Chạy đua với 'giờ vàng' cứu người: Nhập viện muộn, lỡ cơ hội làm cha

Xoắn tinh hoàn là một trong những ca bệnh cấp cứu nam khoa phụ thuộc tuyệt đối vào "thời gian vàng". Khi bệnh nhân đến bệnh viện muộn, cơ hội bảo tồn tinh hoàn hầu như không còn, kéo theo nguy cơ ảnh hưởng khả năng sinh sản sau này.

Không chừa độ tuổi

Hai ngày đau âm ỉ rồi quặn lên từng cơn, cậu bé 14 tuổi vẫn nghĩ đó chỉ là những khó chịu thoáng qua. Gia đình thì chần chừ, đợi "xem có đỡ không". Đến khi cậu bé được đưa tới bệnh viện, "thời gian vàng" xử trí đã trôi qua, tinh hoàn hoại tử, không thể cứu vãn.

Thời gian qua, nhiều bệnh viện lớn trên cả nước liên tiếp ghi nhận các ca xoắn tinh hoàn phải cắt bỏ do nhập viện muộn. Bệnh nhân đủ các lứa tuổi, từ trẻ vị thành niên đến người trưởng thành.

Tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, các bác sĩ vừa tiếp nhận liên tiếp 3 trường hợp xoắn tinh hoàn không thể giữ lại. Trong đó, em T.H.D (14 tuổi, ngụ Phú Thọ) nhập viện trong tình trạng tinh hoàn trái sưng to, bìu nóng đỏ. Hai ngày trước, cơn đau đột ngột xuất hiện ở vùng tinh hoàn trái, lan lên bụng theo đường đi của thừng tinh, rồi D. đau quặn từng cơn. Các bác sĩ xác định tinh hoàn của em đã hoại tử hoàn toàn, buộc phải cắt bỏ.

Trường hợp khác là B.D.H (23 tuổi, quê Thái Nguyên), đau dữ dội vùng bìu phải suốt 5 ngày. H. từng điều trị tại tuyến y tế cơ sở nhưng không cải thiện. Khi anh được chuyển lên Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, các bác sĩ xác định xoắn tinh hoàn phải kèm giãn tĩnh mạch tinh. Do anh nhập viện muộn, tinh hoàn không còn khả năng cứu chữa.

Không chỉ ở người lớn, xoắn tinh hoàn còn xuất hiện ở trẻ sơ sinh và nhũ nhi. Trong thời gian ngắn, Khoa Ngoại tổng hợp - Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc tiếp nhận 2 trường hợp trẻ 4 và 6 tháng tuổi bị xoắn tinh hoàn, cho thấy bệnh lý này không còn hiếm gặp như nhiều phụ huynh vẫn nghĩ.

Theo bác sĩ Nguyễn Đức Thắng, phụ trách Khoa Ngoại tổng hợp - Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc, cả 2 bé đều được đưa đến bệnh viện khi đã vượt quá "thời gian vàng" 6 giờ - mốc quyết định khả năng bảo tồn tinh hoàn. Dù ca phẫu thuật kéo dài hơn 1 giờ, ê-kíp nỗ lực can thiệp song tinh hoàn của trẻ vẫn không thể phục hồi.

Các bác sĩ nhận xét điểm chung của 2 ca bệnh nêu trên là được phát hiện và đưa đến cơ sở y tế quá muộn, sau mốc 6 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên. Đây là khoảng thời gian mà phẫu thuật có thể giúp cứu tinh hoàn với tỉ lệ cao. Khi "giờ vàng" trôi qua, nguy cơ hoại tử tăng rất nhanh và việc cắt bỏ gần như không thể tránh khỏi.

Xoắn tinh hoàn xảy ra khi thừng tinh bị xoắn, cắt đứt nguồn máu nuôi tinh hoàn. Nếu không được can thiệp kịp thời, tinh hoàn sẽ nhanh chóng hoại tử. Ở trẻ sơ sinh và nhũ nhi, triệu chứng thường không rõ ràng, khiến bệnh dễ bị bỏ sót và để lại hệ lụy lâu dài cho sức khỏe sinh sản.

Trái ngược với những trường hợp nhập viện muộn, một số bệnh nhân đến bệnh viện kịp thời đã được cứu tinh hoàn nhờ can thiệp trong "giờ vàng". Gần đây, Bệnh viện Nam học và Hiếm muộn Hà Nội tiếp nhận một nam sinh nhập viện chỉ khoảng 3 giờ sau khi xuất hiện cơn đau tinh hoàn đột ngột. Khoảng 7 giờ, khi vừa ngủ dậy, nam sinh này thấy đau dữ dội vùng bẹn trái. Tìm hiểu thông tin, em nghi ngờ mình bị xoắn tinh hoàn và lập tức đến bệnh viện.

