'Chìa khóa' phát triển bền vững ngành hàng quế

Trước yêu cầu ngày càng cao của thị trường, liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị được xác định là hướng đi tất yếu để nâng cao giá trị và phát triển bền vững ngành hàng quế.

Tại xã Phong Hải, cây quế được đưa vào trồng khoảng 20 năm trở lại đây và đã trở thành "cây làm giàu” của nhiều hộ dân. Toàn xã hiện có gần 2.000 ha quế, diện tích vẫn tiếp tục được mở rộng, từng bước thay thế các loại cây trồng kém hiệu quả như sắn, ngô trên đất đồi.

Nhờ cây quế, đời sống người dân ngày càng được cải thiện, nhiều hộ vươn lên làm giàu. Tuy nhiên, song song với gia tăng diện tích, "bài toán" nâng cao giá trị sản phẩm, giảm phụ thuộc vào tiêu thụ nguyên liệu thô đang được địa phương đặc biệt quan tâm.

Từ thực tế đó, nhiều tổ chức kinh tế tập thể trên địa bàn xã đã chú trọng phát triển sản xuất quế theo hướng liên kết.

Tiêu biểu là Hợp tác xã Quế sinh thái Phong Hải được thành lập với mục tiêu xây dựng vùng quế hữu cơ, nâng cao thu nhập cho người trồng quế. Hiện, hợp tác xã đang liên kết với gần 50 hộ dân, hình thành vùng nguyên liệu tập trung khoảng 500 ha.

Hợp tác xã xác định rõ định hướng sản xuất bền vững, các hộ tham gia liên kết cam kết thực hiện quy trình canh tác “5 không”: không thuốc trừ sâu hóa học, không phân bón hóa học, không thuốc diệt cỏ, không chất kích thích sinh trưởng và không sử dụng giống không rõ nguồn gốc. Quy trình thu hoạch, sơ chế quế được hướng dẫn, giám sát chặt chẽ nhằm bảo đảm chất lượng đồng đều.

Hiện nay, các sản phẩm chủ lực của hợp tác xã là quế chẻ, quế đen, được doanh nghiệp ký hợp đồng bao tiêu, giúp người dân yên tâm sản xuất.

Tại xã Nghĩa Đô, một trong những địa phương có diện tích quế lớn của tỉnh với khoảng 7.000 ha, tư duy sản xuất của người dân và chính quyền địa phương đã có sự thay đổi rõ nét.

Nếu như trước đây, vỏ và lá quế chủ yếu được bán thô, giá trị thấp, phụ thuộc nhiều vào thương lái, thì nay địa phương định hướng đẩy mạnh sơ chế, chế biến sâu, từng bước hình thành chuỗi liên kết từ trồng, khai thác đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

Thực tế cho thấy, khi quế được sơ chế, chế biến, giá trị sản phẩm tăng thêm khoảng 10 - 20% so với nguyên liệu thô. Nhiều hộ dân đã chuyển sang sản xuất quế theo hướng hữu cơ, tham gia các tổ nhóm, hợp tác xã để liên kết tiêu thụ sản phẩm.

Hiện nay, xã có 2 hợp tác xã tham gia thu mua, tiêu thụ quế của người dân, góp phần ổn định đầu ra và nâng cao thu nhập.

Ông Đỗ Văn Lưu - Chủ tịch UBND xã Nghĩa Đô cho biết: "Việc phát triển chế biến và liên kết sản xuất đã tạo động lực quan trọng để người dân gắn bó lâu dài với cây quế, đồng thời mở ra cơ hội thu hút đầu tư vào lĩnh vực chế biến lâm sản trên địa bàn".

Với chu kỳ sinh trưởng dài, thời gian từ trồng đến khai thác khoảng 10 - 17 năm. Điều này đặt ra yêu cầu phải quản lý, phát triển rừng quế theo hướng bền vững, gắn chặt giữa sản xuất với bảo vệ rừng, bảo đảm hiệu quả lâu dài cả về kinh tế và môi trường.

Góp phần quan trọng thúc đẩy liên kết ngành hàng quế là vai trò của Hội Quế, Hồi tỉnh. Hội đóng vai trò là "cầu nối" giữa người trồng quế, hợp tác xã, doanh nghiệp với các cơ quan quản lý nhà nước; kịp thời phản ánh những khó khăn, vướng mắc và đề xuất giải pháp trong sản xuất, chế biến, tiêu thụ sản phẩm.

Hội Quế, Hồi tỉnh hiện có gần 300 hội viên, gồm các tổ chức, cá nhân sản xuất, chế biến, kinh doanh quế trên địa bàn tỉnh, cùng chung mục tiêu nâng tầm giá trị sản phẩm quế Lào Cai.

Theo định hướng đến năm 2030, Lào Cai phát triển vùng quế với khoảng 150.000 ha, sản lượng ước đạt 50.000 tấn vỏ khô mỗi năm; phấn đấu 35% diện tích quế được cấp chứng chỉ rừng bền vững và nâng lên 70% vào năm 2050; 100% sản phẩm quế được truy xuất nguồn gốc, số hóa. Giá trị sản xuất các sản phẩm quế sau chế biến hướng tới mốc trên 10.000 tỷ đồng.

Liên kết sản xuất chính là “chìa khóa” để ngành hàng quế Lào Cai phát triển bền vững. Khi người trồng quế, hợp tác xã, doanh nghiệp và Nhà nước cùng đồng hành, cây quế không chỉ là sinh kế của người dân vùng cao, mà còn trở thành sản phẩm hàng hóa chủ lực, mang thương hiệu Lào Cai, đủ sức cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế.

Kim Thoa - Tô Dung