Chế tài xử phạt đối với hành vi gây lãng phí

Tuy vậy, pháp luật cũng có quy định, trong xử lý hành vi GLP cần phân biệt rõ giữa hành vi GLP do thiếu trách nhiệm, vi phạm pháp luật với các rủi ro khách quan trong quá trình đổi mới, thực hiện cơ chế, chính sách thí điểm, khuyến khích cán bộ năng động, đổi mới sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám đột phá, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí là yêu cầu bắt buộc đối với tổ chức, cá nhân trong cơ quan nhà nước. Ảnh minh họa: AI

Các nhóm hành vi gây lãng phí

Lãng phí là việc quản lý, khai thác, sử dụng tài chính công, tài sản công, tổ chức bộ máy và quản lý, sử dụng lao động trong khu vực nhà nước, tài nguyên, năng lượng vượt định mức, tiêu chuẩn, chế độ do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành hoặc việc quản lý, sử dụng không hiệu quả, không đạt được mục tiêu đã định hoặc là việc thực hiện các hành vi GLP quy định tại Luật Thực hành TK, CLP năm 2025 tạo rào cản phát triển kinh tế - xã hội, bỏ lỡ thời cơ phát triển của đất nước.

Tại khoản 3, Điều 3, Luật Thực hành TK, CLP năm 2025 có quy định, hành vi GLP là hành vi do các chủ thể thuộc đối tượng áp dụng của Luật Thực hành TK, CLP năm 2025 thực hiện, làm phát sinh lãng phí và được quy định cụ thể tại Điều 4 của Luật Thực hành TK, CLP năm 2025.

Theo đó, hành vi GLP được phân chia làm các nhóm như: Hành vi liên quan đến xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực TK, CLP; hành vi vi phạm trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo trong lĩnh vực TK, CLP; hành vi GLP trong quản lý, sử dụng tài chính công; hành vi GLP trong quản lý, sử dụng vốn đầu tư công; đầu tư xây dựng, mua sắm, thuê, quản lý, sử dụng tài sản công; hành vi GLP trong quản lý, khai thác, sử dụng tài nguyên, năng lượng…

Chế tài hành chính

Luật gia Dương Văn Tín, Phó Chủ tịch Hội Luật gia thành phố Đồng Nai cho biết: Để xử lý hành chính các nhóm hành vi GLP trên, hiện đã có Nghị định số 265/2026/NĐ-CP, ngày 1-7-2026 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực TK, CLP (gọi tắt là Nghị định số 265, có hiệu lực kể từ ngày ban hành). Bên cạnh đó, tại khoản 2, Điều 1 Nghị định số 265 có quy định, các hành vi vi phạm hành chính do thực hiện các hành vi GLP và các hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện TK, CLP khác không được quy định tại Nghị định số 265 thì áp dụng quy định tại các nghị định khác của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quản lý nhà nước có liên quan để xử phạt.

Cũng theo luật gia Dương Văn Tín, một trong những nguyên tắc trong xử lý hành vi GLP là cần phân biệt rõ giữa hành vi GLP do thiếu trách nhiệm, vi phạm pháp luật với các rủi ro khách quan trong quá trình đổi mới, thực hiện cơ chế, chính sách thí điểm, khuyến khích cán bộ năng động, đổi mới sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám đột phá, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Luật sư Vũ Duy Nam, Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ: Nghị định số 265 ngoài quy định hình thức xử phạt chính gồm: cảnh cáo và phạt tiền, còn quy định các biện pháp khắc phục hậu quả như: buộc ban hành Chương trình TK, CLP theo đúng quy định; buộc báo cáo kết quả công tác TK, CLP theo đúng quy định; buộc chấp hành đầy đủ quyết định, yêu cầu, kết luận kiểm tra…

Chẳng hạn, đối với hành vi vi phạm quy định về thời hạn ban hành, nội dung của chương trình TK, CLP (Điều 5 Nghị định số 265), thì bị phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 1-10 triệu đồng. Bên cạnh đó, có thể bị buộc ban hành chương trình TK, CLP theo đúng quy định.

Với hành vi cản trở hoặc thiếu trách nhiệm trong kiểm tra việc chấp hành, tổ chức thực hiện quy định pháp luật về TK, CLP của cơ quan, tổ chức có thẩm quyền (Điều 10 Nghị định số 265), bị phạt tiền từ 4-6 triệu đồng. Đồng thời còn bị buộc cung cấp đầy đủ, chính xác hồ sơ, tài liệu theo yêu cầu của cơ quan kiểm tra, hoặc buộc chấp hành đầy đủ quyết định, yêu cầu, kết luận kiểm tra đối với hành vi quy định.

Cũng theo luật sư Vũ Duy Nam, Nghị định số 265 còn có quy định, thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực TK, CLP là 1 năm; cùng một hành vi vi phạm trong lĩnh vực thực hành TK, CLP, mức phạt tiền của tổ chức gấp 2 lần mức phạt tiền đối với cá nhân.