Chiến lược phát triển ngành robot của Trung Quốc trong kỷ nguyên AI

Robot hình người được giới thiệu tại Hội nghị Robot Thế giới 2026 ở Bắc Kinh, Trung Quốc, ngày 19/8/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát

Theo phóng viên TTXVN tại Bắc Kinh, “Quy hoạch 5 năm lần thứ 15 về phát triển kinh tế - xã hội quốc dân và những mục tiêu đến năm 2035” được Quốc hội Trung Quốc thông qua và công bố ngày 13/3/2026, xác định robot cùng công nghệ thông tin thế hệ mới, năng lượng mới, vật liệu mới, xe năng lượng mới thông minh kết nối mạng, dược phẩm sinh học, thiết bị cao cấp và hàng không vũ trụ là những ngành công nghiệp mới nổi chiến lược cần được phát triển mạnh.

Điểm đáng chú ý trong “Quy hoạch 5 năm lần thứ 15” là Trung Quốc đưa trí tuệ hiện thân vào nhóm các ngành công nghiệp tương lai cùng công nghệ lượng tử, sản xuất sinh học, năng lượng hydro và nhiệt hạch, giao diện não - máy tính và thông tin di động thế hệ thứ 6 (6G).

Trong cách tiếp cận mới, robot hình người không còn được nhìn đơn thuần như một loại máy móc cơ điện mà là điểm giao giữa AI và thế giới vật lý. “Quy hoạch 5 năm lần thứ 15” khuyến khích phát triển AI đa phương thức, tác nhân thông minh, trí tuệ hiện thân; thúc đẩy mô hình lớn phổ quát và mô hình chuyên ngành; đồng thời yêu cầu dựa vào các kịch bản có giá trị cao để thúc đẩy mô hình AI ứng dụng trong thực tế. Quy hoạch cũng nhấn mạnh xây dựng hệ thống dữ liệu quốc gia, nâng cao chất lượng dữ liệu và xây dựng các bộ dữ liệu chất lượng cao phục vụ huấn luyện AI.

Thứ trưởng Bộ Công nghiệp và Công nghệ thông tin Tân Quốc Bân cho biết Trung Quốc sẽ tiếp tục thúc đẩy “AI+chế tạo”, hỗ trợ nghiên cứu chip huấn luyện cao cấp, thuật toán đa phương thức, mô hình thế giới và các công nghệ tiên tiến; đồng thời thúc đẩy robot hình người, máy móc khai khoáng thông minh, máy móc nông nghiệp thông minh và thiết bị y tế thông minh. Cơ quan này cũng nhấn mạnh phương thức phát triển dựa trên kịch bản, xây dựng các giải pháp AI nhẹ, chi phí thấp và dễ triển khai để doanh nghiệp có thể thực sự sử dụng.

Từ góc độ chiến lược, đây là sự chuyển dịch từ chính sách phát triển một ngành sang chính sách xây dựng một hệ sinh thái công nghiệp. Robot vừa là sản phẩm đầu ra của AI, vừa là công cụ để tự động hóa và thông minh hóa sản xuất; trong khi dữ liệu từ robot lại trở thành nguồn đầu vào để tiếp tục huấn luyện mô hình AI. Khi vòng tuần hoàn này được hình thành, mỗi khi robot được triển khai trong nhà máy, kho hàng, bệnh viện hoặc môi trường dịch vụ sẽ tạo thêm dữ liệu, giúp mô hình được cải thiện, từ đó nâng cao hiệu quả robot và mở rộng thêm phạm vi ứng dụng.

Theo số liệu của Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc, sản lượng robot công nghiệp tăng từ 218.000 bộ năm 2020 lên 773.000 bộ năm 2025. Quan trọng hơn, phạm vi ứng dụng cũng chuyển từ các công việc tương đối truyền thống như hàn, phun sơn và vận chuyển sang lắp ráp chính xác, đánh bóng, kiểm tra chất lượng và những khâu có yêu cầu kỹ thuật cao hơn. Năm 2025, Trung Quốc sản xuất 18,581 triệu bộ robot dịch vụ, tăng 16,1% so với năm trước. Đây là một chỉ dấu cho thấy thị trường robot của Trung Quốc không chỉ tập trung vào nhà máy mà đang mở rộng sang lĩnh vực dịch vụ và đời sống.

Một thay đổi đáng chú ý khác là năng lực xuất khẩu. Theo Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia Trung Quốc, năm 2025 xuất khẩu robot công nghiệp tăng 48,7% so với năm trước và lần đầu tiên vượt nhập khẩu, đưa Trung Quốc trở thành nước xuất siêu về robot công nghiệp. Dữ liệu của Bộ Thương mại Trung Quốc cho thấy trong 5 tháng đầu năm 2026, Trung Quốc xuất khẩu 86.597 robot công nghiệp, tăng 39,5%; riêng tháng 5 xuất khẩu 20.090 bộ, tăng 51,2%. Điều này có ý nghĩa lớn hơn một con số thương mại.

Tuy nhiên, lợi thế về quy mô không đồng nghĩa Trung Quốc đã hoàn toàn làm chủ mọi khâu. Các nghiên cứu của Trung tâm Nghiên cứu Phát triển Quốc vụ viện chỉ ra rằng trong chuỗi robot và trí tuệ thể hiện, Trung Quốc có nền tảng tương đối đầy đủ từ mô hình thuật toán, chip, linh kiện chính xác, chế tạo toàn máy đến giải pháp ứng dụng, nhưng một số linh kiện chính xác cao cấp vẫn còn khoảng cách. Đối với robot hình người, các bộ phận như bàn tay linh hoạt, cảm biến, bộ truyền động, một số loại chip vẫn là những mắt xích cần tiếp tục nâng cấp. Vì vậy, giai đoạn phát triển tiếp theo sẽ không đơn thuần là tăng số lượng robot mà phải nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, độ ổn định và khả năng phối hợp của toàn bộ hệ thống.