Chia sẻ rủi ro, khoan dung với thất bại, nghiêm minh với tiêu cực trong đổi mới sáng tạo

Xử lý tham nhũng “nghiêm minh nhưng nhân văn”, khuyến khích khắc phục hậu quả

Sáng 13/4, tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ hai Ban chấp hành Trung ương, Trưởng Ban Nội chính Trung ương Lê Minh Trí trình bày chuyên đề "Nghị quyết về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn mới”.

Theo ông Lê Minh Trí cho biết qua 20 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 3 khóa X, công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực được lãnh đạo, chỉ đạo kiên trì, quyết liệt, đồng bộ, toàn diện, với quyết tâm chính trị cao, không có vùng cấm, không có ngoại lệ, đạt nhiều kết quả rất quan trọng, toàn diện, có bước tiến mạnh, đột phá lớn.

Cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trở thành phong trào mạnh mẽ, nhận được sự đồng tình, ủng hộ rất cao của nhân dân.

Kỷ luật, kỷ cương trong Đảng và kiểm soát quyền lực ngày càng được tăng cường; Đảng đã ban hành nhiều quy định về kiểm soát quyền lực trong các lĩnh vực công tác cán bộ, kiểm tra, giám sát, thanh tra, kiểm toán, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án, xây dựng pháp luật và quản lý tài chính, tài sản công.

Công tác phát hiện, điều tra, truy tố, xét xử tội phạm tham nhũng có chuyển biến tích cực, ngày càng bài bản, phối hợp đồng bộ và hiệu quả hơn.

Từ giai đoạn đầu chủ yếu xử lý nghiêm khắc nhưng hiệu quả chưa đạt như mong muốn, đến nay đã chuyển sang xử lý nghiêm minh nhưng nhân văn, thuyết phục, thực hiện phân loại, làm rõ hành vi, động cơ vụ lợi, đồng thời khuyến khích chủ động khắc phục hậu quả, qua đó nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản tham nhũng, thất thoát.

Nhiều vụ án tham nhũng, lãng phí, tiêu cực lớn, phức tạp trong các lĩnh vực đất đai, ngân hàng, chứng khoán, trái phiếu doanh nghiệp, y tế, giáo dục, năng lượng, đầu tư công đã được xử lý, khẳng định rõ quan điểm không có vùng cấm, không có ngoại lệ.

Trưởng Ban Nội chính Trung ương Lê Minh Trí. Ảnh: Dangcongsan.vn.

Trong phòng, chống lãng phí, Bộ Chính trị đã chỉ đạo xử lý dứt điểm 12 dự án yếu kém, thua lỗ kéo dài ngành Công Thương và ban hành các kết luận để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án, nhất là liên quan đất đai. Đồng thời yêu cầu rà soát, xử lý các công trình, dự án chậm tiến độ, tồn đọng, kéo dài, có nguy cơ gây thất thoát, lãng phí, xác định rõ trách nhiệm và thời hạn xử lý.

Từ thực tiễn, Nghị quyết rút ra một số bài học kinh nghiệm như công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực phải được triển khai kiên quyết, kiên trì và giữ vững kết quả đã đạt được. Hoạt động này phải đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của Đảng, đồng thời tập trung hoàn thiện thể chế, kiểm soát chặt chẽ quyền lực để phòng ngừa là chính.

Loại trừ trách nhiệm hình sự cho người gây thiệt hại do đổi mới sáng tạo vì lợi ích chung

Về quan điểm, nguyên tắc xử lý sai phạm Trưởng Ban Nội chính Trung ương Lê Minh Trí nêu rõ một nội hàm mới trong Nghị quyết 04 (về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn mới) để giải quyết hai yêu cầu vừa kiên quyết, kiên trì đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, vừa đồng hành, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội là quan điểm “Xử lý nghiêm minh, kịp thời, nhân văn, thuyết phục, không có vùng cấm, không có ngoại lệ; đồng thời bảo đảm khách quan, toàn diện, xem xét kỹ bối cảnh lịch sử cụ thể và lấy hiệu quả về chính trị, kinh tế, xã hội, lợi ích quốc gia - dân tộc để xử lý phù hợp. Ưu tiên thu hồi tối đa tài sản, khuyến khích chủ động khắc phục hậu quả”.

Việc xem xét kỹ bối cảnh lịch sử cụ thể và lấy hiệu quả về chính trị, kinh tế, xã hội, lợi ích quốc gia - dân tộc để xử lý phù hợp là nhằm bảo vệ người đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, khuyến khích kiến tạo phát triển.

