Chiến hạm 'ma' lớp Liberty: Bước ngoặt tác chiến tự động của Hải quân Mỹ trên đại dương.

Những cuộc xung đột gần đây cho thấy trên đại dương, lợi thế không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở quy mô và khả năng hiện diện rộng khắp. Trong khi chi phí đóng tàu và nhân lực ngày càng tăng, Hải quân Mỹ buộc phải tìm lời giải mới để mở rộng sức mạnh hạm đội. Hướng đi được lựa chọn là phát triển các tàu mặt nước không người lái, giảm phụ thuộc vào thủy thủ đoàn nhưng vẫn duy trì năng lực tác chiến. Tiêu biểu cho xu thế này là lớp Liberty - dự án hợp tác đầy tham vọng giữa công ty công nghệ quốc phòng Blue Water Autonomy và tập đoàn đóng tàu Damen Shipyards.

Được thiết kế cho chương trình Tàu nổi tấn công mô-đun (MASC) của Hải quân Mỹ, tàu chiến lớp Liberty không chỉ là một mẫu thử công nghệ mà là nền tảng tác chiến thực thụ. Con tàu được định hướng trở thành “cánh tay nối dài” của các chiến hạm có người lái, đảm nhận những nhiệm vụ rủi ro cao, kéo dài hoặc đòi hỏi hiện diện liên tục trên biển. Nhờ đó, hải quân có thể giảm tải cho thủy thủ đoàn, tập trung nhân lực vào các quyết định chiến thuật phức tạp - nơi kinh nghiệm và đánh giá của chỉ huy vẫn giữ vai trò then chốt.

Sức mạnh từ nền tảng thương mại đã được kiểm chứng

Một trong những rào cản lớn nhất của các dự án công nghệ quốc phòng là thời gian. Việc phát triển một lớp tàu chiến hoàn toàn mới từ con số không thường đòi hỏi hàng chục năm nghiên cứu, thử nghiệm, tinh chỉnh và vượt qua vô số các hàng rào kiểm định khắt khe trước khi được đưa vào biên chế. Tuy nhiên, Blue Water Autonomy đã có một nước đi chiến lược vô cùng khôn ngoan để rút ngắn tối đa khoảng thời gian này: thương mại hóa kiến trúc quân sự.

Hình minh họa của tàu lớp Liberty - Ảnh: Blue Water Autonomy

Thay vì vẽ lại bản thiết kế từ đầu, tàu lớp Liberty được phát triển dựa trên bộ khung của nguyên mẫu tàu tuần tra thương mại Damen Stan Patrol 6009. Điểm nhấn kỹ thuật đáng giá nhất được giữ lại chính là thiết kế thân tàu "mũi rìu" thon gọn đặc trưng của Damen. Thiết kế khí động học ưu việt này giúp con tàu chẻ sóng tiến lên phía trước, giảm thiểu hết mức lực cản của nước và hiện tượng va đập mũi tàu khi di chuyển ở tốc độ cao trong điều kiện biển động dữ dội.

Trên thực tế, thiết kế mũi rìu của Stan Patrol 6009 không phải là một lý thuyết trên giấy. Nó đã được ứng dụng và chứng minh khả năng đi biển vượt trội trên hơn ba trăm con tàu đang hoạt động khắp toàn cầu. Việc tận dụng một thiết kế đã được bảo chứng độ tin cậy tuyệt đối giúp Hải quân Mỹ ngay lập tức sở hữu một nền tảng hàng hải vững chắc, gạt bỏ hoàn toàn những rủi ro và sự chậm trễ cố hữu của quá trình thử nghiệm.

Về mặt thông số, tàu lớp Liberty thực sự là một nền tảng đáng gờm. Với chiều dài lên tới 58 mét, con tàu sở hữu tầm hoạt động kỷ lục vượt mốc 10.000 hải lý (18.520km). Tầm hoạt động này cho phép nó thực hiện các cuộc tuần tra xuyên đại dương, di chuyển từ các căn cứ ở lục địa Mỹ đến các điểm nóng toàn cầu mà không cần bất kỳ sự hỗ trợ hậu cần nào. Đi kèm với đó là khả năng mang theo tải trọng hữu ích lên tới hơn 150 tấn, một con số đủ lớn để tích hợp hàng loạt các hệ thống vũ khí và thiết bị điện tử phức tạp.

Lợi thế khi loại bỏ yếu tố con người

Khác biệt cốt lõi giữa tàu lớp Liberty và mẫu tiền nhiệm Stan Patrol 6009 nằm ở triết lý “không thủy thủ”. Khi loại bỏ hoàn toàn con người khỏi tàu, thiết kế không còn phải dành không gian cho khu sinh hoạt, phòng ngủ, nhà bếp hay các hệ thống hỗ trợ sự sống như cấp thoát nước và HVAC công suất lớn. Những hạng mục này vốn chiếm nhiều diện tích, tăng trọng lượng và đẩy chi phí đóng tàu lên cao. Việc cắt bỏ chúng giúp Liberty tinh gọn hơn, nhẹ hơn và tiết kiệm đáng kể về vận hành lẫn chế tạo.

