Cháy tập thể Nguyễn Công Trứ: Hàng nghìn tập thể cũ Hà Nội báo động đỏ

Phía trong căn hộ bị cháy. Ảnh: Công an cung cấp

Khoảng 10h ngày 21./5, lửa bất ngờ bùng phát tại căn hộ tầng 4 dãy B1 khu tập thể Nguyễn Công Trứ. Ban đầu đám cháy âm ỉ nhưng nhanh chóng lan rộng, cột khói đen bốc cao hàng chục mét khiến cả khu dân cư náo loạn. Khói đặc quánh tràn kín cầu thang và hành lang, nhiều người dân hoảng hốt ôm đồ đạc tháo chạy xuống sân.

Theo ghi nhận tại hiện trường, căn hộ bị cháy được quây kín bằng khung sắt “chuồng cọp”, khiến lực lượng cứu hỏa gặp rất nhiều khó khăn trong tiếp cận. Cảnh sát PCCC phải trèo cây, đứng trên mái ki-ốt phía dưới để dùng kìm chuyên dụng cắt lớp rào sắt, đồng thời triển khai vòi phun từ cầu thang bộ và phá cửa căn hộ từ bên trong để khống chế ngọn lửa.

Hàng chục cán bộ, chiến sĩ cùng nhiều xe chữa cháy được huy động. Trong quá trình cứu hộ, lực lượng chức năng đã kịp thời đưa hai cụ già hơn 80 tuổi ra khỏi khu vực nguy hiểm an toàn. Sau khoảng 45 phút, đám cháy được dập tắt hoàn toàn, không gây thiệt hại về người nhưng nhiều tài sản trong căn hộ bị thiêu rụi.

Điều khiến nhiều người lo ngại là khu tập thể Nguyễn Công Trứ được xây dựng từ những năm 1960, hiện có gần 700 hộ dân sinh sống. Sau hàng chục năm sử dụng, phần lớn căn hộ đã bị cơi nới, chắp vá để mở rộng diện tích sinh hoạt. Những “chuồng cọp” vốn được dựng lên để tăng không gian sống giờ lại trở thành “lồng sắt tử thần”, cản trở công tác cứu hộ và bịt kín lối thoát nạn khi xảy ra hỏa hoạn.

Thực tế, đây không còn là câu chuyện riêng của tập thể Nguyễn Công Trứ. Theo thống kê, Hà Nội hiện có hơn 3.000 công trình được đưa vào sử dụng trước năm 2001 thuộc diện phải rà soát, khắc phục tồn tại về PCCC. Nhiều khu tập thể cũ như Trung Tự, Kim Liên, Phương Mai, Nghĩa Tân, Thành Công… đang trong tình trạng xuống cấp nghiêm trọng, tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ thường trực.

Tại nhiều khu tập thể, hệ thống dây điện cũ kỹ chằng chịt như “mạng nhện”, cáp viễn thông mắc dày đặc quanh hành lang, trong khi lối đi nhỏ hẹp bị chiếm dụng bởi xe máy, đồ đạc sinh hoạt. Phần lớn công trình không có hệ thống báo cháy tự động, thiếu họng nước chữa cháy, đèn chỉ dẫn thoát nạn hay hệ thống hút khói. Nhiều bình chữa cháy xách tay cũng đã quá hạn sử dụng hoặc không được kiểm tra định kỳ.

Đáng lo hơn, phần lớn các công trình này được xây dựng theo tiêu chuẩn cũ, không đáp ứng yêu cầu chống cháy lan, chống tụ khói hay bảo đảm thoát nạn theo tiêu chuẩn hiện đại. Việc cải tạo lại gặp vô vàn khó khăn do mặt bằng chật hẹp, dân cư đông đúc, kinh phí hạn chế và không thể di dời toàn bộ cư dân trong thời gian dài.

Những năm gần đây, Hà Nội liên tiếp ghi nhận các vụ cháy tại khu tập thể, chung cư cũ, trong đó nhiều vụ bắt nguồn từ chập điện, đun nấu hoặc thắp hương. Không ít đám cháy bùng phát tại khu vực cơi nới bằng khung sắt và mái tôn - nơi được xem là “điểm mù” nguy hiểm nhất trong công tác cứu hộ cứu nạn.

Sau nhiều vụ cháy lớn, TP. Hà Nội đã ban hành lộ trình xử lý các cơ sở không bảo đảm yêu cầu PCCC trước năm 2001 theo Nghị quyết 79/2025 của HĐND thành phố. Nhiều địa phương đã triển khai rà soát, yêu cầu các hộ dân ký cam kết khắc phục tồn tại, bổ sung thiết bị PCCC và mở lối thoát nạn thứ hai.

Tuy nhiên, giới chuyên môn cho rằng việc “vá lỗi” cho các khu tập thể cũ chỉ là giải pháp tình thế. Bởi bài toán không nằm ở vài bình chữa cháy hay vài buổi diễn tập thoát nạn, mà là cả hệ thống hạ tầng đã lạc hậu sau hàng chục năm sử dụng.

Vụ cháy tại tập thể Nguyễn Công Trứ may mắn không gây thương vong, nhưng thêm một lần cho thấy chỉ cần một sự cố nhỏ cũng có thể biến các khu tập thể cũ thành “bẫy lửa” giữa lòng Thủ đô.

Cơ chế mới cải tạo tập thể cũ Hà Nội

Hà Nội đang xây dựng cơ chế đặc thù để đẩy nhanh cải tạo, xây dựng lại hàng nghìn khu tập thể, chung cư cũ xuống cấp trên địa bàn.
Theo dự thảo Nghị quyết mới đây, người dân có thể lựa chọn 4 phương án tái định cư gồm: ở lại tại chỗ, nhận nhà tại nơi khác, nhận tiền bồi thường hoặc kết hợp cả nhà và tiền.
Hà Nội cũng được áp dụng cơ chế cưỡng chế di dời nếu dự án đã đạt trên 75% đồng thuận của cư dân nhằm tháo gỡ tình trạng “treo” cải tạo nhiều năm.
Thành phố đã phân cấp mạnh cho quận, huyện trong lập phương án bồi thường, tái định cư, tổ chức di dời và xử lý các công trình nguy hiểm.
Theo kế hoạch mới, Hà Nội đặt mục tiêu hoàn thành quy hoạch cải tạo toàn bộ chung cư cũ vào quý II/2027.
Thành phố hiện có khoảng 1.600 - 2.000 khu chung cư, tập thể cũ, phần lớn xây từ giai đoạn 1960-1980, nhiều nơi đã xuống cấp nghiêm trọng và tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ cao.