Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ - Bài 3: Phía sau những hành trình (Tiếp theo và hết)

Không phút giây nào bị trôi qua lãng phí

Triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm, Đội Tìm kiếm, quy tập HCLS, Bộ CHQS tỉnh Tuyên Quang (Đội Tìm kiếm, quy tập HCLS tỉnh Tuyên Quang) được kiện toàn và chia thành nhiều tổ công tác, tùy thời điểm. Các tổ được phân công bám những điểm cao: 685, 772, 1688, 1800A, 1800B, 973, 1030, hang Hòn và nhiều địa bàn khác trên Mặt trận Vị Xuyên năm xưa.

Đội Quy tập 589, Phòng Chính trị, Bộ CHQS tỉnh Quảng Trị tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại Lào.

Để bám trụ thực hiện nhiệm vụ dài ngày, bộ đội bắt tay ngay vào việc củng cố nơi ăn ở, sinh hoạt. Những ngày đầu tháng 5, khi chúng tôi tới nơi đứng chân của Tổ 3, Đội Tìm kiếm, quy tập HCLS tỉnh Tuyên Quang ở thôn Hoàng Lỳ Pả, xã Minh Tân (Tuyên Quang), nền xi măng và những thân vầu vẫn còn tươi màu; bộ đội vừa tranh thủ mở rộng thêm một khoảng nhỏ để có chỗ nghỉ ngơi, cất giữ trang thiết bị, nấu ăn, vệ sinh. Để có nước sinh hoạt, anh em bảo nhau lấy cây vầu buộc thành khung, căng bạt chống thấm làm bể chứa rồi dẫn nước từ khe suối về. Công việc bộn bề, không khảo sát thực địa thì đi nắm thông tin, mà chợ lại cách xa tới 15km nên cán bộ, chiến sĩ bàn nhau nuôi thêm gia cầm và tự trồng rau. Có lần, trở về sau một ngày vào hang Hòn khảo sát, Trung tá Hoàng Vũ Dũng, Phó đội trưởng Đội Tìm kiếm, quy tập HCLS tỉnh Tuyên Quang kiêm Tổ trưởng Tổ 3 bỗng dừng lại và cẩn thận bứng cây răng cưa mang về trồng. Một vài cây lan rừng thấy trên đường công tác cũng được các anh mang về ghép thành giò, treo trước hiên. Giữa nơi núi rừng heo hút, những mầm rau, nhành lan nhỏ bé đã góp phần làm vơi đi mệt nhọc sau những giờ băng rừng, vượt núi kiếm tìm HCLS... Trung tá Hoàng Vũ Dũng chia sẻ: “Công việc có nhiều đặc thù, nhưng là Bộ đội Cụ Hồ, chúng tôi phải luôn chủ động mọi mặt. Đó cũng là cách chúng tôi duy trì quyết tâm trước mọi khó khăn, bảo đảm sức khỏe tốt nhất, tập trung cao nhất cho nhiệm vụ. Đến nay, chúng tôi cơ bản bảo đảm đủ rau, có thêm thịt gia cầm cải thiện bữa ăn”.

Từ trung tâm xã Lao Chải, tỉnh Tuyên Quang, chúng tôi được cán bộ, chiến sĩ Tổ 2, Đội Tìm kiếm, quy tập HCLS tỉnh Tuyên Quang đưa lên nơi đứng chân ở nhà văn hóa thôn Nhìu Sang bằng xe máy. Quãng đường khoảng 4km nhưng chỉ thấy dốc và dốc, xe máy chỉ đi được số 1, khói cuộn đen sì, mùi xăng khét lẹt. Bên triền núi mờ mịt mây và sương cạnh cổng nhà văn hóa thôn Nhìu Sang, hai khoảnh vườn trồng rau được lên luống, những cây mồng tơi đã cứng cáp hơn sau mấy ngày trồng và sẵn sàng đón nắng. Thượng tá Bùi Phú Vinh, Chính trị viên Đội Tìm kiếm, quy tập HCLS tỉnh Tuyên Quang cho biết thêm: “Mấy khoảnh đất đó là bà con cho đơn vị mượn để tăng gia. Chợ ở xa, khu vực tìm kiếm cũng xa, khó đi lại, gần nhất là điểm cao 1688 cũng mất gần hai giờ đi xe máy, đi bộ, trong khi đó, thời tiết không thuận lợi, mây mù quanh năm lại hay có mưa nên những ngày nắng, chúng tôi phải tranh thủ từng phút ngoài thực địa. Những ngày mưa không thể tìm kiếm ngoài thực địa, tổ chia nhau thực hiện những công việc khác: Người vào bản thu thập thông tin; người ở lại củng cố nơi ăn ở, vườn tăng gia, làm chuồng gà, chuẩn bị lương thực và dụng cụ cho những ngày tiếp theo...”.

