Chất lượng pháp luật phải được kiểm nghiệm qua thực tiễn thi hành

Gắn tổ chức thi hành pháp luật với xây dựng ý thức pháp luật

Theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, về tổ chức thi hành pháp luật, hiệu quả không chỉ phụ thuộc vào chất lượng của hệ thống pháp luật mà còn đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, trách nhiệm của các cơ quan nhà nước, tổ chức, doanh nghiệp và người dân. Đồng thời cần gắn tổ chức thi hành pháp luật với xây dựng ý thức pháp luật, kỷ luật, kỷ cương và văn hóa tuân thủ pháp luật trong xã hội.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Công Phương

Qua trao đổi, thảo luận, các đại biểu đã đề xuất các định hướng, giải pháp tạo đột phá trong công tác tổ chức thi hành pháp luật. Theo đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ, chuyển đổi số trong tổ chức thi hành pháp luật là yêu cầu khách quan của quá trình xây dựng Chính phủ số, đổi mới quản trị quốc gia và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền.

Khuôn khổ pháp lý mới về chuyển đổi số đã tạo điều kiện để chuyển mạnh từ số hóa hồ sơ sang quản trị dựa trên dữ liệu, quy trình số và nền tảng dùng chung. Vấn đề trọng tâm của giai đoạn 2026-2030 là tổ chức triển khai đồng bộ, lấy hiệu quả thi hành pháp luật, chất lượng phục vụ và mức độ tuân thủ làm thước đo, thay vì lấy số lượng hệ thống hoặc mức độ điện tử hóa làm kết quả cuối cùng.

Còn theo TS Lê Tuấn Phong, Phó Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng Văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL), Bộ Tư pháp, đổi mới công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật trong thời gian tới cần hướng tới ba chuyển đổi lớn.

Đó là chuyển từ quản lý VBQPPL theo từng công đoạn sang quản trị toàn bộ vòng đời VBQPPL; từ theo dõi thi hành chủ yếu dựa trên báo cáo sang tổ chức thi hành và đánh giá ngày càng dựa nhiều hơn trên dữ liệu, bằng chứng và kết quả thực tế; từ dữ liệu pháp luật chủ yếu phục vụ lưu trữ, công bố và tra cứu sang dữ liệu phục vụ quản trị, phân tích, dự báo và hỗ trợ quyết định.

Trên nền tảng đó, AI có thể trở thành công cụ quan trọng giúp xử lý lượng dữ liệu pháp luật ngày càng lớn, nhận diện sớm vấn đề, hỗ trợ đánh giá và nâng cao chất lượng quyết định. Nhưng AI chỉ có thể phát huy hiệu quả khi được đặt trên nền dữ liệu có chất lượng, trong khuôn khổ quản trị rõ ràng và dưới sự kiểm soát, chịu trách nhiệm của con người.

Quang cảnh hội thảo. Ảnh: Phạm Kiên

Từ thực tiễn thi hành pháp luật của cộng đồng doanh nghiệp, Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam Đậu Anh Tuấn đề xuất, trước hết là cần đổi mới cách đo lường, lấy trải nghiệm của đối tượng chịu tác động làm thước đo chính thức và dựa trên những dữ liệu độc lập thay cho báo cáo tự đánh giá.

Đồng thời, cần luật hóa nguyên tắc an toàn pháp lý, áp dụng cách hiểu có lợi cho doanh nghiệp khi quy định đa nghĩa; xây dựng cơ chế xử lý vướng mắc một cách thường trực, bền vững; chuyển trọng tâm sang hậu kiểm dựa trên dữ liệu và quản trị rủi ro, phân loại doanh nghiệp theo lịch sử tuân thủ.

Chất lượng pháp luật phải được kiểm nghiệm qua khả năng đi vào cuộc sống

Phát biểu kết luận hội thảo, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh, chất lượng của pháp luật không chỉ được thể hiện ở chất lượng văn bản khi được ban hành, mà quan trọng hơn phải được kiểm nghiệm qua thực tiễn thi hành, qua khả năng đi vào cuộc sống, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và tạo động lực cho phát triển đất nước.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định phát biểu tại hội thảo. Ảnh: BTP

Từ những nội dung đã được trao đổi, thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, các đại biểu dự hội thảo bày tỏ sự thống nhất cao trong thời gian tới, cần tập trung thực hiện một số định hướng chủ yếu để nâng cao hiệu quả công tác tổ chức thi hành pháp luật, thúc đẩy việc xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật.

Đó là, tiếp tục quán triệt sâu sắc và tổ chức thực hiện nghiêm túc, hiệu quả các chủ trương của Đảng về xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật; xác định tổ chức thi hành pháp luật là khâu trọng yếu của quá trình đưa pháp luật vào cuộc sống và đưa cuộc sống vào pháp luật, gắn với trách nhiệm của từng chủ thể và người đứng đầu.

Đồng thời, bảo đảm gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng, thi hành và hoàn thiện pháp luật; xác định rõ trách nhiệm, nguồn lực và cơ chế phối hợp thi hành.

Khẩn trương xây dựng, chuẩn hóa tiêu chí, phương pháp và công cụ đánh giá hiệu quả thực thi pháp luật; lấy kết quả, tác động thực tế và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm căn cứ quan trọng; bảo đảm kết quả đánh giá được sử dụng thực chất trong xây dựng và hoàn thiện pháp luật.

Xây dựng cơ chế phát hiện sớm và xử lý nhanh những vấn đề phát sinh trong thực tiễn; kết nối kết quả theo dõi thi hành, kiểm tra, rà soát văn bản, thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, xử lý vi phạm, phản ánh, kiến nghị và đánh giá hiệu quả pháp luật; coi phản ánh của người dân, doanh nghiệp là nguồn dữ liệu quản trị quan trọng.

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm. Ảnh: Công Phương

Bên cạnh đó, đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng và kết nối dữ liệu phục vụ tổ chức thi hành pháp luật. Tăng cường kỷ luật, kỷ cương, trách nhiệm công vụ, nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ làm công tác pháp luật; thúc đẩy xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật trong toàn xã hội.