Chiến thắng 7-1: Trang sử vàng của tình hữu nghị Việt Nam - Campuchia

Người dân Campuchia đứng chật kín hai bên đường vẫy chào chia tay quân tình nguyện Việt Nam trở về nước năm 1989

Lịch sử không bao giờ bị lãng quên và không ai bị quên lãng

Thảm họa diệt chủng đã qua đi trên đất nước Campuchia, nhưng những quãng thời gian kinh hoàng ấy vẫn để lại nhức nhối và ám ảnh mỗi khi nhắc đến một trong những sự kiện bi thảm nhất lịch sử loài người trong thế kỷ XX. Ngày 17-4-1975, Thủ đô Phnom Penh - thành trì cuối cùng của chính quyền Lon Nol (Cộng hòa Khmer) thất thủ, chấm dứt cuộc nội chiến dai dẳng trong suốt 5 năm qua.

Trong khoảnh khắc ấy, đông đảo người dân Campuchia đã đổ ra đường chào đón lực lượng giải phóng tiến vào tiếp quản Thủ đô với niềm tin rằng chiến tranh đã kết thúc, hòa bình được lập lại và một cuộc sống mới đang mở ra phía trước. Thế nhưng, cũng vào giờ phút ngỡ như hân hoan ấy, lịch sử đất nước Campuchia lại ngoặt sang một ngã rẽ vô cùng nghiệt ngã, bi thương. Ngày mà người dân Campuchia đặt nhiều hy vọng nhất về tương lai tươi sáng lại trở thành điểm khởi đầu cho giai đoạn đen tối và bi thảm nhất trong lịch sử dân tộc.

Chỉ vài giờ sau khi chiếm Phnom Penh, tập đoàn Pol Pot đã ra lệnh cưỡng bức toàn bộ người dân rời khỏi Thủ đô. Không phân biệt già - trẻ, phụ nữ - trẻ em, nhà sư, trí thức… hay người tàn tật, tất cả đều bị xua đuổi khỏi nhà cửa trong hỗn loạn. Những ai không tuân lệnh đều bị sát hại ngay tại chỗ. Từng đoàn người dắt díu nhau rời thành phố, chen chúc trên các ngả đường, tạo nên những cảnh tượng tang thương chưa từng có.

Dưới chiêu bài xây dựng một xã hội “không giai cấp”, chính quyền Campuchia Dân chủ đã tiến hành những chính sách phản động và tàn bạo trên phạm vi toàn quốc. Thành thị bị xóa sổ, người dân bị cưỡng bức lao động khổ sai, trường học bị đóng cửa, trí thức bị giết hại, văn hóa, tín ngưỡng bị triệt tiêu. Nhân dân Campuchia bị biến thành những công cụ vô danh phục tùng mệnh lệnh của “Angkar”, mất đi mọi quyền con người căn bản.

Chỉ trong gần 4 năm cầm quyền, từ ngày 17-4-1975 đến 6-1-1979, khoảng 1,7 triệu trong số hơn 8 triệu người Campuchia đã bị giết hại, một tỷ lệ kinh hoàng hiếm thấy trong lịch sử loài người thế kỷ XX. Bên cạnh đó, hàng chục nghìn người Việt sinh sống tại Campuchia và từ 100.000 đến 500.000 người Chăm cũng trở thành nạn nhân của chính sách diệt chủng tàn bạo.

Không dừng lại ở việc tàn sát chính đồng bào mình, Khmer Đỏ còn thực hiện chính sách đối ngoại cực kỳ nguy hiểm. Được sự kích động và hậu thuẫn từ bên ngoài, chúng ra sức xuyên tạc quan hệ Việt Nam - Campuchia, kích động tư tưởng thù hằn dân tộc, liên tiếp tiến hành các cuộc tấn công xâm phạm biên giới Tây Nam Việt Nam, gây ra nhiều tội ác man rợ đối với dân thường vô tội.

Trước tình hình đó, dù luôn kiên trì giải quyết bằng con đường hòa bình, Việt Nam buộc phải thực hiện quyền tự vệ chính đáng, đồng thời đáp lại lời kêu gọi của lực lượng cách mạng Campuchia, phối hợp đánh đổ chế độ diệt chủng, cứu nhân dân Campuchia khỏi thảm họa diệt vong. Từ ngày 23-12-1978, các lực lượng chủ lực Việt Nam tiến hành tổng phản công trên toàn tuyến biên giới. Chỉ sau chưa đầy 2 tuần, ngày 7-1-1979, Thủ đô Phnom Penh được hoàn toàn giải phóng. Chế độ Pol Pot - Ieng Sary sụp đổ, phần lớn lực lượng Khmer Đỏ tan rã. Nhân dân Campuchia bước ra khỏi bóng tối của diệt chủng để bắt đầu hành trình hồi sinh mạnh mẽ.

