà, người phải thi hành án xuất hiện trong tình trạng say rượu.

Bà Huệ thuật lại: “Ngay khi thấy chúng tôi, với sự kích thích từ men rượu và sự bức xúc sẵn có vì cho rằng bản án của Tòa không công bằng, họ đã lao ngay vào bếp cầm dao lăm lăm xua đuổi”.

Trong khoảnh khắc đối phương cầm dao trên tay, bà thừa nhận bản thân cảm thấy sợ hãi thực sự. Tuy nhiên, bằng sự nhạy bén nghề nghiệp, bà quyết định rút lui ngay lập tức để bảo vệ tính mạng cho bản thân và đồng nghiệp. Điều đáng chú ý là sau đó, khi đối phương đã tỉnh táo, chính sự kiên trì và lối thuyết phục mềm mỏng của bà đã khiến họ tự nguyện thi hành án và gửi lời xin lỗi chân thành. Bà Huệ nhận định, trong những tình huống như vậy, sự an toàn là trên hết, và đôi khi việc lùi một bước lại là cách tốt nhất để tiến tới mục tiêu cuối cùng.

Trong thực tế thi hành án, bà Đỗ Thị Hồng Huệ cho biết bà luôn dành từ 70% đến 80% tổng thời gian xử lý vụ việc cho việc đối thoại và vận động. Bà khẳng định không có một con số phần trăm cố định, nhưng đối thoại luôn là “vũ khí” sắc bén nhất của người Chấp hành viên.

Bà Huệ nhận định rằng việc ưu tiên cho đối thoại và vận động không phải là sự ngẫu nhiên, mà xuất phát từ ba lý do cốt lõi mang tính chiến lược trong nghề thi hành án. Trước hết, việc ưu tiên thỏa thuận giúp các bên đương sự có cơ hội tìm thấy tiếng nói chung, từ đó tự nguyện thi hành nghĩa vụ và tiết kiệm được đáng kể các chi phí phát sinh cho chính bản thân họ. Bên cạnh đó, công tác vận động còn giúp giảm thiểu tối đa các rủi ro, bởi bà luôn coi cưỡng chế chỉ là cách cuối do biện pháp này thường ẩn chứa nhiều nguy cơ gây mất an ninh trật tự tại địa phương. Cuối cùng, bà Huệ đặc biệt nhấn mạnh vào tính bền vững của giải pháp đối thoại; những vụ việc được giải quyết dựa trên sự tự nguyện thường có kết quả triệt để hơn, giúp hạn chế tình trạng khiếu nại, tố cáo kéo dài, điều vốn thường xảy ra sau khi áp dụng các biện pháp cưỡng chế cứng nhắc.

Bà Huệ nhấn mạnh, chỉ khi đã cạn kiệt mọi phương án thuyết phục mà đương sự vẫn cố tình chây ỳ, tẩu tán tài sản, bà mới buộc phải đề xuất các biện pháp cưỡng chế để đảm bảo tính nghiêm minh của bản án.

Đối mặt với chiến thuật “thao túng cảm xúc”

Một trong những tình huống khó khăn nhất mà bà Huệ thường xuyên gặp phải là khi đối tượng dùng người già, trẻ em hoặc các hình thức cực đoan để ngăn cản việc thi hành án. Để vượt qua áp lực này, bà Huệ cho biết, xử lý áp lực tâm lý trong những tình huống này đòi hỏi sự tỉnh táo và tách biệt cảm xúc.

Bà Huệ chia sẻ kinh nghiệm xử lý: “Tôi luôn xác định đây là một chiến thuật tâm lý, dùng cảm xúc để làm mờ lý trí. Khi mình gọi tên được hành vi đó là thao túng, sự tác động lên tâm lý mình sẽ giảm đi đáng kể”.

Bà cho biết, ưu tiên hàng đầu lúc đó là đảm bảo an toàn cho trẻ em và người già tại hiện trường. Khi họ đã an toàn, áp lực trên vai người Chấp hành viên sẽ nhẹ bớt. Bà giữ khoảng cách cảm xúc, không đáp trả đôi co về đạo đức mà tập trung hoàn toàn vào quy trình công việc. Với bà, sự lịch sự nhưng lạnh lùng chính là rào cản tốt nhất để ngăn những tác động tiêu cực xâm nhập vào tâm trí, đảm bảo lòng trắc ẩn không bị lợi dụng để làm sai nguyên tắc.

Bà Huệ và các đồng nghiệp kê biên quyền sử dụng đất và tài sản trên đất của ông Nhữ Quang Hiểu và bà Ma Thị Cúc tại Tổ dân phố Hợp Hòa 2, phường An Tường, tỉnh Tuyên Quang. (Ảnh: Lê Hanh)

Theo bà Huệ, sự thành công của một vụ cưỡng chế không bao giờ là nỗ lực của riêng cá nhân nào, mà là kết quả tất yếu từ sự phối hợp liên ngành, yếu tố được bà ví như “xương sống” quyết định tính chính danh và hiệu quả của mọi cuộc cưỡng chế. Trước tiên, bà đánh giá cao sự phối hợp chính quyền địa phương trong mỗi vụ cưỡng chế. Chính quyền cấp cơ sở là người nắm bắt, cung cấp thông tin, diễn biến tâm lý, hoàn cảnh và các điều kiện khác của đối tượng bị cưỡng chế để Chấp hành viên và cơ quan thi hành án có cơ sở, thông tin xây dựng kế hoạch, tổ chức cưỡng chế. Chính quyền cấp cơ sở cũng là lực lượng trực tiếp tham gia tổ chức cưỡng chế và cuối cùng là người trực tiếp hoặc gián tiếp giải quyết các công việc tiếp theo sau khi việc cưỡng chế như bảo vệ người được giao nhà, giao tài sản, bảo vệ an ninh, trật tự địa phương sau cưỡng chế...