Bên cạnh đó, để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng 2 con số nhanh và bền vững thì khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là động lực trung tâm của mô hình tăng trưởng mới và kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia. Do đó cần thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và thu hút, khuyến khích, động viên để phát huy nguồn lực kinh tế tư nhân cho nhiệm vụ phát triển kinh tế đất nước hiện nay.

Tuy nhiên, ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro cao, nên trong xử lý sai phạm cần có quan điểm, chế tài phù hợp, vừa bảo vệ, chia sẻ rủi ro, khoan dung với thất bại, vừa phải xử lý nghiêm minh các hành vi tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Vì vậy, Nghị quyết đề ra nhiệm vụ sửa đổi Bộ luật hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự và pháp luật có liên quan để loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro, gây thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số vì lợi ích chung và xem xét giảm trách nhiệm hình sự, hình phạt đối với các sai phạm không có động cơ vụ lợi, chủ động, tự giác nộp lại tài sản, khắc phục hậu quả, thiệt hại, góp phần có hiệu quả vào việc điều tra, phát hiện tội phạm.

Đồng thời xác định rõ quan điểm xử lý sai phạm theo mức độ từ thấp đến cao, ưu tiên áp dụng các biện pháp dân sự, kinh tế, hành chính, tổ chức; trường hợp đến mức phải xử lý hình sự thì cho phép chủ động áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả kinh tế trước, nhưng có thời hạn thực hiện cụ thể và là căn cứ quan trọng để xem xét biện pháp xử lý tiếp theo.

Để thể chế hóa đầy đủ, kịp thời những chủ trương này, đảm bảo hành lang pháp lý cho các quan điểm, chủ trương mới của Đảng hiện nay đi vào thực tiễn cuộc sống, theo định hướng của Nghị quyết 66 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, Nghị quyết 04 yêu cầu ban hành nghị quyết đặc thù của Quốc hội khóa XVI để thể chế hóa kịp thời các nghị quyết, kết luận của Đảng về xử lý các vi phạm pháp luật về đất đai, vi phạm liên quan kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và trong ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong khi chưa sửa đổi các quy định pháp luật có liên quan. Điều này góp phần mạnh mẽ cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế "2 con số" liên tục trong những năm tới.

Về các giải pháp phòng ngừa, thực hiện chủ trương chuyển mạnh từ “chống” là chủ yếu sang “phòng ngừa từ gốc là căn bản”, Nghị quyết đề ra các nhiệm vụ, giải pháp để “không muốn” tham nhũng bằng giáo dục, xây dựng văn hóa liêm chính; “không thể” tham nhũng bằng cơ chế chặt chẽ, minh bạch; “không dám” tham nhũng bằng kiểm soát quyền lực và xử lý nghiêm minh; “không cần” tham nhũng bằng chính sách đãi ngộ hợp lý.

Trọng tâm là hoàn thiện thể chế, pháp luật kịp thời, đầy đủ, đồng bộ, thống nhất, khả thi, bảo đảm nghiêm minh, rõ trách nhiệm; kiên trì xây dựng, thực hành văn hóa liêm chính, xây dựng quốc gia liêm chính, xã hội liêm chính.

Tăng cường kiểm soát quyền lực của người có chức vụ, quyền hạn, kiểm soát quyền lực của bộ máy chính quyền ba cấp và các lĩnh vực dễ phát sinh tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ cấp chiến lược, cấp cơ sở và người đứng đầu có đủ phẩm chất, năng lực, uy tín, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ và phải xử lý nghiêm cán bộ chậm trễ, đùn đẩy, né tránh, sợ trách nhiệm, quan liêu, nhũng nhiễu.

Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, tăng cường công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình, kiểm soát tài sản, thu nhập để phòng ngừa tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Đồng thời tiếp tục hoàn thiện chính sách đãi ngộ, chế độ tiền lương, thu nhập bảo đảm đời sống để cán bộ, công chức, viên chức yên tâm công tác, liêm chính, công tâm...

Theo Trưởng Ban Nội chính Trung ương Lê Minh Trí, trong Nghị quyết, phần tổ chức thực hiện đã phân công rất rõ và cụ thể. Đồng thời, Bộ Chính trị đã chỉ đạo xây dựng kế hoạch để triển khai thực hiện Nghị quyết, trong đó xác định 8 nhiệm vụ trọng tâm và 114 nhiệm vụ cụ thể cho các tỉnh ủy, thành ủy và cấp ủy, cơ quan ở Trung ương, gắn với lộ trình thực hiện, thời hạn hoàn thành và yêu cầu sản phẩm cụ thể.