Châu Âu là lục địa có tốc độ nóng lên nhanh nhất thế giới

Châu Âu là lục địa có tốc độ nóng lên nhanh nhất thế giới - Ảnh minh họa

Phá vỡ các kỷ lục về mức nhiệt độ

Các mức nhiệt độ kỷ lục đang liên tiếp bị phá vỡ trên khắp châu Âu khi nhiều khu vực của lục địa này oằn mình trong đợt nắng nóng cực đoan đến sớm đáng báo động trong năm.

Hôm 25/5, Anh trải qua ngày tháng 5 nóng nhất lịch sử khi nhiệt độ tại Kew Gardens ở London tăng lên 34,8 độ C, phá vỡ kỷ lục cũ tới 2 độ C. Thông thường, các kỷ lục nhiệt độ chỉ bị vượt qua với mức chênh lệch vài phần nhỏ của độ C.

Đến ngày 26/5, kỷ lục lại tiếp tục bị phá khi nhiệt độ tăng lên 35 độ C. Trong khi đó, nhiệt độ cao trung bình của London vào cuối tháng 5 thường chỉ khoảng 20 độ C.

Nước Anh thậm chí còn hầu như không có thời gian hạ nhiệt trong đêm khi phải trải qua một “đêm nhiệt đới”, tức nhiệt độ không giảm xuống dưới 20 độ C.

Những mức nhiệt này có thể không quá cực đoan ở một số nơi trên thế giới, nhưng lại rất khó chịu, thậm chí nguy hiểm tại Anh, nơi phần lớn nhà ở không được cách nhiệt đủ tốt để chống nóng và chỉ khoảng 5% số hộ gia đình có điều hòa nhiệt độ. Một báo cáo công bố tuần trước của Ủy ban Biến đổi Khí hậu Anh cảnh báo nước này “được xây dựng cho một kiểu khí hậu không còn tồn tại nữa”.

“Dù đôi khi chúng tôi vẫn có các đợt nóng vào tháng 5, nhưng những gì đang diễn ra hiện nay là chưa từng có tiền lệ”, Stephen Dixon, người phát ngôn của Cơ quan Khí tượng Anh, nói. Ông cho biết biến đổi khí hậu đang làm tăng khả năng xuất hiện các kỷ lục nhiệt độ trong tháng 5. “Điều từng là sự kiện 100 năm mới xảy ra một lần thì nay chỉ còn khoảng 33 năm xảy ra một lần”.

Anh không phải nơi duy nhất chịu ảnh hưởng. Phần lớn Tây Âu đang trải qua mức nhiệt cao hơn bình thường từ 10 đến 15 độ C trong tuần này.

Pháp đang hứng chịu đợt nóng “chưa từng có” đối với thời điểm này trong năm, theo cơ quan khí tượng quốc gia Météo France. Ngày thứ Hai, 25/5 vừa qua là ngày tháng 5 nóng nhất từng được ghi nhận tại nước này.

Nền nhiệt cực đoan đang gây ra những hậu quả chết người. Người phát ngôn Chính phủ Pháp Maud Bregeon cho biết đã có “7 trường hợp tử vong liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến nắng nóng, trong đó ít nhất 5 người chết đuối và một số trường hợp tử vong trong các sự kiện thể thao dưới thời tiết cực đoan”.

Tây Ban Nha cũng đang trải qua mức nhiệt “cao bất thường so với thời điểm trong năm”, theo cơ quan khí tượng AEMET. Nhiệt độ tại miền Nam nước này được dự báo có thể lên tới 40 độ C vào nửa cuối tuần.

Nắng nóng là một trong những dấu hiệu rõ ràng nhất của khủng hoảng khí hậu. Các loại khí gây hiệu ứng nhà kính sinh ra từ việc đốt nhiên liệu hóa thạch đang bao phủ Trái Đất như một tấm chăn giữ nhiệt, khiến hành tinh nóng lên. Các nhà khoa học khẳng định biến đổi khí hậu đang làm gia tăng các đợt nắng nóng cực đoan – và châu Âu hiện là lục địa nóng lên nhanh nhất thế giới.

Hậu quả của nắng nóng là rất nghiêm trọng. Hơn 62.000 người đã tử vong do các nguyên nhân liên quan đến nhiệt độ tại châu Âu trong năm 2024 – năm nóng nhất từng được ghi nhận trên Trái Đất. Hiện tượng El Ninõ đang hình thành, vốn có thể khiến nhiệt độ toàn cầu cao hơn bình thường, có thể khiến các năm 2026 và 2027 còn nóng hơn nữa.

