Chiến dịch 'đếm dân' lớn nhất hành tinh gây tranh cãi vì câu hỏi về đẳng cấp

Một người đàn ông đang nói chuyện điện thoại di động khi đi bộ qua một khu chợ đông đúc ở Varanasi, Ấn Độ vào ngày 25/10/2025. Ảnh: AFP.

Ấn Độ đã chính thức khởi động một chiến dịch thống kê dân số quy mô chưa từng có, nhằm đếm toàn bộ dân số khoảng 1,4 tỷ người. Cuộc điều tra từng bị trì hoãn do đại dịch Covid-19 và các vấn đề hành chính.

Trong vòng một năm tới, hơn 3 triệu người sẽ đi từng nhà, từ các siêu đô thị cho đến những ngôi làng xa xôi, để điều tra dân số từng hộ gia đình và cư dân trên khắp đất nước, đồng thời thu thập dữ liệu về đặc điểm kinh tế và xã hội của họ.

Đáng chú ý, lần đầu tiên sau gần 100 năm, cuộc điều tra dân số sẽ bao gồm yếu tố đẳng cấp – một quyết định gây tranh cãi khi nhiều ý kiến lo ngại điều này có thể làm sâu sắc thêm những chia rẽ trong xã hội.

Kết quả cuối cùng sẽ chưa được công bố ngay mà phải chờ đến năm sau, cho thấy quy mô khổng lồ của chiến dịch nhằm phác họa toàn diện một trong những xã hội đa dạng và phức tạp nhất thế giới.

Ấn Độ tiến hành điều tra dân số bao lâu một lần?

Theo quy định, Ấn Độ tiến hành điều tra dân số mỗi 10 năm một lần, nhưng lần này đã bị gián đoạn tới 16 năm do ảnh hưởng của đại dịch và các trở ngại hành chính.

Trong cuộc điều tra gần nhất năm 2011, Ấn Độ ghi nhận hơn 1,2 tỷ người. Hiện nay, theo ước tính của Hội đồng Kinh tế-Xã hội Liên Hợp Quốc, quốc gia này đã vượt Trung Quốc để trở thành nước đông dân nhất thế giới với khoảng 1,4 tỷ người.

Cơ cấu dân số của Ấn Độ cũng đang thay đổi mạnh mẽ. Hiện hơn 40% dân số dưới 25 tuổi, và độ tuổi trung vị năm 2023 chỉ khoảng 28 – trẻ hơn gần một thập kỷ so với Trung Quốc.

Điều này tạo ra cái gọi là “lợi tức dân số” – cơ hội tăng trưởng kinh tế nhanh nhờ cơ cấu dân số trẻ.

Ấn Độ sẽ đếm dân như thế nào?

Cuộc điều tra sẽ được tiến hành qua hai giai đoạn, bao phủ toàn bộ 26 bang và các vùng lãnh thổ liên bang.

Ở giai đoạn đầu, các quan chức sẽ thu thập thông tin về điều kiện nhà ở, tiện nghi và tài sản của từng hộ gia đình.

Giai đoạn thứ hai, dự kiến diễn ra vào tháng 2/2027, sẽ tập trung vào các dữ liệu như nhân khẩu học, thu nhập, giáo dục, di cư và tỷ lệ sinh.

Theo chính phủ, lực lượng điều tra sẽ đi tới gần 640.000 ngôi làng và 10.000 thị trấn. Lần đầu tiên, dữ liệu sẽ được nhập trực tiếp qua ứng dụng di động thay vì ghi chép thủ công.

Một nhân viên điều tra dân số đánh dấu một ngôi nhà sau khi thu thập thông tin từ một cư dân trong giai đoạn đầu của cuộc điều tra dân số tại làng Hatkhuwapara, gần thành phố Guwahati, phía đông bắc Ấn Độ, ngày 1/4/2010. Ảnh: Reuters.

Họ sẽ hỏi những gì?

Trong bối cảnh Ấn Độ đang vươn lên mạnh mẽ với nền kinh tế gần 3.500 tỷ USD – lớn thứ 5 thế giới và thuộc nhóm tăng trưởng nhanh nhất – nhưng sự thịnh vượng vẫn phân bổ không đồng đều và nghèo đói vẫn phổ biến, cuộc điều tra lần này được kỳ vọng sẽ mang lại cái nhìn sâu sắc về đời sống người dân.

Nếu như năm 1872, khi chính quyền thuộc địa Anh lần đầu thống kê dân số, bảng hỏi chỉ có 17 câu cơ bản như tuổi, tôn giáo, nghề nghiệp, thì năm nay, riêng giai đoạn đầu đã có tới 33 câu hỏi.

Chính quyền sẽ thu thập dữ liệu về vật liệu xây dựng nhà, quyền sở hữu, khả năng tiếp cận nước sạch, vệ sinh và nhiên liệu nấu ăn.

Ngoài ra, họ cũng muốn biết các hộ gia đình có kết nối Internet, sở hữu tivi, radio, điện thoại thông minh hay phương tiện giao thông gì.

Vấn đề đẳng cấp gây tranh cãi

Lần đầu tiên kể từ năm 1931, Ấn Độ sẽ đưa yếu tố đẳng cấp vào điều tra dân số – một hệ thống phân tầng xã hội có lịch sử hơn 1.000 năm.

Quyết định này gây ra tranh luận gay gắt về việc liệu việc thống kê đẳng cấp có giúp cải thiện đời sống của các nhóm yếu thế hay vô tình làm gia tăng chia rẽ xã hội.

Hệ thống đẳng cấp bắt nguồn từ kinh điển Hindu, phân chia con người theo thứ bậc ngay từ khi sinh ra, quyết định nghề nghiệp, nơi ở và cả hôn nhân. Ngày nay, nhiều cộng đồng không theo Hindu giáo tại Ấn Độ – bao gồm người Hồi giáo, Kitô giáo, Kỳ Na giáo và Phật giáo – cũng tự nhận mình thuộc các nhóm đẳng cấp nhất định.

Hiện Ấn Độ áp dụng chính sách hạn ngạch trong tuyển dụng công và giáo dục cho các nhóm đẳng cấp thấp, và việc thống kê được xem là cần thiết để đảm bảo đại diện chính trị và phúc lợi cho các nhóm này.

Tuy nhiên, những người phản đối cho rằng quốc gia này nên tiến tới xóa bỏ các nhãn phân biệt thay vì chính thức hóa chúng trong hệ thống thống kê quốc gia.