Chất lượng dạy - học tiếng Anh không được quyết định bởi yếu tố riêng lẻ

Buổi học tiếng Anh của học sinh lớp 1 tại Trường Tiểu học Võ Trường Toản (phường Cái Khế, TP Cần Thơ). Ảnh: Mỹ Ly.

Tập trung phát triển đội ngũ giáo viên

Với quy mô hơn 2.000 cơ sở giáo dục và trên 1 triệu học sinh, việc nâng cao chất lượng dạy và học tiếng Anh luôn được ngành Giáo dục tỉnh Thanh Hóa xác định là nhiệm vụ trọng tâm.

Ông Nguyễn Văn Dĩnh - Phó Giám đốc Sở GD&ĐT Thanh Hóa cho hay, những năm qua, tỉnh tập trung phát triển đội ngũ giáo viên, đầu tư cơ sở vật chất, đổi mới phương pháp giảng dạy, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và mở rộng hợp tác quốc tế nhằm từng bước nâng cao chất lượng dạy học ngoại ngữ.

Hiện, toàn tỉnh có hơn 3.400 giáo viên tiếng Anh; trong đó trên 2.800 giáo viên (82,9%) đạt chuẩn năng lực ngoại ngữ từ bậc B1 trở lên, nhiều giáo viên đạt trình độ B2 và C1; trong đó cấp tiểu học có 249 giáo viên đạt B1, 707 giáo viên đạt B2 và 48 giáo viên đạt C1; cấp THCS có 894 giáo viên đạt B2, 35 giáo viên đạt C1; cấp THPT có 315 giáo viên đạt B2, 246 giáo viên đạt C1.

“Đây là nền tảng quan trọng để triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018 và lộ trình đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học” - ông Nguyễn Văn Dĩnh nhìn nhận.

Cùng với đó, 1.296/2.032 cơ sở giáo dục (63,8%) đã được trang bị phòng học ngoại ngữ; nhiều trường đầu tư hệ thống máy tính, bảng tương tác, thiết bị nghe nhìn và kết nối internet phục vụ dạy học. Các câu lạc bộ tiếng Anh, ngày hội tiếng Anh, hoạt động giao lưu quốc tế và ứng dụng chuyển đổi số cũng ngày càng được mở rộng.

“Nhìn chung, đội ngũ giáo viên có tinh thần trách nhiệm, tích cực đổi mới phương pháp giảng dạy và từng bước tiếp cận các mô hình giáo dục hiện đại” - ông Nguyễn Văn Dĩnh nhận xét.

Tuy nhiên, theo Phó Giám đốc Sở GD&ĐT Thanh Hóa, đội ngũ giáo viên tiếng Anh vẫn còn những khó khăn nhất định. Một số địa phương còn thiếu giáo viên, nhất là ở cấp tiểu học và khu vực miền núi; việc bố trí giáo viên giữa các địa phương chưa thật sự cân đối.

Năng lực chuyên môn, trình độ ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), phương pháp tổ chức hoạt động giao tiếp bằng tiếng Anh giữa giáo viên còn có sự chênh lệch. Đây là một trong những nguyên nhân ảnh hưởng đến chất lượng dạy học tiếng Anh trên địa bàn tỉnh.

Chất lượng dạy học tiếng Anh trên địa bàn tỉnh đã có nhiều chuyển biến tích cực, đặc biệt là chất lượng mũi nhọn ở các trường có điều kiện thuận lợi. Nhiều học sinh đạt thành tích cao trong các kỳ thi học sinh giỏi; nhiều trường đã hình thành môi trường học tập và giao tiếp bằng tiếng Anh thông qua câu lạc bộ, ngày hội tiếng Anh và các hoạt động trải nghiệm.

Tuy nhiên, kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 cho thấy, điểm trung bình môn Tiếng Anh của tỉnh đạt 4,82 điểm, chưa tương xứng với tiềm năng và kỳ vọng. Kết quả này phản ánh chất lượng dạy học tiếng Anh vẫn còn nhiều vấn đề cần tiếp tục được quan tâm.

