Cháy rừng quy mô lớn thổi bùng căng thẳng chính trị tại Tây Ban Nha

Vừa qua, các vụ cháy rừng quy mô lớn buộc hơn 100.000 người trên khắp Tây Ban Nha phải rời bỏ nhà cửa, đồng thời khiến những tranh cãi chính trị trong nước, vốn thường lắng xuống vào mùa Hè khi Quốc hội nghỉ họp, bùng phát trở lại.

Đến nay, hơn 45.000 ha rừng đã bị thiêu rụi do các đám cháy lan rộng tại các vùng Madrid, Ávila, Toledo và Castellón.

Ít nhất một người đã thiệt mạng. Do các đám cháy tiến sát thủ đô Madrid, giới chức đã khuyến cáo người dân hạn chế ra ngoài hoặc đeo khẩu trang để giảm tác động của khói và tro bụi đang bao trùm không khí.

Tranh cãi nội bộ

Trước mức độ nghiêm trọng của thảm họa, chính phủ của Thủ tướng Pedro Sánchez đã ban bố tình trạng khẩn cấp quốc gia. Quyết định này cho phép Bộ Nội vụ Tây Ban Nha trực tiếp điều phối toàn bộ lực lượng, nguồn lực và các hoạt động ứng phó ở cấp quốc gia, khu vực và địa phương.

Đáng chú ý, đây mới chỉ là lần thứ hai Tây Ban Nha ban bố tình trạng khẩn cấp quốc gia. Trước đó, biện pháp này chỉ từng được áp dụng vào tháng 4/2025, khi toàn bộ bán đảo Iberia rơi vào tình trạng mất điện trên diện rộng.

Quyết định lần này cũng làm gia tăng căng thẳng chính trị, bởi việc đề nghị ban bố tình trạng khẩn cấp lại đến từ bà Isabel Díaz Ayuso, Chủ tịch Cộng đồng Khu tự trị Madrid thuộc đảng trung hữu, và cũng là một trong những người chỉ trích Thủ tướng Pedro Sánchez gay gắt nhất.

Theo quy định của Tây Ban Nha, chính quyền các vùng tự trị là cơ quan chịu trách nhiệm chính trong công tác ứng phó và quản lý thiên tai. Chỉ khi không còn đủ khả năng xử lý tình hình, các địa phương mới đề nghị chính phủ trung ương ban bố tình trạng khẩn cấp quốc gia để tiếp quản việc điều phối các hoạt động ứng phó.

Động thái của bà Ayuso ngay lập tức vấp phải chỉ trích từ các chính trị gia cánh tả. Bộ trưởng Giao thông Óscar Puente cho rằng chính các chính sách của bà Ayuso và đảng Nhân dân (People's Party) đã làm suy giảm năng lực chữa cháy của vùng Madrid.

"Chúng ta đều biết rằng Đơn vị Khẩn cấp quân sự (Military Emergency Unit) giờ đây đã trở thành lực lượng chữa cháy mới của các vùng tự trị do đảng Nhân dân điều hành. Họ cắt giảm thuế cho người giàu, cắt giảm các dịch vụ công, rồi lại yêu cầu chính phủ trung ương giải quyết hậu quả", ông Puente viết trên mạng xã hội X.

Cùng quan điểm, bà Manuela Bergerot, người phát ngôn của đảng cánh tả Más Madrid, cũng chỉ trích bà Ayuso, cho rằng lực lượng cứu hỏa trong khu vực đã nhiều năm liên tục kêu gọi chính quyền vùng tăng đầu tư cho nhân lực và trang thiết bị.

Theo quy định, Lực lượng Phòng ngừa và chữa cháy rừng của vùng Madrid phải có 124 lính cứu hỏa, song hiện 64 vị trí vẫn đang bỏ trống.

Các nhân viên cứu hỏa tại đây cũng phản ánh về việc họ nhận mức lương thấp hơn so với đồng nghiệp ở nhiều khu vực khác của Tây Ban Nha, đồng thời phải làm việc với các thiết bị bảo hộ hô hấp đã hết hạn sử dụng và những bộ quần áo chống cháy chưa được chứng nhận đáp ứng tiêu chuẩn an toàn.

"Điều này cho thấy rất rõ hậu quả của việc thiếu đầu tư cho các dịch vụ công và để tình trạng thiếu hụt nguồn lực kéo dài khi khủng hoảng xảy ra", bà Bergerot viết trên mạng xã hội X.

Đồng thời, theo bà Bergerot, lực lượng cứu hỏa trong nhiều năm qua chỉ yêu cầu những điều hết sức cơ bản, như phương tiện để tiếp cận các khu vực đang cháy và trang thiết bị chữa cháy đạt chuẩn để có thể làm việc an toàn.

Tránh lặp lại "vết xe đổ"

Quyết định đề nghị chính phủ trung ương hỗ trợ của bà Ayuso hoàn toàn trái ngược với cách xử lý của một lãnh đạo khác thuộc đảng Nhân dân cách đây khoảng một năm rưỡi.

Sau trận lũ lịch sử xảy ra tại vùng Valencia vào tháng 10/2024, Chủ tịch Cộng đồng khi đó là ông Carlos Mazón đã không đề nghị chính phủ của Thủ tướng Pedro Sánchez ban bố tình trạng khẩn cấp quốc gia, với lý do chính quyền địa phương có thể tự ứng phó.

Tuy nhiên, phải vài ngày sau khi thảm họa khiến 237 người thiệt mạng, chính quyền vùng mới đề nghị chính phủ triển khai lực lượng quân đội tới khu vực bị ảnh hưởng.

Việc xử lý thiếu hiệu quả cuộc khủng hoảng lũ lụt ở Valencia đã trở thành một thất bại lớn đối với đảng Nhân dân, làm suy giảm nghiêm trọng uy tín chính trị của ông Mazón và cuối cùng dẫn đến việc ông phải rời khỏi cương vị lãnh đạo vùng này.

Rút kinh nghiệm từ sự việc đó và không muốn bị so sánh với người đi trước, bà Ayuso đã nhanh chóng chuyển quyền điều phối công tác ứng phó thảm họa cho chính phủ trung ương. Bà cũng bác bỏ những chỉ trích nhằm vào quyết định này, khẳng định rằng "sự phối hợp là điều hoàn toàn cần thiết".

Để giảm bớt những tranh cãi, bà Ayuso còn so sánh việc chuyển giao quyền điều phối cho chính phủ trung ương với việc chính phủ Tây Ban Nha kích hoạt Cơ chế bảo vệ dân sự của Liên minh châu Âu (EU Civil Protection Mechanism).

Mặc dù sự phối hợp giữa chính quyền trung ương và chính quyền vùng được đánh giá diễn ra khá suôn sẻ, căng thẳng chính trị giữa bà Ayuso và Thủ tướng Sánchez vẫn bộc lộ rõ.

Tại cuộc họp báo hôm 25/7, hai nhà lãnh đạo cùng xuất hiện nhưng chỉ bắt tay xã giao trong chốc lát, hầu như không có thêm bất kỳ cử chỉ thân thiện nào.

Dẫu vậy, sự hợp tác giữa các cấp chính quyền vẫn được Quốc vương Felipe VI biểu dương. Phát biểu hôm 26/7, ông đã đánh giá cao "sự phối hợp đầy mẫu mực" giữa các cơ quan chức năng, đồng thời nhấn mạnh: "Khi đoàn kết, chúng ta có thể đối mặt với mọi nguy cơ".