Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm liệt sĩ: Thắp hy vọng đoàn tụ bằng công nghệ ADN

Nửa thế kỷ mòn mỏi đợi con, tìm anh

Mỗi lần nhắc đến người con trai cả, liệt sĩ Nguyễn Văn Diện, đôi mắt Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Mạc (99 tuổi, trú tại tổ dân phố Thuyền, phường Bắc Giang, tỉnh Bắc Ninh) lại nhòe đi vì nước mắt. Trong số các con của Mẹ, chỉ có anh Diện lên đường nhập ngũ và mãi mãi không trở về.

Đầu năm 1972, khi tuổi đời còn rất trẻ, anh Diện khoác ba lô tòng quân. Trước lúc lên đường, người con trai ôm Mẹ, dặn Mẹ giữ gìn sức khỏe, chờ ngày đất nước hòa bình sẽ trở về lấy vợ, xây dựng gia đình. Thế nhưng, hai năm sau, điều gia đình nhận được không phải là ngày đoàn tụ, mà là tờ giấy báo tử báo tin anh đã anh dũng hy sinh.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, nỗi đau mất con vẫn chưa một ngày nguôi ngoai khi hài cốt của liệt sĩ Nguyễn Văn Diện vẫn chưa được tìm thấy.

Điều khiến Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Mạc luôn canh cánh trước tổ tiên là chưa thể đưa người con trai duy nhất hy sinh vì Tổ quốc trở về với quê hương. Giọng nghẹn lại, Mẹ chỉ có một mong mỏi giản dị: “Chỉ mong tìm thấy hài cốt của con, dù chỉ còn là nắm đất, tôi cũng mãn nguyện”.

Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Mạc có một mong mỏi giản dị: “Chỉ mong tìm thấy hài cốt của con, dù chỉ còn là nắm đất, tôi cũng mãn nguyện”.

Cùng chung nỗi niềm, ông Lê Sơn Hà (SN 1956, trú tại phường Bắc Giang) cho biết, anh trai ông là liệt sĩ Lê Chí Yên (SN 1954), nhập ngũ năm 1971, hy sinh tháng 8/1972 khi chiến đấu bảo vệ Thành cổ Quảng Trị. Suốt nhiều năm qua, gia đình ông đã hàng chục lần lặn lội vào Quảng Trị tìm kiếm nhưng đến nay vẫn chưa xác định được nơi an nghỉ của anh trai mình.

Có mặt tại điểm lấy mẫu từ sáng sớm, ông Nguyễn Xuân Chiều (trú tại xã Ngọc Thiện, tỉnh Bắc Ninh) lặng người đi vì xúc động. Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng vết thương lòng của những người ở lại vẫn chưa một ngày nguôi ngoai.

Nhìn lực lượng Công an tận tình hướng dẫn từng thủ tục, ông Chiều nghẹn ngào: “Nhờ có chính sách của Đảng, Nhà nước và sự hỗ trợ hết lòng của các chiến sĩ, những gia đình như chúng tôi lại thắp lên hy vọng. Hành trình tìm kiếm người thân bấy lâu nay như có thêm một điểm tựa. Tôi chỉ cầu mong sao lần này điều kỳ diệu sẽ đến, để sớm đón anh về với gia đình, quê hương”.

Thân nhân các liệt sĩ được lấy mẫu sinh phẩm.

Tại điểm thu nhận mẫu thuộc phường Quế Võ, bà Nguyễn Thị Hạnh (trú tại xã Phù Lãng, tỉnh Bắc Ninh) cũng không giấu nổi những giọt nước mắt lăn dài trên gò má xạm đen vì thời gian. Trong tâm khảm người em gái, ký ức về người anh trai chưa bao giờ phai nhạt.

“Anh trai tôi sinh năm 1950, nghe theo tiếng gọi Tổ quốc lên đường rồi hy sinh vào năm 1972. Hơn nửa thế kỷ qua, gia đình tôi cứ đau đáu, đi tìm kiếm khắp nơi nhưng bặt vô âm tín. Được Đảng, Chính phủ quan tâm tổ chức lấy mẫu xét nghiệm ADN thế này, tôi chỉ mong sao hương hồn anh linh thiêng, cho gia đình sớm tìm được phần mộ để đưa anh về”, bà Hạnh chia sẻ trong tiếng nấc nghẹn.

Chiến dịch thu nhận ADN lớn nhất từ trước đến nay

Để những thân nhân liệt sĩ chỉ mất vài phút lấy mẫu sinh phẩm là cả quá trình chuẩn bị kéo dài gần ba năm của lực lượng Công an tỉnh Bắc Ninh.

Trung tá Nguyễn Xuân Nam, Phó Trưởng Công an phường Vũ Ninh, cho biết từ năm 2024, lực lượng công an đã phối hợp chính quyền địa phương rà soát, xác minh, cập nhật thông tin thân nhân liệt sĩ chưa xác định danh tính, nhiều lần đối chiếu dữ liệu nhằm bảo đảm chính xác trước khi triển khai.

