Cháy rừng lịch sử 'càn quét' Pháp và Tây Ban Nha, hơn 300.000 người phải sơ tán

Các đợt cháy rừng dữ dội đang càn quét khu vực phía nam châu Âu đã buộc hơn 300.000 người tại Pháp và Tây Ban Nha phải rời bỏ nhà cửa đi sơ tán.

Đây được xem là một trong những thảm họa thiên nhiên tồi tệ nhất trong thời bình mà hai quốc gia này phải đối mặt. Thời tiết nắng nóng gay gắt kéo dài, kết hợp với gió mạnh, đã khiến các ngọn lửa lan rộng nhanh chóng và vượt xa tầm kiểm soát của lực lượng chức năng địa phương.

Các vụ cháy rừng ở Tây Ban Nha và Pháp đã khiến hơn 300.000 người phải sơ tán Ảnh: Damien Rembert/EPA

Tại Pháp, tổng số người phải di tản đã lên tới hơn 250.000 người, trong đó khu vực Tây Nam chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Tâm điểm của đợt bùng phát nằm ở tỉnh Gironde và Landes, nơi ngọn lửa chỉ còn cách thành phố Bordeaux khoảng 15 km.

Nhằm đảm bảo an toàn cho cư dân, chính quyền địa phương đã biến trung tâm triển lãm lớn của Bordeaux thành nơi trú ẩn khẩn cấp, cung cấp giường dã chiến và suất ăn cho hàng nghìn người dân cùng hàng trăm người cao tuổi được chuyển đến từ các viện dưỡng lão.

Thảm họa nghiêm trọng này cũng buộc ban tổ chức giải đua xe đạp Tour de France phải rút ngắn chặng đua cuối cùng từ 133 km xuống còn 89 km để điều động bớt lực lượng an ninh sang hỗ trợ công tác cứu hộ.

Theo đánh giá từ các chuyên gia cứu hỏa, ngọn lửa tại Gironde diễn biến cực kỳ phức tạp và dữ dội khi hình thành hiện tượng mây dông tích do cháy rừng. Hiện tượng thiên nhiên hiếm gặp này tự sinh ra gió xoáy riêng, làm ngọn lửa di chuyển thất thường và cực kỳ khó lường.

Bộ trưởng Nội vụ Pháp Laurent Nunez cho biết, ngọn lửa đã thiêu rụi hơn 42.000 ha đất tại Gironde và tàn phá khoảng 240 căn nhà. Tính từ đầu năm đến nay, Pháp đã ghi nhận hơn 115.000 ha diện tích bị cháy, vượt mọi kỷ lục lịch sử trước đó.

Để ứng phó với tình hình khẩn cấp, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã triệu tập cuộc họp nội các khẩn. Bên cạnh đó, Chính phủ Paris đã huy động hơn 2.500 lính chữa cháy, 1.500 quân nhân và gần 1.200 cảnh sát, đồng thời triển khai cả vận tải cơ quân sự A400M để thả hàng tấn chất chữa cháy xuống các vùng rừng khô cằn.

Tính từ đầu năm đến nay, nước Pháp đã ghi nhận hơn 115.000 ha diện tích bị cháy, vượt mọi kỷ lục trước đó. Ảnh: Damien Rembert/EPA

Cùng lúc đó, Tây Ban Nha cũng phải ban bố tình trạng khẩn cấp quốc gia khi các đám cháy rừng bùng phát mạnh mẽ ở khu vực phía tây thủ đô Madrid, tỉnh Avila, Toledo và vùng duyên hải Valencia. Hơn 70.000 người dân tại khu vực miền trung đã phải sơ tán khẩn cấp và hàng chục nghìn người khác đã nhận lệnh hạn chế ra ngoài do khói độc bao phủ.

Thảm họa đã ghi nhận trường hợp tử vong đầu tiên là một cụ ông 78 tuổi tại thị trấn Manises thuộc vùng Valencia, khi nạn nhân bị kẹt giữa vòng vây lửa gần khu vườn của mình. Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez nhận định tình hình đang diễn biến rất phức tạp, khi diện tích rừng bị cháy từ đầu năm đến nay đã vượt mốc 130.000 ha.

Nhiều người dân ở vùng bị ảnh hưởng rơi vào cảnh trắng tay chỉ sau một đêm khi toàn bộ tài sản, nhà cửa và cơ sở kinh doanh bị ngọn lửa san phẳng. Quốc vương Felipe VI của Tây Ban Nha, khi đến thăm trung tâm trú ẩn dã chiến ở ngoại ô Madrid, đã bày tỏ sự đồng cảm sâu sắc với những mất mát vô cùng to lớn của người dân.

Giáo hoàng Leo XIV cũng đã gửi lời cầu nguyện và kêu gọi cộng đồng quốc tế hướng về những nạn nhân cùng các lực lượng cứu hộ đang căng mình trên tuyến đầu.

Trước quy mô quá lớn của đợt thiên tai, Liên minh Châu Âu đã kích hoạt cơ chế bảo vệ dân sự, điều động máy bay chữa cháy và lực lượng viện trợ từ Croatia, Bồ Đào Nha, Cộng hòa Séc, Slovakia, Italia và Hy Lạp sang hỗ trợ Pháp và Tây Ban Nha.

Người dân các thị trấn bị ảnh hưởng bởi cháy rừng ở Tây Ban Nha tạm trú trong một phòng tập thể dục ở Villamanta, gần thủ đô Madrid. Ảnh: Mariscal/EPA

Phân tích nguyên nhân dẫn đến đợt bùng phát thảm họa này, Giáo sư Stefan Doerr từ Đại học Swansea (Vương Quốc Anh) cho rằng sự kết hợp giữa biến đổi khí hậu và công tác quản lý cảnh quan yếu kém là yếu tố cốt lõi. Việc khu vực Nam Âu trải qua 3 đợt nắng nóng liên tiếp đã làm giảm độ ẩm của thảm thực vật, biến các khu rừng thành những mồi lửa khổng lồ.

Bên cạnh đó, tình trạng bỏ hoang đất nông nghiệp trong nhiều thập kỷ qua khiến bụi cây khô phát triển tràn lan. Việc con người thay thế các khu rừng tự nhiên bằng các rừng cây lá nhọn trồng nhân tạo với mật độ dày đặc cũng khiến ngọn lửa lan nhanh hơn rất nhiều khi có điểm phát cháy.

Giáo sư Doer nhấn mạnh, các quốc gia Châu Âu cần thay đổi chiến lược, tập trung vào việc quản lý đất đai và phòng ngừa rủi ro từ sớm thay vì chỉ tăng cường lực lượng chữa cháy thụ động khi sự cố đã xảy ra.