Thực tế cho thấy ở địa phương nào cơ quan thi hành án hoặc Chấp hành viên có sự phối hợp chặt chẽ với chính quyền cấp cơ sở thì ở đó công tác tổ chức thi hành án được thực hiện đầy đủ, chặt chẽ thủ tục, đạt hiệu quả cao, bền vững và ngược lại.

Tiếp theo, đó chính là vai trò của Viện kiểm sát trong việc giám sát trực tiếp, đảm bảo mọi trình tự đều tuân thủ nghiêm ngặt pháp luật, từ đó bảo vệ Chấp hành viên khỏi những khiếu kiện phức tạp về sau.

Đặc biệt, lực lượng Công an đóng vai trò chủ chốt khi trực tiếp khống chế các đối tượng quá khích và thiết lập vòng ngoài an toàn để các cơ quan chuyên môn thực hiện nhiệm vụ; bà Huệ nhận định rằng nếu thiếu đi lực lượng này, hiện trường dễ dàng biến thành một cuộc xung đột hỗn loạn, đe dọa trực tiếp đến tính mạng của tất cả những người có mặt. Bên cạnh đó, sự hiệp đồng từ các đơn vị khác như Y tế, Phòng cháy chữa cháy hay Điện lực cũng không kém phần quan trọng khi giúp xử lý kịp thời các tình huống khẩn cấp phát sinh ngay tại chỗ, góp phần giảm thiểu tối đa thiệt hại về tài sản và sức khỏe cho cả người thực thi lẫn người bị cưỡng chế.

Bà Huệ kết luận, tại một tỉnh miền núi như Tuyên Quang, nơi đời sống người dân còn nhiều khó khăn, việc cưỡng chế tài sản lớn như quyền sử dụng đất, nhà ở hay xe cộ luôn vấp phải sự phản đối quyết liệt của người dân. Do đó, sự hiệp đồng của các lực lượng là điều kiện tiên quyết để giữ vững kỷ cương phép nước.

Khi được hỏi về điều đáng sợ nhất trong nghề, bà Huệ khẳng định đó không phải là sự hung hãn, mà chính là sự im lặng cam chịu của người dân. Bà Huệ phân tích, sự hung hãn dù nguy hiểm nhưng có thể lường trước và có quy trình khống chế. Ngược lại, sự im lặng rất nguy hiểm. “Đằng sau sự im lặng có thể là ý định tự tử, sự bế tắc cùng cực hoặc những kế hoạch trả thù ngầm khó đoán định”, bà Huệ bày tỏ.

Bà cho biết, cảm giác nhìn một gia đình lẳng lặng dọn đồ, nhìn ánh mắt vô hồn của trẻ thơ hay sự khuất phục của người già khiến người thực thi công vụ bị giằng xé dữ dội. Đó là lúc lòng trắc ẩn của bà trỗi dậy, khiến bà phải tự vấn về tính nhân văn ngay cả khi đang làm đúng luật. Bà nhận định: “Hung hãn của người dân là thử thách về bản lĩnh, nhưng im lặng cam chịu là thử thách về lương tâm”.

Để có thể tiếp tục gắn bó với nghề, bà Huệ cho biết, bà không bao giờ mang những căng thẳng từ hiện trường công việc về tổ ấm.

Bà Huệ thường dành 10 phút tĩnh lặng trước khi rời cơ quan để tự nhủ rằng mọi việc đã kết thúc. Đặc biệt, việc đầu tiên khi về nhà sẽ là thay trang phục công sở và khoác lên mình bộ đồ thoải mái ở nhà. Bà chủ động đặt điện thoại sang một bên, tưới cây, nhổ cỏ cho vườn rau bé xinh của gia đình hoặc đi dạo, trò chuyện cùng cô con gái nhỏ đáng yêu của mình, nấu ăn để kết nối lại với cuộc sống thực tại, tuyệt đối không chia sẻ những chi tiết tiêu cực với người thân để tránh việc tăng áp lực.

Kết thúc cuộc trò chuyện, bà Đỗ Thị Hồng Huệ khẳng định, nếu được chọn lại, bà vẫn sẽ chọn nghề thi hành án. Bà khát khao đưa công lý đi đến đích cuối cùng.

Bà Huệ nhận định, một bản án công minh trên giấy tờ sẽ trở nên vô nghĩa nếu không được nỗ lực thực thi ngoài đời thực. Đằng sau mỗi con số nợ là mồ hôi, nước mắt và sự kỳ vọng của những người được thi hành án. Giúp họ lấy lại những gì thuộc về mình chính là một giúp sức thiết thực.

Dù xã hội có thể còn những cái nhìn khắt khe với công việc của bà Huệ, nhưng với bà, khoảnh khắc hạnh phúc nhất không phải là cưỡng chế thành công, mà là thuyết phục được các bên tự nguyện thi hành án trong hòa bình. Đó chính là giá trị nhân văn cao cả nhất mà bà luôn theo đuổi suốt hành trình nghề nghiệp của mình.