Châu Âu đối mặt một mùa đông khó khăn vì thiếu năng lượng

Khí tự nhiên và dầu sưởi là hai nguồn nhiên liệu sưởi ấm chính tại châu Âu. (Ảnh: AFP)

Khí tự nhiên và dầu sưởi là hai nguồn nhiên liệu sưởi ấm chính tại châu Âu. Khí đốt đáp ứng khoảng 30% nhu cầu sưởi hộ gia đình, còn dầu sưởi khoảng 10%. Sau nhiều năm liên tiếp chịu cú sốc năng lượng, châu Âu có nguy cơ bước vào một mùa đông nữa với cả hai thị trường đều căng thẳng.

Điểm yếu của châu Âu chủ yếu bắt nguồn từ việc thay đổi cơ cấu năng lượng sau khi Nga mở chiến dịch quân sự tại Ukraine năm 2022. Châu Âu nhanh chóng thay thế khí đốt đường ống của Nga bằng LNG và trở thành một trong những nhà nhập khẩu LNG lớn nhất thế giới.

Sự thay đổi này giúp giảm phụ thuộc vào Nga nhưng cũng khiến châu Âu dễ tổn thương hơn. Thay vì dựa vào nguồn cung qua đường ống dài hạn, châu Âu phải cạnh tranh với châu Á và các khu vực khác trên thị trường LNG toàn cầu, nơi mọi gián đoạn nguồn cung đều có thể ảnh hưởng gần như ngay lập tức. Điều này ngày càng rõ trong những tháng gần đây.

Nguồn cung LNG từ Trung Đông bị siết chặt

Châu Âu đang chậm tiến độ bổ sung tồn kho LNG trước mùa đông. Các kho chứa khí ngầm hiện chỉ đầy khoảng 55%, mức thấp nhất vào thời điểm này trong năm kể từ 2021.

Trong khi đó, nhập khẩu LNG của châu Âu giảm mạnh kể từ khi xung đột với Iran bùng phát. Tháng 7 dự kiến chỉ đạt 6,3 triệu tấn, thấp nhất kể từ tháng 9/2024.

Một nguyên nhân là châu Á quay trở lại thị trường với nhu cầu tăng mạnh, thu hút lượng LNG kỷ lục 4 triệu tấn từ Mỹ trong tháng 6 và 7. Điều này làm giảm lượng hàng lẽ ra được chuyển đến châu Âu.

Sau khi eo biển Hormuz tạm thời mở lại nhờ thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran hồi tháng 4, thị trường kỳ vọng Qatar - nước chiếm khoảng 20% nguồn cung LNG toàn cầu trước xung đột - sẽ nhanh chóng khôi phục xuất khẩu. Tuy nhiên, việc eo biển tiếp tục bị phong tỏa do căng thẳng Mỹ - Iran leo thang đã dập tắt kỳ vọng này.

Sự kết hợp giữa tồn kho thấp, nhập khẩu yếu và triển vọng nguồn cung xấu đi đang khiến thị trường châu Âu lo ngại. Giá khí đốt chuẩn của châu Âu tuần trước vượt 60 euro/MWh, cao hơn đỉnh trong giai đoạn xung đột ở Iran và lên mức cao nhất kể từ đầu năm 2023.

Giá cao có thể thu hút thêm các chuyến hàng LNG đến châu Âu. Tuy nhiên, ngay cả khi nhập khẩu phục hồi, khu vực này nhiều khả năng vẫn bước vào mùa đông với lượng khí dự trữ thấp hơn mục tiêu 80%.

Thị trường dầu diesel cũng chịu áp lực

Châu Âu cũng đối mặt tình trạng tương tự trên thị trường dầu diesel - một trong những thị trường năng lượng chịu áp lực lớn nhất năm nay.

Khu vực này phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu dầu diesel. Nhiên liệu này vừa phục vụ vận tải và công nghiệp, vừa là nguyên liệu khai thác dầu sưởi. Thông thường, người tiêu dùng và các nhà phân phối sẽ tích trữ trong mùa hè để chuẩn bị cho mùa đông. Tuy nhiên, tồn kho lại đang giảm.

Xung đột với Iran làm gián đoạn các tuyến cung ứng quan trọng từ Trung Đông và khiến xuất khẩu dầu diesel giảm. Thiếu hụt nguồn cung buộc thị trường phải rút bớt tồn kho, kéo lượng dự trữ xuống mức thấp nhất nhiều năm.

Tồn kho dầu diesel của châu Âu hiện ở mức thấp nhất kể từ năm 2022. Tại Mỹ - nước xuất khẩu dầu diesel lớn nhất thế giới - tồn kho cũng giảm xuống mức thấp nhất trong 23 năm vào tháng 5, trước khi phục hồi khoảng 10% trong tuần kết thúc ngày 17/7.

Tình hình càng trầm trọng hơn do chính sách của hai nước xuất khẩu nhiên liệu lớn.

Trung Quốc đã hạn chế xuất khẩu nhiên liệu kể từ khi xung đột với Iran bùng phát nhằm bảo đảm nguồn cung trong nước. Kế hoạch khai thác và xuất khẩu thời gian tới vẫn chưa rõ.

Trong khi đó, Nga - nước xuất khẩu dầu diesel lớn thứ hai thế giới năm 2025 - cấm xuất khẩu dầu diesel từ tháng 7 sau khi nhiều cuộc tấn công bằng UAV của Ukraine làm hư hại các nhà máy lọc dầu và ảnh hưởng nguồn cung nội địa.

Trước khi xung đột leo thang, Nga xuất khẩu gần 1 triệu thùng dầu diesel/ngày, tương đương khoảng 12% lượng dầu diesel xuất khẩu toàn cầu.

Hệ quả là biên lợi nhuận lọc dầu tăng vọt. Chênh lệch giá dầu diesel tại châu Âu gần đây tăng lên mức kỷ lục gần 65 USD/thùng. Không ngạc nhiên khi giá cao đang bắt đầu làm giảm nhu cầu.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), nhu cầu dầu diesel tại châu Âu giảm hơn 6% trong tháng 4, xuống còn 5,53 triệu thùng/ngày. Một phần nguyên nhân là xu hướng chuyển sang xe chạy xăng và xe điện, nhưng giá nhiên liệu duy trì ở mức cao cũng buộc người tiêu dùng và doanh nghiệp cắt giảm sử dụng.

Ngay cả khi căng thẳng ở Trung Đông sớm hạ nhiệt, thiệt hại đối với lượng tồn kho đã xảy ra. Thị trường LNG và dầu diesel toàn cầu nhiều khả năng vẫn thiếu nguồn cung trong nhiều tháng khi các nước phải bổ sung dự trữ và cạnh tranh nguồn hàng hạn chế.

Điều đó khiến châu Âu ngày càng phụ thuộc vào một yếu tố mà họ không thể kiểm soát: thời tiết.

Một mùa đông ôn hòa có thể giúp tránh được khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng. Nhưng nếu rét đậm kéo dài làm nhu cầu sưởi ấm tăng mạnh, hệ thống năng lượng của châu Âu sẽ bộc lộ mức dự phòng rất hạn chế. Sau nhiều năm liên tiếp chịu các cú sốc, châu Âu một lần nữa chỉ còn cách một mùa đông khắc nghiệt là rơi vào cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng, theo Reuters.