Còn tại tỉnh Quảng Trị, cuộc sống của cán bộ, chiến sĩ Đội Quy tập 589, Phòng Chính trị, Bộ CHQS tỉnh Quảng Trị ở những địa bàn xa cũng không kém phần gian khó. Năm 2017, tỉnh Quảng Trị xây dựng doanh trại cho đơn vị tại thị xã Thà Khẹt trên phần đất được chính quyền nước bạn Lào cho mượn. Tuy nhiên, do địa bàn tìm kiếm rộng, nhiều khu vực cách xa nơi đóng quân nên cán bộ, chiến sĩ thường xuyên dựng lán, ăn, ngủ trong rừng. Tại Đội Quy tập 584, Phòng Chính trị, Bộ CHQS tỉnh Quảng Trị, Trung tá Nguyễn Trung Thành, Phó đội trưởng cho biết: “Những ngày làm nhiệm vụ trong rừng, chúng tôi cũng xác định ăn rừng, ngủ rừng. Cơm được nấu từ nơi đóng quân để mang theo. Điều kiện ăn, ở thiếu thốn, đường đi hiểm trở, thời tiết khắc nghiệt, song chúng tôi không cho phép mình chùn bước, bởi dưới mỗi lớp đất, sau mỗi mỏm đá có thể là dấu tích của một liệt sĩ đã nằm lại từ hàng chục năm qua”.

Có thể thấy, dù ở Tuyên Quang hay Quảng Trị, dù đóng quân tại hội trường thôn, nhà tạm giữa núi hay bản làng nước bạn Lào, những cán bộ, chiến sĩ làm nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập HCLS đều đang nỗ lực tạo dựng một điểm tựa để bám địa bàn lâu dài. Thời tiết có thể khiến nhiệm vụ ngoài thực địa tạm ngưng, nhưng không phút giây nào bị trôi qua lãng phí. Và vì thế, Chiến dịch 500 ngày đêm không chỉ được thể hiện bằng những con số mà còn hiện diện trong từng tổ công tác giữa núi rừng, trong quyết tâm của những người hết mình vì nhiệm vụ cao cả trên hành trình đưa người đã hy sinh trở về.

Ấm lòng sau những ngày mong mỏi

Lần giở những lá thư đã ngả màu, bà Nguyễn Thị Mến ở xóm Mỏ Đinh, xã Tràng Xá, tỉnh Thái Nguyên nâng niu từng trang giấy mỏng. Hơn nửa thế kỷ trước, những lá thư ấy đã vượt qua mưa bom bão đạn từ chiến trường trở về với gia đình. Nhưng người viết thư đã mãi mãi nằm lại... Bố bà Mến là liệt sĩ Nguyễn Minh Thuận, hy sinh năm 1970, khi bà Mến mới tròn 2 tuổi. Với bà Mến, ký ức về người bố không phải là một dáng hình rõ nét, cũng chẳng có những lần được bố bế bồng, âu yếm, người bố của bà hiện lên qua lời kể của bà ngoại, qua những bức ảnh cũ và những lá thư đã hằn dấu thời gian. Năm bà Mến lên 8 tuổi, mẹ bà đi bước nữa, bà Mến ở với bà ngoại đã già yếu. Tuổi thơ của bà Mến lớn lên trong sự thiếu vắng tình cha, tình mẹ và những tháng ngày cuộc sống còn nhiều khó khăn. “Ngày ấy, tôi còn nhỏ, bà ngoại lại già yếu, gia đình không có điều kiện để đi tìm bố. Nhưng trong lòng tôi lúc nào cũng mong một ngày biết được nơi bố nằm lại để đưa bố về quê hương”, bà Mến nghẹn ngào kể.

Bữa cơm trưa tại địa điểm tìm kiếm xã Đakrông của Đội Quy tập 584, Phòng Chính trị, Bộ CHQS tỉnh Quảng Trị.

