Chiến đấu cơ F-16 hàng chục triệu USD 'săn' UAV giá rẻ của Nga

Ukraine đang đứng trước tình trạng tên lửa phòng không ngày càng cạn kiệt. Trong bối cảnh đó, không quân nước này buộc phải tận dụng các tiêm kích hiện đại do Mỹ sản xuất như một giải pháp tình thế để đối phó với UAV phản lực giá rẻ - loại vũ khí Nga đang sử dụng ngày càng phổ biến và ngày càng khó chống trả.

Ukraine sử dụng máy bay F-16 để bắn hạ máy bay không người lái phản lực của Nga.

Thế khó của Ukraine

Tổng thống Volodymyr Zelensky mô tả F-16 là “một trong những công cụ hiệu quả nhất để bắn hạ” máy bay không người lái, vốn đang đe dọa nhiều thành phố của Ukraine. Tuy nhiên, đây không phải là giải pháp hiệu quả về mặt kinh tế, bởi việc phải liên tục xuất kích đối phó với những chiếc UAV có giá sản xuất chưa tới 70.000 USD đang bào mòn đáng kể dàn tiêm kích triệu đô này.

Theo nhiều quan chức và chuyên gia, phi đội F-16 nhỏ của Ukraine có khoảng 50 chiếc, thường xuyên hoạt động trên không đến mức có nguy cơ bị hỏng hóc. Hồi đầu tháng 10, ông Zelensky cho biết có khoảng một nửa phi đội F-16 của Ukraine đang phải nằm im trên mặt đất chờ được bảo dưỡng.

Hiện tại, Kiev đang chờ nhận thêm tiêm kích F-16 mà Bỉ hứa tặng vào 3 năm trước. Mỗi khóa, số phi công Ukraine được đào tạo lái dòng tiêm kích này chỉ đếm trên đầu ngón tay. Nhưng sau cùng, nguy cơ đứt gãy nguồn cung đạn dược mới là mối lo gây đau đầu nhất.

Trung tướng không quân Mỹ đã nghỉ hưu, hiện đứng đầu Viện Nghiên cứu Hàng không Vũ trụ Mitchell tại Washington, ông David A. Deptula nhận định Ukraine đang “buộc phải vắt kiệt phi đội tiêm kích vốn ít ỏi để thế chỗ cho hệ thống phòng không chưa được đầu tư đúng mức”.

Ông cũng lưu ý việc sử dụng F-16 theo cách đó có nghĩa là lực lượng Ukraine đang “tiêu thụ một nguồn lực hữu hạn nhanh hơn mức cần thiết”. “Đây không phải là giải pháp bền vững về lâu dài”, ông A. Deptula nói thêm.

Ukraine cũng đang gấp rút phát triển nhiều loại máy bay đánh chặn khác nhưng F-16 vẫn là một trong số ít vũ khí mà Kiev sở hữu có thể theo kịp và bắn hạ máy bay không người lái phản lực, không cần sử dụng đến tên lửa Patriot đắt tiền.

Tiêm kích F-16. (Ảnh: AP)

Người phát ngôn không quân Ukraine Yurii Ihnat thông tin, dàn tiêm kích F-16 chặn đứng tới 90% số tên lửa hành trình đối phương trong một số đợt tập kích. Ông còn tiết lộ một phi công F-16 mới đây bắn hạ tới 10 UAV phản lực chỉ trong một chuyến xuất kích.

Tương tự, Trợ lý Tổng tham mưu trưởng quân đội Ba Lan, Trung tướng Krzysztof Krol nhận định tình trạng phụ thuộc vào F-16 khiến dòng tiêm kích này “đóng vai trò sống còn đối với Ukraine”. Tuy nhiên, ông cho rằng chúng “hoàn toàn không đủ đáp ứng nhu cầu”.

Cuộc chiến không hồi kết

Đối với Ukraine, việc sở hữu máy bay F-16 được xem là một cuộc chiến. Các máy bay chiến đấu hiện đại này, do nhà sản xuất quốc phòng Mỹ Lockheed Martin chế tạo, cần phải có sự chấp thuận của Chính phủ Mỹ để được bán hoặc chuyển giao ra nước ngoài.

Ngay sau khi xảy ra cuộc xung đột với Nga vào năm 2022, ông Zelensky bắt đầu yêu cầu viện trợ tiêm kích F-16. Một số đồng minh sẵn sàng tặng những chiếc F-16 cũ cho Ukraine nhưng chính quyền cựu Tổng thống Joe Biden phản đối do lo ngại về sự leo thang căng thẳng giữa NATO và Nga, cũng như lo ngại Ukraine không có khả năng bảo trì đúng cách những chiếc máy bay này.

Đến tháng 5/2023, Mỹ bắt đầu nhượng bộ nhưng phải mất nhiều tháng để huấn luyện phi công Ukraine lái máy bay phản lực. Những chiếc F-16 đầu tiên do Đan Mạch, Hà Lan và Na Uy tặng mãi hơn một năm sau mới đến Ukraine.

Kể từ đó, dàn tiêm kích này gần như liên tục hoạt động trên không, có 5 chiếc bị hư hại hoặc phá hủy trong chiến đấu. Ngoài ra, có 1 chiếc bị bắn rơi khiến phi công dày dặn kinh nghiệm thiệt mạng.

Vụ tập kích của Ukraine vào Moskva, Nga. (Ảnh: Reuters)

Máy bay chiến đấu cũng gặt hái được nhiều thành công. Đại tá Yuriy Ihnat cho biết thêm F-16 bắn hạ “một phần đáng kể” trong số 1.900 máy bay không người lái phản lực mà Ukraine chặn được tháng trước, trong tổng số 3.500 chiếc do Nga phóng. Ông cũng thông tin phi công F-16 gần đây bắn hạ 10 máy bay không người lái phản lực trong một chuyến bay duy nhất.

Theo Trung tướng Anatoliy Kryvonozhko, tính đến cuối tháng 9, máy bay chiến đấu đánh chặn 666 tên lửa hành trình và khoảng 2.500 máy bay không người lái các loại. Tháng 7, tiêm kích F-16 bắn hạ một máy bay chiến đấu Su-35 của Nga.

Dù máy bay F-16 thực hiện nhiều nhiệm vụ tấn công trên không phận Ukraine, tiến hành hơn 650 cuộc không kích nhằm vào các mục tiêu trên mặt đất của Nga nhưng chúng chủ yếu được sử dụng cho mục đích phòng không.

Trong khi đó, việc bảo vệ Ukraine khỏi loạt cuộc tấn công liên tục của tên lửa hành trình và máy bay không người lái là ưu tiên hàng đầu. “Mỗi chuyến bay của F-16 truy đuổi máy bay không người lái là một chuyến bay F-16 không thể thực hiện nhiệm vụ tấn công chống lại máy bay đối phương”, Trung tướng Không quân đã nghỉ hưu của Mỹ David Deptula cho hay.