Đối với người dân Campuchia, Chiến thắng 7-1-1979 là ngày họ được tái sinh. Không có chiến thắng ấy, sẽ không có Campuchia của ngày hôm nay. Đó là sự thật lịch sử không ai có thể phủ nhận.

Vận mệnh hai dân tộc là không thể tách rời

Ngay sau Chiến thắng 7-1, quan hệ Việt Nam - Campuchia bước sang một trang mới. Ngày 18-2-1979, Hiệp ước hòa bình, hữu nghị và hợp tác giữa hai nước được ký kết, khẳng định sự ủng hộ và giúp đỡ lẫn nhau trong sự nghiệp bảo vệ độc lập, chủ quyền và xây dựng đất nước.

Trong suốt một thập niên sau đó, Việt Nam tiếp tục giúp Campuchia vừa truy quét tàn quân Khmer Đỏ, vừa xây dựng chính quyền cách mạng, khôi phục kinh tế, văn hóa, giáo dục, y tế và đời sống nhân dân. Đó là sự giúp đỡ chí nghĩa, chí tình, hoàn toàn trong sáng, xuất phát từ trách nhiệm quốc tế và tình cảm láng giềng thủy chung.

Năm 1993, Vương quốc Campuchia tái lập, quan hệ hai nước bước vào giai đoạn phát triển mới trên cơ sở bình đẳng, tôn trọng độc lập, chủ quyền và lợi ích chính đáng của nhau. Từ năm 2005, hai bên thống nhất phương châm phát triển quan hệ: “Láng giềng tốt đẹp, hữu nghị truyền thống, hợp tác toàn diện, bền vững lâu dài”.

Gần hai thập kỷ qua, quan hệ Việt Nam - Campuchia không ngừng được củng cố và phát triển trên mọi lĩnh vực. Hợp tác chính trị, ngoại giao ngày càng tin cậy; hợp tác kinh tế - thương mại tăng trưởng mạnh mẽ, kim ngạch hai chiều đạt hơn 10 tỷ USD và hướng tới mục tiêu 20 tỷ USD; hợp tác quốc phòng - an ninh trở thành trụ cột quan trọng trong việc giữ gìn hòa bình, ổn định khu vực.

Hợp tác kinh tế - thương mại ghi nhận bước phát triển mạnh. Kim ngạch thương mại đạt 10,4 tỷ USD trong 11 tháng năm 2025, tăng 12,7% so với cùng kỳ; dự kiến đạt 12 tỷ USD trong năm. Việt Nam là đối tác thương mại lớn thứ ba của Campuchia và lớn nhất trong ASEAN, đồng thời là nhà đầu tư nước ngoài lớn thứ năm tại Campuchia.

Campuchia tiếp tục là địa bàn đầu tư nước ngoài lớn thứ hai của doanh nghiệp Việt Nam.

Campuchia đã đặt mục tiêu đưa đất nước trở thành nước có mức thu nhập trung bình cao vào năm 2030, đạt mức thu nhập cao vào năm 2050. Việt Nam cũng đã đặt mục tiêu đến năm 2030 trở thành nước thu nhập trung bình cao (GDP bình quân đầu người xấp xỉ 4.859 USD, tính theo giá năm 2017) và năm 2045, trở thành nước có thu nhập cao (GDP bình quân đầu người người xấp xỉ 12.642 USD, tính theo giá năm 2017). Những lĩnh vực hợp tác mà lãnh đạo hai nước đã thỏa thuận sẽ làm sâu sắc và hiệu quả hơn hợp tác giữa hai nước, góp phần giúp Việt Nam và Campuchia thực hiện thành công các mục tiêu mà mình đề ra.

Hai nước Việt Nam - Campuchia cùng kiên định nguyên tắc không cho phép bất kỳ thế lực thù địch nào sử dụng lãnh thổ nước này để chống lại nước kia; phối hợp chặt chẽ trong quản lý biên giới, phòng chống tội phạm xuyên quốc gia và các thách thức an ninh phi truyền thống. Quan hệ gắn bó ấy phản ánh một chân lý sâu sắc: vận mệnh của hai dân tộc Việt Nam - Campuchia gắn bó mật thiết, không thể tách rời.

47 năm đã trôi qua, nhưng giá trị của Chiến thắng 7-1 vẫn vẹn nguyên. Đó là lời nhắc nhở sâu sắc cho các thế hệ hôm nay và mai sau về trách nhiệm gìn giữ hòa bình, chống lại chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi và mọi âm mưu chia rẽ tình đoàn kết Việt Nam - Campuchia. Trang sử vàng ấy không chỉ thuộc về quá khứ mà còn soi sáng con đường tương lai, để hai dân tộc tiếp tục kề vai sát cánh, cùng xây dựng một Đông Nam Á hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển bền vững.

Hoàng Tuấn