Nỗi mong mỏi ấy theo bà Mến suốt những năm tháng trưởng thành. Khi lập gia đình, có điều kiện đi lại và tìm kiếm thông tin, bà bắt đầu hành trình tìm bố. Hễ nghe ở đâu có thông tin về đồng đội cũ của bố, về nơi quy tập HCLS hay những phần mộ chưa xác định được danh tính, bà lại tìm đến hoặc nhờ người dò hỏi. Cuối năm 2025, bà Mến bất ngờ nhận được thông tin hài cốt của bố mình đã được Đội Quy tập 584 tìm thấy. Bà lập tức cùng người thân có mặt tại Quảng Trị, phối hợp với cơ quan chức năng hoàn tất các thủ tục để đón hài cốt bố về quê hương. Trong khoảnh khắc đứng trước phần hài cốt của bố, bà Mến không kìm được nước mắt. Bà Mến chia sẻ: “Tôi rất biết ơn cán bộ, chiến sĩ Đội Quy tập 584. Các anh đã thay mặt những gia đình liệt sĩ đi tìm từng dấu vết, từng phần hài cốt giữa điều kiện rất khó khăn. Nhờ có các anh, bố tôi mới được tìm thấy, tôi mới có cơ hội được đón bố trở về quê hương. Ân tình ấy gia đình tôi sẽ không bao giờ quên”.

Bà Đỗ Thị Yến ở xã Vạn Xuân, tỉnh Phú Thọ kể, trước khi mất, chồng bà đã gửi lại lời dặn, cũng là niềm mong mỏi, nỗi khắc khoải chưa nguôi của gia đình: Phải cố gắng tìm được hài cốt em trai là liệt sĩ Nguyễn Văn Quế, sinh năm 1949, tại Nam Đàn (Nghệ An); hy sinh ngày 7-7-1972, tại Mặt trận phía Nam. Từ đó, bà Yến thay chồng tiếp tục hành trình tìm kiếm người thân. Suốt bao năm, bà đi khắp nơi, hỏi thăm nhiều nguồn tin, thậm chí có lúc tìm đến cả “nhà ngoại cảm” với hy vọng mong manh sẽ lần ra dấu tích. Nhưng càng đi, niềm hy vọng càng vơi dần...

May mắn chỉ thực sự đến khi gia đình bà Yến nhận được thông tin tại Nghĩa trang Liệt sĩ Bình Long, huyện Hớn Quản, tỉnh Bình Phước (nay thuộc xã Tân Khai, TP Đồng Nai) có ngôi mộ trùng tên, trùng quê quán với liệt sĩ Nguyễn Văn Quế. Nhận được tin, bà Yến vội thu xếp lên đường, mang theo niềm hy vọng đã được gia đình gìn giữ suốt nhiều năm. Tại đây, bà được các cơ quan chức năng, lực lượng Quân đội và Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ hướng dẫn, hỗ trợ lấy mẫu phẩm HCLS để gửi đi xét nghiệm ADN. Ngày nhận kết quả trùng khớp, bà Yến nghẹn ngào không nói nên lời. Sau bao năm tìm kiếm, cuối cùng, người em liệt sĩ của chồng đã được xác định danh tính, bà đã hoàn thành tâm nguyện của người chồng quá cố.

Mỗi phần hài cốt được tìm thấy, mỗi danh tính liệt sĩ được xác định không chỉ là kết quả của một nhiệm vụ mà còn là sự hồi đáp cho những đợi chờ kéo dài qua nhiều thế hệ. Phía sau Chiến dịch 500 ngày đêm là bước chân lặng lẽ của những cán bộ, chiến sĩ giữa núi rừng, là nước mắt của thân nhân trong ngày đón người thân trở về, là những lá thư cũ, lời dặn cuối đời, những hy vọng từng nhiều lần tưởng như khép lại. Những giọt nước mắt của bà Mến, bà Yến và nhiều thân nhân liệt sĩ khác nhắc chúng ta rằng phía sau mỗi con số là một phận người, một nỗi chờ mong, một lời hứa chưa nguôi. Cuộc tìm kiếm ấy còn nhiều gian khó, nhưng bằng trách nhiệm, nghĩa tình và sự tri ân sâu nặng, các lực lượng đang chạy đua với thời gian để đưa thêm nhiều liệt sĩ xác định được danh tính trở về với gia đình, quê hương; để những người thân của liệt sĩ được phần nào nguôi ngoai sau bao năm mỏi mòn chờ đợi.