“Chúng tôi kỳ vọng nguồn dữ liệu ADN lần này sẽ giúp xác định danh tính nhiều liệt sĩ. Đây không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là trách nhiệm, việc làm mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc”, Trung tá Nam chia sẻ.

Lực lượng chức năng đến tận nhà lấy mẫu sinh phẩm ADN đối với thân nhân già yếu ở phường Bắc Giang, tỉnh Bắc Ninh.

Tại phường Vũ Ninh, mỗi cảnh sát khu vực trực tiếp đến từng hộ gia đình xác minh thông tin, hướng dẫn thủ tục và phát giấy mời lấy mẫu. Đối với những người cao tuổi hoặc sức khỏe yếu, công an bố trí phương tiện đưa đón hoặc phối hợp đơn vị chuyên môn đến tận nhà thu nhận mẫu.

Theo Thượng tá Nguyễn Việt Dũng, Trưởng Phòng Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (Công an tỉnh Bắc Ninh), đây là đợt thu nhận mẫu sinh phẩm ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định danh tính có quy mô lớn nhất từ trước đến nay trên địa bàn tỉnh, nằm trong đợt cao điểm do Bộ Công an triển khai trên toàn quốc.

Lực lượng chức năng lấy mẫu sinh phẩm ADN của thân nhân liệt sĩ ở phường Kinh Bắc, tỉnh Bắc Ninh.

Trong 5 ngày, từ 4-8/7/2026, Công an tỉnh Bắc Ninh đặt mục tiêu thu nhận 14.532 mẫu sinh phẩm ADN của thân nhân liệt sĩ theo dòng mẹ - nguồn dữ liệu có giá trị cao trong quá trình đối sánh, xác định danh tính.

Để hoàn thành nhiệm vụ, Công an tỉnh Bắc Ninh huy động tối đa lực lượng, phối hợp với Bộ Công an, Công ty GeneStory cùng công an các xã, phường triển khai đồng thời 5 tổ công tác tại 18 điểm thu nhận trên toàn tỉnh, các tổ làm việc liên tục, cuốn chiếu theo từng địa bàn.

“Chúng tôi hướng tới không chỉ là hoàn thành tiến độ mà còn phải bảo đảm chất lượng từng mẫu sinh phẩm. Mỗi mẫu sinh phẩm được thu nhận không đơn thuần là một dữ liệu kỹ thuật, mà là hy vọng tìm lại tên tuổi cho các anh hùng liệt sĩ sau hàng thập kỷ.

Tiến độ 5 ngày là áp lực rất lớn, nhưng áp lực đó không được phép làm giảm đi sự cẩn trọng. Nếu để xảy ra sai sót dẫn đến mẫu bị nhiễm tạp chất hoặc không đủ tiêu chuẩn phân tích, chúng ta sẽ làm mất đi cơ hội duy nhất của nhiều gia đình, bởi có những thân nhân theo dòng mẹ hiện đều đã tuổi cao sức yếu. Vì vậy, chạy đua với thời gian nhưng quy trình kỹ thuật phải chuẩn xác tuyệt đối”, Thượng tá Dũng chia sẻ thêm.

Công tác thu nhận mẫu sinh phẩm ADN được thực hiện khẩn trương.

Cũng theo thượng tá Dũng, sau 5 ngày triển khai, toàn tỉnh đã thu nhận được 11.814/13.395 mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ. Số mẫu chưa đạt 100% là do một số thân nhân ở xa chưa kịp về.

Ngoài ra, đợt này chỉ tập trung thu nhận mẫu của anh chị em ruột cùng mẹ hoặc dòng ngoại của liệt sĩ; các trường hợp con ruột hoặc dòng nội sẽ được thực hiện trong đợt sau. Riêng những thân nhân đã chuyển đi tỉnh khác, Công an tỉnh Bắc Ninh đã gửi danh sách đề nghị Công an các địa phương liên quan hỗ trợ thu nhận mẫu.

Đồng hành cùng lực lượng công an, chị Hoàng Hồng Phương, cán bộ điều phối thu mẫu của GeneStory, khẳng định toàn bộ quy trình từ thu nhận, mã hóa, bảo quản đến vận chuyển đều tuân thủ nghiêm ngặt theo tiêu chuẩn chuyên môn. Mỗi mẫu sinh phẩm được quản lý bằng một mã định danh riêng biệt để hạn chế tối đa sai sót trước khi đưa vào ngân hàng ADN.

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ nhưng vẫn còn nhiều liệt sĩ chưa xác định được danh tính. Mỗi mẫu ADN được bổ sung vào ngân hàng dữ liệu không chỉ là cơ sở khoa học phục vụ công tác đối sánh mà còn là thêm một tia hy vọng để những người anh hùng còn nằm lại nơi chiến trường xưa sớm được trở về đoàn tụ với gia đình, quê hương sau hơn 50 năm xa cách.