'Chìa khóa' để tự chủ trong lộ trình chuyển đổi xanh

Người dân mua xăng tại cửa hàng kinh doanh xăng dầu trên địa bàn tỉnh Ninh Bình Ảnh: Thùy Dung/TTXVN

Đối với Việt Nam, một quốc gia đang trong giai đoạn chuyển dịch năng lượng mạnh mẽ, những biến động từ xa này không chỉ là lời cảnh báo mà còn đặt ra những thách thức trực diện đòi hỏi những chiến lược ứng phó linh hoạt và bền vững. Chia sẻ về vấn đề này với phóng viên TTXVN tại Malaysia, chuyên gia cao cấp thuộc Trung tâm Nghiên cứu Thái Bình Dương, ông Ei Sun OH đã đưa ra những phân tích sâu sắc về rủi ro, cơ hội và những bước đi cần thiết để các quốc gia khu vực, đặc biệt là Việt Nam, có thể tự chủ hơn trong tương lai năng lượng.

Theo phân tích của chuyên gia Ei Sun OH, sự bất ổn tại Trung Đông gây ra 2 thách thức lớn đối với các nền kinh tế lớn trong khu vực. Thách thức đầu tiên và trực tiếp nhất chính là sự phụ thuộc nặng nề vào nguồn năng lượng nhập khẩu. Giống như nhiều quốc gia láng giềng, Việt Nam dựa vào nguồn cung dầu và khí đốt từ Trung Đông để vận hành nền kinh tế. Khi các tuyến vận tải trực tiếp bị đe dọa hoặc gián đoạn, tình trạng thiếu hụt nguồn cung là khó tránh khỏi.

Chuyên gia Ei Sun OH cảnh báo, hệ quả tất yếu là giá năng lượng sẽ leo thang, gây áp lực nặng nề lên đời sống của người dân và kìm hãm đà phát triển kinh tế - xã hội. Điều này đặc biệt nguy hại đối với các quốc gia đang duy trì tốc độ tăng trưởng cao, nơi năng lượng đóng vai trò là "mạch máu" cho sản xuất và dịch vụ.

Thách thức thứ hai, theo chuyên gia Ei Sun OH, nằm ở cấu trúc kinh tế dựa nhiều vào thương mại của Việt Nam và các nước Đông Nam Á. Việc xuất nhập khẩu hàng hóa chủ yếu thông qua đường biển, đặc biệt là các tuyến đường đi qua hoặc lân cận khu vực Trung Đông, đang chịu ảnh hưởng nặng nề bởi bất ổn. Chi phí năng lượng tăng cao không chỉ làm tăng chi phí vận hành trong nước mà còn đẩy phí vận tải lên mức kỷ lục, trực tiếp đánh vào năng lực cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu. Đây là một "cú đấm kép" buộc các nhà hoạch định chính sách phải nhìn nhận lại chiến lược an ninh năng lượng một cách tổng thể hơn.

Nhìn sang kinh nghiệm của Malaysia, một quốc gia có vị thế quan trọng trong ngành dầu khí khu vực, chuyên gia Ei Sun OH chia sẻ, những giải pháp ngắn hạn hiện nay thường mang tính chất đối phó, như việc kêu gọi tiết kiệm ngân sách và cắt giảm trợ giá năng lượng vốn đang trở nên quá tốn kém.

Tuy nhiên, về dài hạn, Malaysia đang nỗ lực giảm bớt sự lệ thuộc vào nguồn cung từ Trung Đông bằng cách ưu tiên sử dụng nguồn dầu khí tự khai thác cho nhu cầu nội địa thay vì xuất khẩu. Đồng thời, quốc gia này cũng đang đẩy mạnh phát triển các nguồn năng lượng bền vững như điện mặt trời, điện gió và thậm chí là thăm dò khả năng sử dụng năng lượng hạt nhân. Những bước đi này cho thấy một xu hướng chung trong khu vực, đó là tìm kiếm sự tự chủ thông qua đa dạng hóa nguồn cung và xanh hóa hệ thống năng lượng.

Người mua hàng tìm hiểu về xe máy điện ở một cửa hàng tại phường Hưng Phú, thành phố Cần Thơ. Ảnh: Nguyễn Văn Việt/TTXVN

Đánh giá về lộ trình năng lượng hiện tại của Việt Nam - với các mục tiêu giảm dần điện than, đẩy mạnh năng lượng tái tạo, đầu tư vào lưới điện truyền tải và tăng cường hợp tác quốc tế, ông Ei Sun OH nhận định, những kế hoạch này "rất tuyệt vời".

Theo ông, Việt Nam không chỉ tập trung vào hạ tầng trong nước mà còn hướng tới việc xuất khẩu năng lượng sạch sang các nước thuộc Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) và thúc đẩy nghiên cứu năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình thông qua các tổ chức quốc tế như Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA).

Tuy nhiên, chuyên gia này nhấn mạnh, sự khác biệt giữa một bản kế hoạch trên giấy và thành công thực tế nằm ở hai chữ: quyết tâm. Ông cho rằng cả Việt Nam, Malaysia hay Indonesia đều có những hoài bão tương tự về tự chủ năng lượng và khả năng phục hồi bền vững, nhưng yếu tố then chốt là sự quyết liệt trong việc hiện thực hóa các cam kết đó.

Một trong những khuyến nghị quan trọng nhất mà chuyên gia Ei Sun OH dành cho khu vực là việc tăng cường kết nối mạng lưới điện giữa các quốc gia ASEAN. Ông đề xuất rằng việc thiết lập các hệ thống lưới điện liên kết sẽ cho phép các nước hỗ trợ lẫn nhau một cách dễ dàng khi có một quốc gia gặp tình trạng thiếu hụt cục bộ.

Với sự phát triển của công nghệ cáp ngầm dưới biển hiện nay, việc kết nối giữa các quốc gia hải đảo như Indonesia, Philippines với đất liền không còn là rào cản quá lớn. Chuyên gia này dẫn chứng ví dụ về bang Sarawak (Malaysia), nơi đang sản xuất lượng lớn thủy điện và có kế hoạch bán điện cho Indonesia hay Singapore qua hệ thống cáp ngầm. Sự hợp tác này được xem là một cơ chế giúp các quốc gia cùng nhau vượt qua khủng hoảng năng lượng một cách tạm thời và hiệu quả.

Tuy nhiên, chuyên gia Ei Sun OH lưu ý rằng dù những kế hoạch và biện pháp xanh hóa năng lượng là vô cùng lý tưởng, nhưng thách thức lớn nhất vẫn là nguồn tài chính. Để cân bằng giữa chi phí năng lượng và mục tiêu chuyển đổi xanh, Việt Nam cần phải thực sự "sáng tạo" trong việc tìm kiếm và huy động các nguồn lực kinh tế.

Chuyển đổi xanh không chỉ là một hành trình kỹ thuật mà còn là một bài toán về tài chính và sự đồng thuận chiến lược. Trong bối cảnh thế giới đầy biến động, sự kết hợp giữa quyết tâm chính trị, sự sáng tạo trong huy động nguồn lực và tinh thần hợp tác khu vực sẽ là "chìa khóa" để Việt Nam xây dựng một nền năng lượng tự chủ, bền vững và sẵn sàng ứng phó với mọi cú sốc từ bên ngoài.