Một ảnh minh họa khác về tàu lớp Liberty - Ảnh: Blue Water Autonomy

Khi loại bỏ hoàn toàn các khu vực dành cho thủy thủ đoàn dưới boong, tàu lớp Liberty giải phóng một lượng lớn không gian và trọng tải. Sự tối giản này mang lại hai lợi ích then chốt. Thứ nhất, tàu có thêm chỗ cho hệ thống vũ khí, nhiên liệu và nguồn năng lượng, qua đó tăng đáng kể năng lực tác chiến và thời gian hoạt động. Thứ hai, việc không phải tích hợp các hệ thống hỗ trợ sự sống phức tạp giúp quy trình đóng tàu đơn giản hơn nhiều, rút ngắn đáng kể thời gian từ khi đặt lườn đến khi hạ thủy.

Với thiết kế tập trung hoàn toàn vào máy móc và trí tuệ nhân tạo (AI), tàu lớp Liberty được trao quyền để tự chủ hoạt động trên biển khơi trong suốt ba tháng liên tục mà không cần bất kỳ sự can thiệp trực tiếp nào từ con người. Nó biến con tàu thành một "bóng ma" không biết mệt mỏi, không bị ảnh hưởng bởi các giới hạn sinh học của thủy thủ đoàn, sẵn sàng túc trực tại các vùng biển tiền tiêu ngày này qua tháng khác.

Cuộc cách mạng trong dây chuyền đóng tàu quân sự

Sự xuất hiện của tàu lớp Liberty không chỉ thay đổi cách hải quân chiến đấu mà còn tái định hình cách thức nền công nghiệp quốc phòng sản xuất vũ khí. Blue Water Autonomy đã khẳng định rằng, trong bối cảnh Hải quân Mỹ đang ráo riết mở rộng năng lực hạm đội, việc tăng tốc triển khai các hệ thống không người lái để bổ trợ cho tàu truyền thống là một nỗ lực mang tính sống còn. Để hiện thực hóa mục tiêu này, họ đã thiết lập một dây chuyền sản xuất hiện đại bậc nhất tại xưởng đóng tàu Conrad ở bang Louisiana (Mỹ).

Được tích hợp những công nghệ tiên tiến nhất, cơ sở này sử dụng các dây chuyền tạo tấm vỏ tàu tự động kết hợp với hệ thống lắp ráp robot và các quy trình hàn hoàn toàn bằng máy móc. Sự can thiệp của robot không chỉ đảm bảo độ chính xác tuyệt đối trong từng mối hàn mà còn giải quyết được bài toán thiếu hụt nhân công tay nghề cao mà ngành đóng tàu Mỹ đang phải đối mặt.

Nhờ vào việc ứng dụng công nghệ tự động hóa sâu rộng và sử dụng chuỗi cung ứng vật tư thương mại sẵn có, liên doanh này tự tin đặt mục tiêu chế tạo đồng thời nhiều con tàu cùng lúc, dự kiến cho xuất xưởng từ mười đến hai mươi chiếc Liberty mỗi năm. Đây là một tốc độ sản xuất chưa từng có đối với các tàu chiến cỡ trung, hứa hẹn sẽ nhanh chóng tạo ra một lực lượng áp đảo về mặt số lượng trên biển.

Định hình lại cấu trúc tác chiến tương lai

Khả năng mang tải trọng 150 tấn mở ra vô vàn kịch bản chiến thuật cho tàu lớp Liberty. Không chỉ dừng lại ở vai trò trinh sát, nền tảng này được thiết kế theo hướng mô-đun hóa, cho phép cấu hình lại một cách linh hoạt tùy theo yêu cầu nhiệm vụ. Tàu có thể được trang bị các giàn phóng tên lửa thẳng đứng để trở thành một bệ phóng hỏa lực nổi, hoạt động như một kho đạn dã chiến cho các tàu chỉ huy.

Trong các nhiệm vụ khác, nó có thể được lấp đầy bởi các cảm biến tiên tiến, radar và thiết bị tác chiến điện tử để trở thành một trạm cảnh báo sớm di động, mở rộng đáng kể "tầm nhìn" cho toàn bộ hạm đội. Ngoài ra, khả năng mang vác lớn cũng biến nó thành một phương tiện hậu cần tự động xuất sắc, cung ứng vật tư đến các vùng biển giao tranh có rủi ro cao mà không đe dọa đến tính mạng con người.

Chiếc tàu đầu tiên dự kiến sẽ được hạ thủy vào tháng 3 tới, đánh dấu một cột mốc phi thường khi toàn bộ quá trình từ khi bắt đầu phát triển đến lúc hiện diện thực tế chỉ mất chưa đầy hai năm. Sự xuất hiện của chiến hạm này không chỉ là một thành tựu về kỹ thuật cơ khí và trí tuệ nhân tạo, mà còn là lời khẳng định về khả năng thích ứng nhanh chóng của nền công nghiệp quốc phòng Mỹ.

Hoàng Vũ