Châu Âu tìm cách tránh cuộc khủng hoảng năng lượng mới

Nhà máy Lọc dầu Danube (Hungary). Ảnh: Ceenergy News

Trong thư gửi Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen mới đây, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron kêu gọi sớm có biện pháp hạ giá năng lượng, trong đó đề nghị lùi 1 năm việc áp dụng một số yêu cầu mới về phát thải methane đối với nhiên liệu nhập khẩu. Paris cũng muốn tạm nới một số quy định kỹ thuật để các nhà máy lọc dầu tăng sản lượng diesel và nhiên liệu hàng không, mở rộng sử dụng nhiên liệu sinh học và tăng mua chung một số sản phẩm năng lượng trong Liên minh châu Âu (EU).

Đề xuất được đưa ra giữa lúc thị trường năng lượng châu Âu chịu thêm sức ép từ xung đột tại Trung Đông. Giá khí đốt đã tăng từ khoảng 27 euro lên gần 80 euro/MWh trong năm nay, còn dầu duy trì trên ngưỡng 100 USD/thùng trong bối cảnh hoạt động vận chuyển và nguồn cung bị gián đoạn.

Châu Âu cũng đang tiến gần đến mùa đông với lượng khí dự trữ thấp hơn đáng kể so với những năm gần đây. Các kho dự trữ hiện mới đạt khoảng 68% công suất, thấp hơn 12 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm ngoái và là mức thấp nhất từ năm 2011. Các nhà phân tích chưa cho rằng khu vực này đối mặt nguy cơ thiếu khí đốt trong ngắn hạn nếu thời tiết tương đối ôn hòa, nhưng một mùa đông lạnh hơn dự kiến và thêm các gián đoạn về nguồn cung có thể nhanh chóng đẩy giá nhiên liệu tăng cao.

Trong điều kiện đó, kế hoạch siết các yêu cầu về phát thải methane từ năm 2027 đang vấp phải nhiều ý kiến đề nghị điều chỉnh thời điểm thực hiện. Quy định yêu cầu tăng cường giám sát và xác minh phát thải trong chuỗi cung ứng dầu khí nhập khẩu. Song, một số nước thành viên và nhà xuất khẩu cho rằng, việc đáp ứng các tiêu chuẩn mới trong thời gian ngắn có thể ảnh hưởng đến khả năng cung ứng cho thị trường EU. Hơn mười nước thành viên đã đề nghị trì hoãn một phần quy định này, và việc Pháp lần đầu công khai lên tiếng theo hướng tương tự cho thấy những lo ngại về giá cả và nguồn cung đang ảnh hưởng rõ hơn tới cách EU cân nhắc thời điểm thực hiện các chính sách năng lượng và môi trường.

Sau khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát năm 2022, nhiều nước châu Âu đã trợ giá điện, giảm thuế nhiên liệu và hỗ trợ trực tiếp cho hộ gia đình, doanh nghiệp. Trong năm 2022 và 2023, chi phí ròng của các biện pháp hỗ trợ năng lượng tương đương khoảng 2,1% GDP của EU.

Khác với cách ứng phó sau cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022, các bộ trưởng tài chính khu vực đồng euro lần này thận trọng hơn. Sau cuộc họp tại Dublin (Ireland) ngày 18-9, Chủ tịch Nhóm các Bộ trưởng Tài chính khu vực đồng euro (Eurogroup) Kyriakos Pierrakakis, trong thông cáo của Hội đồng EU nhận định, các chính phủ có thể tăng hỗ trợ nếu tình hình xấu đi, nhưng các biện pháp cần tập trung vào những đối tượng chịu ảnh hưởng lớn nhất, có thời hạn và phù hợp với các quy tắc tài khóa của EU. “Chúng ta cần bảo vệ hiện tại mà không thế chấp tương lai”, ông Pierrakakis nhấn mạnh.

Các biện pháp hỗ trợ được công bố hoặc lên kế hoạch trong năm nay có chi phí khoảng 14,5 tỷ euro. Nếu kéo dài đến hết năm, con số này có thể tăng lên gần 38,6 tỷ euro.

Trong lúc các chính phủ tìm cách hạn chế tác động của giá năng lượng tăng lên ngân sách và người tiêu dùng, Đức, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Italia, Ba Lan và Áo nằm trong số những nước muốn tiếp tục xem xét khả năng đánh thuế phần lợi nhuận tăng thêm của các công ty năng lượng. Ủy ban châu Âu chưa đề xuất một sắc thuế chung, nhưng cho biết các nước thành viên có thể áp dụng biện pháp này theo luật quốc gia, tùy điều kiện và cơ cấu năng lượng của từng nền kinh tế.

Với Pháp, lựa chọn sử dụng thêm ngân sách để hỗ trợ diện rộng càng bị hạn chế khi Ủy ban châu Âu dự báo thâm hụt năm 2026 ở mức 5,1% GDP và nợ công khoảng 118% GDP. Sức ép tài khóa khiến Paris khó lặp lại các chương trình hỗ trợ quy mô lớn như bốn năm trước, đồng thời thúc đẩy chính phủ tìm thêm giải pháp ở cấp EU, từ tăng nguồn cung, hỗ trợ hoạt động lọc dầu đến điều chỉnh thời điểm thực hiện một số quy định.

Những diễn biến hiện nay cũng cho thấy việc giảm phụ thuộc vào một nguồn cung chưa giúp châu Âu hoàn toàn tránh khỏi biến động của thị trường năng lượng quốc tế. Sau năm 2022, EU giảm mạnh nhập khí đốt từ Nga nhưng đồng thời tăng sử dụng khí đốt hóa lỏng, đặc biệt từ Mỹ. Khi nguồn cung toàn cầu thắt chặt, châu Âu vẫn phải cạnh tranh với các khách hàng lớn tại châu Á.