Chiến lược nhân tài: Chọn đúng người, giao đúng việc

Cụ thể hóa trong nhiều chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước

Quan điểm phát hiện, bồi dưỡng và trọng dụng người có tài, có đức được Đảng, Nhà nước thực hiện qua nhiều thời kỳ. Ngay từ những ngày đầu đất nước giành độc lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta thực hiện nhất quán: Muốn giữ vững độc lập và kiến thiết đất nước thì phải biết tìm người tài, trọng người tài và giao việc cho người tài. 

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì buổi làm việc với Đảng ủy Chính phủ và các cơ quan liên quan về Chiến lược quốc gia về thu hút, trọng dụng và phát triển nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn, phục vụ phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới (tháng 8/2026)

Tinh thần ấy tiếp tục được cụ thể hóa trong nhiều chủ trương của Đảng và chính sách của Nhà nước sau này. Kết luận số 86-KL/TW ngày 24/1/2014 của Bộ Chính trị đề cập chính sách thu hút, tạo nguồn cán bộ từ sinh viên tốt nghiệp xuất sắc, cán bộ khoa học trẻ, hướng sự quan tâm vào lực lượng có triển vọng phát triển lâu dài. Tiếp đó, Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 19/5/2018 của Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII đặt nhiệm vụ tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược, đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ; Chính phủ ban hành Nghị quyết số 132/NQ-CP ngày 24/10/2018 về chương trình hành động thực hiện nghị quyết này.

Năm 2021, Nghị quyết số 50/NQ-CP ngày 20/5/2021 của Chính phủ ban hành Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng. Cùng năm, Kết luận số 12-KL/TW ngày 12/8/2021 của Bộ Chính trị về công tác người Việt Nam ở nước ngoài trong tình hình mới tiếp tục tạo cơ sở chính trị cho việc tăng cường kết nối nguồn lực trí tuệ của cộng đồng người Việt trên thế giới. Nhìn theo tiến trình ấy, chính sách nhân tài ngày càng hướng tới phạm vi rộng hơn, từ phát hiện và tạo nguồn cán bộ trẻ đến huy động tri thức, kinh nghiệm của đội ngũ chuyên gia trong nước và nước ngoài.

Trên nền tảng các chủ trương đó, ngày 31/7/2023, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 899/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược quốc gia về thu hút, trọng dụng nhân tài đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Chiến lược xác định mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp phát hiện, thu hút, trọng dụng nhân tài trong những ngành, lĩnh vực quan trọng, đồng thời đặt yêu cầu hoàn thiện chính sách, môi trường làm việc và phương thức sử dụng con người. Có thể thấy, vấn đề trọng dụng nhân tài không thiếu sự quan tâm về chủ trương; Khó khăn chủ yếu nằm ở chỗ tổ chức thực hiện ra sao để người có năng lực được nhận diện, giao nhiệm vụ phù hợp và có điều kiện làm việc thực chất.

Thông báo kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi làm việc với Đảng ủy Chính phủ về “Chiến lược quốc gia thu hút, trọng dụng nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn, phục vụ đất nước phát triển nhanh, bền vững” (Thông báo số 157-TB/VPTW) nêu rõ, công tác phát hiện, thu hút, trọng dụng nhân tài còn hạn chế; thể chế, chính sách phân tán, thiếu đồng bộ. Môi trường làm việc, chế độ đãi ngộ chưa thực sự hấp dẫn; sự liên thông giữa khu vực công và khu vực tư, giữa trong nước và nước ngoài còn yếu. Chính sách dành nhiều sự quan tâm cho tuyển dụng và đãi ngộ ban đầu nhưng chưa chú trọng tương xứng đến việc bố trí, giao nhiệm vụ, trao quyền và bảo đảm nguồn lực để người tài cống hiến.

Kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu xác định nhu cầu nhân tài trên cơ sở những nhiệm vụ chiến lược của đất nước. Phải biết ưu tiên giải quyết vấn đề gì, làm chủ công nghệ nào, tạo ra sản phẩm và kết quả ra sao, rồi mới lựa chọn người có năng lực tương xứng, giao việc đi cùng quyền hạn, nguồn lực và trách nhiệm. Người đứng đầu cơ quan, đơn vị chịu trách nhiệm trong phát hiện, lựa chọn, sử dụng và phát triển nhân tài, kể cả trường hợp bố trí người không phù hợp hoặc để người giỏi rời đi vì môi trường làm việc kém hấp dẫn.

Như vậy, đổi mới chính sách nhân tài không nên dừng ở việc bổ sung tiêu chí tuyển chọn hay mở rộng chế độ ưu đãi, cần chuyển trọng tâm sang giao nhiệm vụ đủ sức phát huy chuyên môn, đánh giá công khai bằng sản phẩm, kết quả và mức độ đóng góp; đi đôi với kiểm soát việc lợi dụng chính sách, bảo đảm kỷ luật và trách nhiệm giải trình.

Gắn thu hút với đào tạo, phát triển và cống hiến

Yêu cầu đổi mới ấy tiếp tục được đặt ra tại Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. Trên cơ sở tổng kết Nghị quyết số 26-NQ/TW, Trung ương thông qua nghị quyết mới về cán bộ và công tác cán bộ, đồng thời thông qua Đề án “Chiến lược quốc gia về thu hút, trọng dụng và phát triển nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn phục vụ đất nước phát triển nhanh, bền vững”. Định hướng mới cho thấy chính sách nhân tài phải gắn chặt hơn với những nhiệm vụ lớn của đất nước.

