Châu Á quay lại dùng than giữa khủng hoảng năng lượng

Các quốc gia châu Á đang tăng cường sử dụng than đá gây ô nhiễm để giải quyết tình trạng thiếu hụt năng lượng và giá cả tăng vọt do căng thẳng chiến sự ở Iran.

Các nhà phân tích cho rằng động thái phơi bày rủi ro của việc phụ thuộc vào nguồn cung nhập khẩu, đồng thời có thể thúc đẩy các nhà hoạch định chính sách nhanh chóng chuyển sang sử dụng năng lượng tái tạo.

Khói bốc lên từ nhà máy điện chu trình hỗn hợp Seoincheon ở Incheon, Hàn Quốc. (Ảnh: Korea Times)

Phần lớn châu Á đang chịu tác động mạnh từ cuộc khủng hoảng năng lượng sau khi xung đột Mỹ - Israel và Iran bùng nổ vào tháng trước.

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, hơn 80% lượng dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) đi qua eo biển Hormuz được vận chuyển tới châu Á.

Pakistan, Ấn Độ và Bangladesh đều là những nước nhập khẩu LNG lớn từ Qatar, quốc gia cho biết năng lực xuất khẩu đã giảm 17% do ảnh hưởng bởi chiến sự.

Qatar cũng cảnh báo có thể phải tuyên bố “bất khả kháng” với một số hợp đồng LNG, cho thấy nguy cơ không thể đảm bảo nguồn cung.

Khó khăn càng lớn khi phần lớn các quốc gia châu Á không có hệ thống lưu trữ khí đốt ngầm, khiến họ dễ bị tổn thương trước biến động giá, theo Viện Kinh tế Năng lượng và Phân tích Tài chính (IEEFA).

Trước áp lực này, nhiều nước đã tăng sử dụng than, nguồn nhiên liệu có thể khai thác trong nước hoặc khu vực, nhằm tránh mất điện và giảm tác động từ giá năng lượng tăng cao.

Dù không thể thay thế trực tiếp LNG trong các nhà máy điện khí, các quốc gia có thể tăng công suất các nhà máy điện than hiện có hoặc khởi động lại các tổ máy đã dừng hoạt động.

Xu hướng này diễn ra ở cả các nền kinh tế phát triển và đang phát triển.

Tại Hàn Quốc, chính phủ dỡ bỏ trần giới hạn sản lượng điện từ than, đồng thời hoãn kế hoạch đóng cửa một số nhà máy điện than để đảm bảo nguồn cung điện. Động thái này cho thấy nước này đang tạm thời ưu tiên an ninh năng lượng trước mục tiêu giảm phát thải.

Thái Lan cũng chuẩn bị khởi động lại hai tổ máy điện than đã ngừng hoạt động từ năm ngoái.

Ở Ấn Độ, nơi vốn phụ thuộc lớn vào than để phát điện, nhiên liệu này thậm chí đang được sử dụng thay thế khí đốt trong nấu ăn.

Tại Philippines, Thứ trưởng Năng lượng Sharon Garin cho biết nước này “có kế hoạch tăng sử dụng than giá rẻ, khí đốt trong nước và năng lượng tái tạo”.

Nhu cầu tăng đẩy giá than lên cao, thậm chí làm dấy lên đề xuất áp thuế lợi nhuận bất thường tại Indonesia, quốc gia sản xuất than lớn, sau khi nước này đảo ngược quyết định cắt giảm sản lượng hồi năm ngoái.

Trang trại điện gió và mặt trời ở Việt Nam. (Ảnh: Alamy Stock)

Than là một trong những nguồn phát thải khí nhà kính lớn nhất, đồng thời gây ô nhiễm không khí nghiêm trọng.

Dinita Setyawati, chuyên gia phân tích năng lượng khu vực châu Á của tổ chức Ember, cho rằng sự gia tăng sử dụng than có thể giải quyết nhu cầu năng lượng trong ngắn hạn nhưng "gây ra những chi phí đáng kể về môi trường và sức khỏe cộng đồng".

Theo bà Setyawati, mức độ dễ tổn thương của châu Á một phần đến từ việc phụ thuộc vào LNG, loại nhiên liệu thường được xem là "nhiên liệu chuyển tiếp", ít ô nhiễm hơn than và đóng vai trò trung gian trong quá trình chuyển sang năng lượng tái tạo.

Putra Adhiguna, Giám đốc điều hành Viện Energy Shift, giải thích thêm: "Chi phí đầu tư ban đầu cho các nhà máy LNG có thể rẻ hơn nhưng về dài hạn, năng lượng tái tạo có tổng chi phí thấp hơn và mang lại nguồn cung ổn định hơn".

Ông nhấn mạnh việc tăng công suất điện than hiện chỉ được xem là giải pháp tạm thời. Các tổ chức tài chính ngày càng thận trọng với các dự án than mới do lo ngại rủi ro “tài sản mắc kẹt”, trong bối cảnh các quốc gia buộc phải cắt giảm nhiên liệu hóa thạch để đáp ứng cam kết khí hậu.

Amy Kong, nhà phân tích tại Zero Carbon Analytics, nhận định: "Cuộc khủng hoảng dầu khí hiện tại cho thấy tầm quan trọng của việc sở hữu nguồn năng lượng trong nước, đặc biệt là năng lượng tái tạo".

Bà nói thêm: "Những quốc gia như Việt Nam, đã nhanh chóng tăng tỷ trọng điện mặt trời, có khả năng chống chịu tốt hơn trước việc giá năng lượng nhập khẩu tăng cao".

Hoa Vũ (Theo Korea Times, Japan Times)