Một bộ phận học sinh còn hạn chế về kỹ năng nghe, nói, giao tiếp và vận dụng ngôn ngữ trong thực tiễn; việc học tập ở nhiều nơi vẫn thiên về ngữ pháp và luyện thi, trong khi môi trường sử dụng tiếng Anh trong nhà trường chưa thực sự thường xuyên.

Dạy học tiếng Anh cho học sinh vùng cao.

Kinh nghiệm từ các mô hình quốc tế

Theo bà Dương Hồng Loan – Cố vấn chiến lược cấp cao kiêm Trưởng Khoa Dự bị Đại học, Tiếng Anh & Học tập trọn đời (BUV), thành công không được quyết định bởi tốc độ triển khai, mà bởi mức độ chuẩn bị đội ngũ giáo viên và sự phân hóa hợp lý theo điều kiện từng địa bàn.

Chia sẻ kinh nghiệm từ Malaysia, bà Loan cho biết, 2003 đất nước này chuyển toàn bộ việc dạy Toán và Khoa học sang tiếng Anh ở mọi cấp học. Sau 9 năm, chính sách buộc phải bị đảo ngược vào năm 2012.

Nguyên nhân là đa số giáo viên được đào tạo để dạy bằng tiếng Mã Lai, không được chuẩn bị năng lực tương xứng. Khảo sát cho thấy, chỉ khoảng 4% giáo viên thực sự dạy bằng tiếng Anh từ 90% thời lượng trở lên.

Học sinh nông thôn, đa phần thu nhập thấp, chịu bất lợi rõ rệt hơn học sinh đô thị, làm gia tăng bất bình đẳng giáo dục.

Từ kinh nghiệm quốc tế triển khai dạy tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai, bà Loan chia sẻ 10 bài học kinh nghiệm:

Chất lượng dạy - học tiếng Anh không được quyết định bởi yếu tố riêng lẻ

Dẫn chứng mô hình triển khai tại Singapore, Hà Lan, Tây Ban Nha và Đài Loan (Trung Quốc), TS Nguyễn Thị Ngọc Quỳnh – Trường Đại học Ngoại ngữ (Đại học Quốc gia Hà Nội) – cho hay, đây đều là những quốc gia và vùng lãnh thổ đã đạt nhiều kết quả trong việc đưa tiếng Anh trở thành công cụ học tập và giao tiếp trong nhà trường.

Không quốc gia nào chỉ đầu tư vào giáo viên hoặc chương trình học đơn lẻ, mà đều xây dựng một hệ sinh thái hợp tác giữa cơ quan quản lý, nhà trường và các cơ sở đào tạo, nghiên cứu.

Chia sẻ về cơ chế hợp tác '3 nhà’ từ kinh nghiệm quốc tế, TS Nguyễn Thị Ngọc Quỳnh viện dẫn các quốc gia: Singapore; Hà Lan; Tây Ban Nha; Đài Loan – có điểm chung là: chất lượng của việc dạy và học tiếng Anh không được quyết định bởi một yếu tố riêng lẻ như: giáo viên hay chương trình đào tạo, mà là kết quả của một hệ thống hợp tác.

Đáng chú ý, tại các quốc gia này, trường đại học và các viện nghiên cứu không đứng ngoài quá trình triển khai mà đóng vai trò đối tác học thuật lâu dài, đồng hành cùng các cơ sở giáo dục phổ thông và cơ quan quản lý trong xây dựng chương trình, bồi dưỡng giáo viên, nghiên cứu, đánh giá và hoàn thiện mô hình dạy học tiếng Anh theo định hướng ngôn ngữ thứ hai.

Theo TS Nguyễn Thị Ngọc Quỳnh, đây cũng là kinh nghiệm quan trọng để Việt Nam tham khảo trong quá trình đổi mới dạy học tiếng Anh, hướng tới xây dựng môi trường sử dụng tiếng Anh một cách tự nhiên, bền vững trong nhà trường, đáp ứng yêu cầu hội nhập và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.