Qua thăm khám, các bác sĩ ghi nhận tinh hoàn trái của nam sinh treo cao, xoay trục, ấn đau nhói. Bệnh nhân được chỉ định mổ cấp cứu ngay trong ngày. Sau ca phẫu thuật tháo xoắn, tinh hoàn hồng trở lại, ê-kíp quyết định bảo tồn và cố định 2 bên tinh hoàn để phòng tái phát.

Bác sĩ Bệnh viện Nam học và Hiếm muộn Hà Nội phẫu thuật một ca xoắn tinh hoàn Ảnh: Tâm Đức

Cấp cứu "tính từng phút"

Theo ThS-BS Đinh Hữu Việt, Trưởng Khoa Nam học - Bệnh viện Nam học và Hiếm muộn Hà Nội, khi bị xoắn tinh hoàn, việc cấp cứu "tính bằng giờ, thậm chí bằng phút". Trong đó, thời gian đến bệnh viện là yếu tố quyết định khả năng bảo tồn tinh hoàn.

Bác sĩ Việt cho biết ông từng tiếp nhận một bệnh nhân nam 49 tuổi ở Hà Nội, phải cắt bỏ tinh hoàn do tự chẩn đoán và điều trị sai cách. Bệnh nhân bị đau nhẹ vùng bụng vào buổi sáng, lên mạng "tra Google" và cho rằng chỉ là viêm tinh hoàn thông thường nên tự dùng kháng sinh, thuốc giảm đau, chống viêm. Chỉ sau một ngày, cơn đau tăng nhanh, một bên tinh hoàn sưng to, căng tức, đau dữ dội đến mức ông đi lại khó khăn. Khi ông nhập viện, tinh hoàn bên tổn thương đã mất hoàn toàn tín hiệu mạch máu.

"Bệnh nhân này đến bệnh viện khi đã qua "thời gian vàng". Dù rất mong muốn bảo tồn nhưng tinh hoàn đã hoại tử hoàn toàn, chúng tôi buộc phải cắt bỏ để tránh biến chứng nguy hiểm" - bác sĩ Việt nhớ lại.

Từ thực tế điều trị, Trưởng Khoa Nam học - Bệnh viện Nam học và Hiếm muộn Hà Nội nhận định 70%-80% bệnh nhân nhập viện khi tinh hoàn đã hoại tử, buộc phải cắt bỏ; chỉ khoảng 10% có thể bảo tồn được.

"Việc mất một bên tinh hoàn không chỉ ảnh hưởng đến khả năng sinh sản mà còn tác động lâu dài đến nội tiết và tâm lý người bệnh. Nồng độ hormone sinh dục có thể suy giảm, kéo theo rối loạn chức năng tình dục, giảm ham muốn. Với trẻ em và người vị thành niên, biến cố này còn gây áp lực tâm lý cho cả gia đình, nhất là khi liên quan khả năng sinh sản trong tương lai" - bác sĩ Việt lưu ý.

Xoắn tinh hoàn không thể điều trị bằng thuốc. Việc tự chẩn đoán, tự dùng kháng sinh không những không cải thiện bệnh mà còn làm mất cơ hội can thiệp kịp thời. Khi xuất hiện các dấu hiệu như đau đột ngột một bên tinh hoàn, bìu sưng đỏ, đau lan xuống bụng dưới, bệnh nhân cần đến cơ sở y tế ngay. Với trẻ em và thanh thiếu niên, sự chần chừ có thể khiến "giờ vàng" trôi qua, để lại hậu quả lâu dài đối với sức khỏe sinh sản và nội tiết.

Thực tế lâm sàng cho thấy nhiều ca xoắn tinh hoàn ở trẻ em khởi phát vào ban đêm. Do ngại đến bệnh viện lúc khuya, không ít gia đình chần chừ chờ đến sáng khiến cơ hội bảo tồn tinh hoàn giảm mạnh. Ở trẻ nhỏ, xoắn tinh hoàn thường gây cơn đau dữ dội khiến trẻ thức giấc giữa đêm hoặc quấy khóc bất thường. Đáng lưu ý, có trường hợp trẻ không đau bìu rõ ràng mà chỉ đau nửa bụng dưới lệch một bên - dễ nhầm với rối loạn tiêu hóa hoặc đau bụng thông thường.

PGS-TS Nguyễn Quang - Giám đốc Trung tâm Nam học Bệnh viện Việt Đức, Chủ tịch Hội Y học Giới tính Việt Nam - lưu ý xoắn tinh hoàn có thể dễ nhầm với viêm tinh hoàn hoặc các bệnh lý khác vùng bìu. Thực tế, tại một số cơ sở y tế, bệnh nhân có thể bị điều trị nhầm bằng kháng sinh, truyền dịch, giảm đau, khiến thời gian kéo dài. Với mọi trường hợp đau tinh hoàn bất thường, thậm chí chỉ đau vùng bụng dưới, cần ưu tiên nghĩ đến xoắn tinh hoàn trước tiên. Trong cấp cứu xoắn tinh hoàn, từng phút đều có ý nghĩa.

Ngọc Dung