'Chìa khóa' để kinh tế số mở lối tăng trưởng mới

Hội thảo Khoa học Quốc gia kinh tế Việt Nam năm 2025 và triển vọng năm 2026 - Ảnh: VGP

Ngày 24/4, Đại học Kinh tế Quốc dân phối hợp với Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương và Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội tổ chức Hội thảo Khoa học Quốc gia "Kinh tế Việt Nam năm 2025 và triển vọng 2026", đồng thời công bố Ấn phẩm Đánh giá Kinh tế Việt Nam thường niên 2025.

Cần chuyển đổi số thực chất hơn

Phát biểu tại hội thảo, TS Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, nhấn mạnh trong bối cảnh quốc tế biến động khó lường, quốc gia nào tận dụng tốt kinh tế số sẽ mở rộng được không gian phát triển và giảm thiểu tác động từ môi trường địa kinh tế, địa chính trị. Theo ông, dù kinh tế số Việt Nam năm 2025 ước đạt khoảng 72,1 tỷ USD, tương đương hơn 14% GDP, song mức độ lan tỏa vẫn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển mới.

TS Nguyễn Đức Hiển chỉ rõ điểm nghẽn lớn hiện nay là quá trình số hóa các ngành sản xuất, đặc biệt là lĩnh vực chế biến, chế tạo – khu vực giữ vai trò then chốt để đạt mục tiêu tăng trưởng trên 10% giai đoạn 2026–2030.

Ông đề xuất cần tập trung hoàn thiện thể chế cho kinh tế dữ liệu, tăng đầu tư cho khoa học công nghệ, phát triển nhân lực số, đồng thời thúc đẩy liên kết giữa khu vực FDI công nghệ cao với doanh nghiệp trong nước và đẩy nhanh số hóa các ngành truyền thống như nông nghiệp, logistics, tài chính.

Một đề xuất đáng chú ý là áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho các lĩnh vực mới như Fintech, Mobile Money nhằm tạo không gian đổi mới.

Ở góc độ nghiên cứu, GS.TS Tô Trung Thành (Đại học Kinh tế Quốc dân) cho rằng kinh tế số không chỉ là ứng dụng công nghệ, mà là quá trình tái cấu trúc toàn diện nền kinh tế dựa trên dữ liệu và đổi mới sáng tạo. Ông chỉ ra thực tế đáng lưu ý: tăng trưởng của Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào tín dụng khi năm 2025, tín dụng tăng gần 19%, quy mô đạt khoảng 150% GDP; trong khi đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) chuyển sang mức âm, cho thấy chất lượng tăng trưởng còn hạn chế.

Theo GS.TS Tô Trung Thành, bước sang năm 2026, mục tiêu tăng trưởng khoảng 10% là thách thức trong bối cảnh kinh tế toàn cầu suy giảm. Hai động lực chính vẫn là công nghiệp – xây dựng và dịch vụ, trong đó chế biến, chế tạo giữ vai trò trung tâm. Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi không nằm ở tốc độ, mà ở mô hình tăng trưởng – trong đó kinh tế số phải trở thành trục chuyển đổi.

Làm rõ hơn định hướng này, GS.TS Phạm Hồng Chương cho rằng kinh tế số trong tương lai sẽ là "đầu tàu" của đổi mới công nghệ và sáng tạo, vì vậy cần nhận diện rõ mối liên kết và khả năng lan tỏa giữa các ngành kinh tế số lõi với các lĩnh vực khác. Trong khi đó, GS Nguyễn Thành Hiếu nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện thể chế phải đi kèm cơ chế điều phối chính sách đồng bộ, tránh tình trạng phân tán.

Từ góc độ doanh nghiệp, các chuyên gia cũng chỉ ra một thực tế: nhiều doanh nghiệp đã nhận thức được cơ hội từ kinh tế số nhưng chưa biết bắt đầu từ đâu. Dữ liệu đã được quan tâm nhưng chưa được chuyển hóa thành giá trị. Vì vậy, chuyển đổi số không thể chỉ dừng ở đầu tư công nghệ, mà phải bắt đầu từ thay đổi tư duy – coi đây là đầu tư cho con người, dữ liệu, hệ thống quản trị và sự liên kết trong hệ sinh thái.

Các ý kiến tại hội thảo thống nhất rằng, để kinh tế số thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới, cần một cách tiếp cận đồng bộ từ thể chế, nguồn lực đến thực thi, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm, còn Nhà nước đóng vai trò kiến tạo và dẫn dắt quá trình chuyển đổi.