Chế độ ăn ngày Tết cho người mắc bệnh không lây nhiễm

Mỗi dịp Tết đến, mâm cơm gia đình thường phong phú và nhiều năng lượng hơn ngày thường. Bánh chưng, xôi, giò chả, thịt đông, canh măng chân giò, các món chiên rán… xuất hiện dày đặc trong các bữa ăn. Tuy nhiên, nếu không kiểm soát hợp lý, chế độ ăn mất cân đối với quá nhiều chất bột đường, chất béo, đạm và bia rượu, trong khi rau xanh và trái cây lại ít, sẽ làm gia tăng nguy cơ bùng phát các đợt cấp của bệnh mạn tính không lây.

Với người mắc đái tháo đường, nguy cơ lớn nhất trong dịp Tết là mất kiểm soát đường huyết do ăn uống thất thường, thay đổi giờ giấc và khẩu phần không phù hợp với liều thuốc hằng ngày. Theo TS.BS. Nghiêm Nguyệt Thu, người bệnh cần duy trì chế độ ăn đúng giờ, tránh ăn quá nhiều hoặc quá ít so với thường ngày. Bánh chưng, xôi vẫn có thể ăn, nhưng cần điều chỉnh lượng tinh bột trong bữa – ví dụ nếu ăn một miếng bánh chưng thì giảm lượng cơm tương ứng. Các món ngọt như chè kho, mứt, bánh kẹo, socola, hoa quả sấy khô chứa nhiều đường hấp thu nhanh nên hạn chế tối đa. Hoa quả tươi nên ăn điều độ, chia làm hai lần/ngày với lượng vừa phải. Đặc biệt, rượu có thể gây hạ đường huyết ở người đang dùng thuốc, vì vậy cần hạn chế hoặc tránh sử dụng.

Đối với người tăng huyết áp, vấn đề trọng tâm là giảm muối. Nhiều món ăn ngày Tết vốn đã mặn, lại thêm gia vị như nước mắm, hạt nêm, bột canh khiến tổng lượng muối vượt ngưỡng khuyến nghị. Dưa hành, dưa muối, giò chả, thịt hun khói, xúc xích… đều chứa lượng natri cao. Người bệnh nên nấu nhạt hơn, chấm nhẹ tay, tăng cường rau xanh và trái cây tươi trong khẩu phần. Rượu bia cũng có thể làm huyết áp dao động, do đó cần hạn chế để giảm nguy cơ biến chứng tim mạch.

Ở người rối loạn mỡ máu, mâm cơm Tết với nhiều món chiên rán, nướng, xào nhiều dầu mỡ là thách thức lớn. Dầu mỡ khi chiên rán ở nhiệt độ cao, đặc biệt nếu dùng lại nhiều lần, có thể biến đổi cấu trúc, không có lợi cho sức khỏe. Các món nội tạng như tim, gan, cật làm tăng cholesterol máu; các món nhiều mỡ động vật như thịt đông, canh măng chân giò, giò thủ… cũng cần hạn chế. TS.BS. Nghiêm Nguyệt Thu khuyến khích người bệnh ưu tiên các món luộc, hấp, nộm, salad; tăng cường cá trong khẩu phần; ăn vừa đủ, không quá no để tránh thừa năng lượng.

Với người mắc gout, dịp Tết dễ trở thành “điểm bùng phát” của cơn đau khớp cấp tính. Sau các bữa tiệc nhiều rượu bia, thịt đỏ, hải sản và nước hầm xương, lượng purin tăng cao có thể làm acid uric trong máu tăng đột ngột. Để phòng ngừa, người bệnh nên hạn chế rượu bia, ăn vừa phải đạm động vật, tránh dùng nhiều nước dùng từ xương, thịt hầm. Nên bổ sung thực phẩm giàu vitamin C như cam, quýt, bưởi và uống đủ nước để hỗ trợ đào thải acid uric.

Bên cạnh điều chỉnh chế độ ăn, TS.BS. Nghiêm Nguyệt Thu nhấn mạnh vai trò của vận động. Dù bận rộn ngày Tết, mỗi người nên duy trì ít nhất 30 phút vận động mỗi ngày, lựa chọn bài tập phù hợp với tình trạng sức khỏe và theo hướng dẫn của bác sĩ nếu có bệnh nền. Đồng thời, người bệnh cần uống thuốc đầy đủ, đúng liều, không tự ý ngừng thuốc trong kỳ nghỉ.

Tết là thời điểm sum vầy và sẻ chia, nhưng niềm vui sẽ không trọn vẹn nếu sức khỏe bị ảnh hưởng do chế độ ăn uống thiếu kiểm soát. Giữ cân bằng dinh dưỡng, ăn vừa đủ, hạn chế rượu bia và duy trì sinh hoạt điều độ chính là cách để người mắc bệnh mạn tính đón một mùa xuân an toàn và khỏe mạnh.

Đức Trân