Chính sách nhân tài phải gắn chặt hơn với những nhiệm vụ lớn của đất nước. Ảnh minh họa: Du Ca

Phát biểu bế mạc hội nghị ngày 8/10/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Chiến lược nhân tài đặt trọng dụng ở vị trí then chốt, gắn thu hút với đào tạo, phát triển và cống hiến”. Đồng thời, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu căn cứ nhiệm vụ chiến lược để tìm người, giao việc, trao quyền, bảo đảm nguồn lực; giữ người bằng môi trường làm việc, cơ hội sáng tạo và sự ghi nhận xứng đáng. Đây là sự nhấn mạnh cần thiết đối với khâu sử dụng con người, bởi thu hút được chuyên gia giỏi mới mở ra cơ hội tiếp cận nguồn lực trí tuệ, còn quá trình tạo điều kiện làm việc mới quyết định nguồn lực ấy có thực sự phát huy hiệu quả.

Đào tạo và phát triển nhân tài cũng cần được nhìn nhận như quá trình liên tục. Người có năng lực phải được thử thách qua nhiệm vụ thực tiễn, được tiếp cận công nghệ, phương pháp mới, cơ hội hợp tác và nghiên cứu chuyên sâu, đồng thời có trách nhiệm truyền thụ kiến thức cho lực lượng kế cận. Đối với cơ quan, tổ chức hay doanh nghiệp, kết quả của chính sách phải được thể hiện qua năng lực chuyên môn được nâng lên, công nghệ được làm chủ, quy trình được cải tiến và sản phẩm tạo ra giá trị. 

Một định hướng rất đáng chú ý được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ: “Trọng dụng không đồng nghĩa với bổ nhiệm chức vụ lãnh đạo, quản lý; cần có các hình thức sử dụng phù hợp, không nhất thiết đều vào biên chế hoặc làm việc toàn thời gian tại một cơ quan”. Cách tiếp cận này mở rộng khả năng huy động chuyên gia đang làm việc ở trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, tổ chức quốc tế hay ở nước ngoài tham gia chương trình hợp tác, dự án nghiên cứu, tư vấn kỹ thuật, chuyển giao công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực.

Định hướng xây dựng hệ sinh thái nhân tài quốc gia vì thế cần được cụ thể hóa thành sự kết nối thực chất giữa nhà trường, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, khu vực công và khu vực tư. Doanh nghiệp có thể tham gia xác định nhu cầu nguồn nhân lực, đặt hàng nghiên cứu, đào tạo và tiếp nhận kết quả ứng dụng; các cơ sở đào tạo cần chủ động phát triển tài năng trẻ, xây dựng nhóm nghiên cứu mạnh và chú trọng yêu cầu của sản xuất, kinh doanh. Đó cũng là con đường để rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo với sử dụng, giữa kết quả nghiên cứu với nhu cầu phát triển của nền kinh tế.

Cùng với việc kết nối trí thức người Việt Nam ở nước ngoài và chuyên gia quốc tế, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu phải lấy phát hiện, đào tạo nhân tài trong nước làm nền tảng lâu dài. Nguồn lực thu hút có thể giúp giải quyết những nhu cầu cấp thiết, nhưng năng lực phát triển bền vững phải dựa trên đội ngũ được nuôi dưỡng, trưởng thành và gắn bó lâu dài. Bởi vậy, các chương trình thu hút chuyên gia cần tính đến trách nhiệm đào tạo người kế cận, chuyển giao phương pháp, công nghệ và kinh nghiệm; tránh tình trạng nhiệm vụ kết thúc mà năng lực nội sinh không được cải thiện.

Chính sách đãi ngộ cũng phải bảo đảm công bằng giữa người mới được thu hút và đội ngũ đang bền bỉ cống hiến. Nếu ưu đãi chỉ tập trung vào người mới, trong khi người có thành tích, sáng kiến và đóng góp lâu dài không được đánh giá, ghi nhận thỏa đáng, môi trường hợp tác dễ phát sinh tâm lý so sánh, thậm chí giảm động lực phấn đấu. Sự công bằng cần được xác lập trên cơ sở năng lực, độ khó của nhiệm vụ, điều kiện thực hiện và kết quả công việc; đồng thời phải tạo cơ hội phát triển cho những người trẻ có triển vọng, tôn trọng chuyên môn và chấp nhận rủi ro nghiên cứu có kiểm soát.

Thông báo số 157-TB/VPTW xác định yêu cầu triển khai chính sách nhân tài theo nguyên tắc sáu rõ: “Rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ kết quả”. Cơ quan sử dụng phải xây dựng nhiệm vụ cụ thể, xác định sản phẩm đầu ra, thời hạn, nguồn lực, cơ chế đánh giá; người được giao việc có quyền chủ động tương xứng, đồng thời chịu trách nhiệm về cam kết chuyên môn. Cơ chế quản lý cần giảm ràng buộc hành chính không cần thiết nhưng không buông lỏng kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Trong giai đoạn đất nước đặt ra yêu cầu phát triển nhanh, bền vững và nâng cao sức cạnh tranh, chiến lược nhân tài cần được triển khai với quyết tâm đổi mới cả tư duy lẫn phương thức quản trị. Điều quan trọng là đưa những chủ trương đã được khẳng định qua nhiều giai đoạn thành cơ chế thực thi rõ ràng, khuyến khích sáng tạo, giao quyền đi cùng trách nhiệm và đánh giá người tài bằng giá trị cống hiến. Tư tưởng tìm người tài, trọng người tài, giao việc cho người tài càng có ý nghĩa trong bối cảnh mới, bởi sức mạnh trí tuệ chỉ được phát huy đầy đủ khi con người được tin tưởng, được tạo điều kiện phát triển và có cơ hội đóng góp vào những nhiệm vụ của đất