Chi phí sinh hoạt tăng, người dân đang cắt giảm những khoản chi nào?

Ảnh minh họa

Thu nhập tăng nhưng áp lực chi phí vẫn lớn

Theo Cục Thống kê, thu nhập bình quân của người lao động trong 6 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 9 triệu đồng/người/tháng, tăng 717.000 đồng so với cùng kỳ năm trước. Thu nhập bình quân của lao động khu vực thành thị đạt khoảng 10,6 triệu đồng/tháng, trong khi khu vực nông thôn đạt 7,9 triệu đồng.

Tuy nhiên, mức tăng thu nhập diễn ra trong bối cảnh mặt bằng giá tiếp tục tăng. CPI bình quân 6 tháng đầu năm 2026 tăng 4,38% so với cùng kỳ. Một số nhóm hàng hóa, dịch vụ thiết yếu còn tăng nhanh hơn mức chung.

Trong khi đó, nhóm nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 7,17% so với cùng kỳ; nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 4,89%; riêng ăn uống ngoài gia đình tăng 8,28%. Giá giao thông tăng 5,29%.

Những con số trên cho thấy, dù thu nhập có tăng, nhiều gia đình vẫn khó cảm nhận được khoản tiền dư trong túi. Khi tiền nhà, tiền điện nước, ăn uống, đi lại và các khoản cho con cái cùng tăng, phần dành cho những nhu cầu khác cũng phải thu hẹp lại.

Cắt những khoản dễ thay thế, giữ nhu cầu thiết yếu

Khi các khoản chi thiết yếu ngày một “ăn” sâu hơn vào thu nhập, nhiều gia đình bắt đầu nhìn lại những khoản tưởng nhỏ nhưng cộng lại không hề nhỏ. Bữa ăn ngoài, ly cà phê, trà sữa, vài món đồ mua theo cảm hứng hay một buổi vui chơi cuối tuần là những khoản dễ được cắt trước.

Chị Hồng Nhung, 36 tuổi, nhân viên văn phòng tại Hà Nội, có thu nhập khoảng 12 triệu đồng mỗi tháng. Trước đây, chị thường đặt cơm hoặc ra ngoài ăn cùng đồng nghiệp vào buổi trưa, mỗi bữa khoảng 40.000 - 70.000 đồng. Những buổi chiều rảnh, chị cũng thường đi cà phê cùng bạn bè.

Gần đây, chị chuyển sang tự nấu cơm tối và chuẩn bị luôn phần mang đến công ty hôm sau. “Một bữa ăn mấy chục nghìn nghe không nhiều, nhưng tính cả tháng cũng tốn một khoản, chưa kể cà phê, trà sữa”, chị Hồng Nhung nói. Các buổi tụ tập cũng được chị giảm bớt, quần áo và mỹ phẩm chỉ mua khi thực sự cần.

Cách điều chỉnh này cũng xuất hiện ở hoạt động mua sắm trực tuyến. Khảo sát của YouNet ECI cho thấy 43% Gen Y giữ nguyên hoặc giảm chi tiêu trực tuyến trong quý II so với đầu năm, trong khi tỷ lệ này ở Gen Z lên tới 60%. Người tiêu dùng có xu hướng chờ khuyến mãi, so sánh giá và cân nhắc lâu hơn trước khi mua.

Du lịch và giải trí cũng được tính toán lại. Một chuyến đi dài có thể được rút ngắn, khách sạn cao cấp chuyển sang nơi lưu trú vừa túi tiền, còn các dịch vụ giải trí trả phí được chọn lọc thay vì duy trì nhiều gói cùng lúc.

Tuy nhiên, không phải khoản nào cũng có thể cắt. Tiền nhà, thực phẩm, điện nước, học hành và y tế vẫn phải ưu tiên. Với những khoản này, người dân chủ yếu tìm cách mua vừa đủ, chọn sản phẩm phù hợp hơn hoặc thay đổi cách sử dụng để giảm chi phí.

Những món đồ có giá trị lớn như điện thoại, đồ gia dụng hay nội thất cũng có thể được đẩy sang “để sau”. Thay vì mua ngay, nhiều gia đình tiếp tục sử dụng đồ cũ và giữ tiền cho những khoản cấp thiết hơn.

Cân đối chi tiêu, duy trì khoản dự phòng

Cắt một khoản chi hôm nay có thể giúp ví tiền nhẹ hơn, nhưng không phải khoản nào cũng nên cắt. Khi thu nhập có hạn, điều quan trọng là gia đình phải biết khoản nào thực sự cần thiết, khoản nào có thể giảm và khoản nào nên giữ lại cho những lúc bất ngờ.

Chẳng hạn, một gia đình có thể giảm những bữa ăn ngoài, bớt mua quần áo, hạn chế cà phê hay trì hoãn việc đổi điện thoại. Nhưng nếu để tiết kiệm mà bỏ qua một lần khám sức khỏe cần thiết, cắt tiền thuốc hoặc không bảo dưỡng chiếc xe vẫn dùng để đi làm mỗi ngày, khoản tiền giữ được trước mắt có thể biến thành chi phí lớn hơn sau đó.

Với nhiều gia đình, tiền để dành mới là khoản khó giữ nhất. Khi tiền nhà, điện nước, thực phẩm, học hành và đi lại đã chiếm phần lớn thu nhập, số tiền còn lại để tiết kiệm có thể ngày càng mỏng. Một khoản phát sinh như xe hỏng, con ốm hoặc phải sửa chữa đồ dùng trong nhà cũng có thể khiến khoản dành dụm nhanh chóng bị rút ra.

Bởi vậy, tiết kiệm hiệu quả không nhất thiết là tháng này phải tiêu ít hơn tháng trước bằng mọi giá. Đó có thể là chuyển từ mua mới sang dùng tiếp, từ hàng đắt sang hàng phù hợp, từ ăn ngoài sang tự nấu hoặc giảm những khoản mua theo cảm hứng. Phần tiền giữ lại nên được ưu tiên cho quỹ dự phòng trước khi tính đến những khoản chi chưa cấp thiết.