Hiện tượng “vòm nhiệt” khiến các đợt nắng nóng gay gắt hơn

Theo Cơ quan Biến đổi Khí hậu Copernicus của Liên minh châu Âu (EU), nhiệt độ trung bình tại lục địa này hiện cao hơn khoảng 2,4 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp (1850 – 1900), trong khi mức tăng trung bình toàn cầu là khoảng 1,4 độ C. Các chuyên gia cho rằng nguyên nhân chủ yếu của tình trạng này vẫn là lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính do con người tạo ra từ việc đốt nhiên liệu hóa thạch. Tuy nhiên, châu Âu còn chịu tác động mạnh hơn do sự kết hợp của nhiều yếu tố khí hậu và địa lý đặc thù.

Một trong những nguyên nhân quan trọng là sự thay đổi các hình thái thời tiết. Những hệ thống áp cao kéo dài – còn gọi là “vòm nhiệt” hay “áp cao chắn” – xuất hiện thường xuyên hơn tại châu Âu trong nhiều thập niên qua. Các khối khí này giữ không khí nóng và khô ổn định trên một khu vực trong thời gian dài, khiến các đợt nắng nóng trở nên gay gắt hơn và kéo dài hơn.

Giám đốc Copernicus, ông Carlo Buontempo, cho biết các hệ thống áp cao vốn mang lại thời tiết ổn định và nhiệt độ cao hơn đã trở nên phổ biến hơn ở châu Âu. “Nếu bạn nhìn lại 20, 30 năm qua, đã có một sự áp đảo, đặc biệt là vào mùa hè, của các kiểu điều kiện nghịch lốc khiến cho các đợt nắng nóng cực đoan có nhiều khả năng xảy ra hơn” - Tiến sĩ Buontempo chia sẻ.

Đợt nắng nóng hiện nay được cho là hình thành do khối không khí nóng từ Bắc Phi bị giữ lại dưới vùng áp cao bao phủ Tây Âu, tạo ra mức nhiệt thường chỉ xuất hiện vào giữa mùa Hè. Ngoài ra, vị trí địa lý cũng khiến châu Âu chịu tác động rõ rệt hơn từ biến đổi khí hậu. Châu lục này nằm gần Bắc Cực – khu vực đang nóng lên nhanh gấp nhiều lần mức trung bình toàn cầu. Theo Copernicus, nhiệt độ tại Bắc Cực hiện đã cao hơn khoảng 3,2 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp.

Hiện tượng băng tuyết tan tại Bắc Cực cũng tạo ra hiệu ứng dây chuyền. Khi lớp băng trắng phản xạ ánh sáng Mặt Trời biến mất, các bề mặt tối màu của đất liền và đại dương hấp thụ nhiệt nhiều hơn, khiến quá trình nóng lên càng tăng tốc.

Tại nhiều khu vực ở châu Âu, diện tích phủ tuyết vào mùa Đông cũng đang thu hẹp đáng kể. Những vùng trước đây thường xuyên có băng tuyết nay lộ ra mặt đất tối màu, góp phần hấp thụ nhiệt mạnh hơn.

Bên cạnh đó, việc cải thiện chất lượng không khí tại châu Âu từ những năm 1980 cũng được xem là một yếu tố gián tiếp làm nhiệt độ tăng nhanh hơn. Các hạt bụi khí dung từng có tác dụng phản xạ bớt bức xạ Mặt Trời, nên khi lượng bụi giảm, bề mặt Trái Đất hấp thụ nhiệt nhiều hơn.

Theo Copernicus, tốc độ tăng nhiệt nhanh nhất hiện tập trung ở Đông Âu, Đông Nam Âu và khu vực dãy Alps, với mức tăng khoảng 0,5-1 độ C mỗi thập niên trong 30 năm qua. Quần đảo Svalbard của Na Uy – nơi sinh sống của nhiều loài gấu Bắc Cực – là một trong những khu vực nóng lên nhanh nhất hành tinh, với nhiệt độ tăng tới 1,5-2 độ C mỗi thập niên. Từ năm 2022-2024, khu vực này liên tiếp ghi nhận các mùa Hè nóng kỷ lục.