Chính phủ mở rộng cơ chế mua bán điện dư từ điện mặt trời mái nhà

Nghị định số 243/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 26/6/2026, sửa đổi Điều 14 của Nghị định số 58/2025/NĐ-CP về cơ chế mua bán điện dư đối với hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ.

Theo quy định mới, lượng điện được phép giao dịch bao gồm cả sản lượng điện dư phát trực tiếp từ hệ thống điện mặt trời mái nhà và điện năng được xả từ hệ thống lưu trữ đã tích trữ bằng nguồn điện mặt trời (nếu có). Sản lượng điện được xác định tại đầu ra của bộ chuyển đổi nghịch lưu (inverter).

Bên mua và bên bán được quyền thỏa thuận sản lượng điện dư giao dịch, nhưng mức thông thường không vượt quá 50% tổng sản lượng điện phát ra của hệ thống theo cường độ bức xạ mặt trời. So với quy định trước đây chỉ cho phép bán tối đa 20%, mức giới hạn mới được đánh giá là tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc khai thác hiệu quả nguồn điện tái tạo.

Cơ chế mới áp dụng đối với nhiều loại hình điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ có đấu nối hoặc liên quan đến lưới điện.

Trong đó có hệ thống lắp đặt tại nhà ở riêng lẻ của hộ gia đình; các công trình đấu nối với hệ thống điện quốc gia ở cấp điện áp hạ áp; hệ thống đặt tại khu vực miền núi, biên giới và hải đảo đã có lưới điện nhưng chưa kết nối với hệ thống điện quốc gia; các công trình là tài sản công; cùng các hệ thống khác có đấu nối với lưới điện quốc gia và phù hợp với quy hoạch phát triển điện lực cũng như quy hoạch cấp điện của địa phương.

Riêng đối với các công trình là tài sản công, việc bán điện dư phải đồng thời tuân thủ các quy định về quản lý, sử dụng tài sản công và các quy định pháp luật có liên quan.

Ảnh minh họa

Bên cạnh việc nâng tỷ lệ điện dư được phép bán, Nghị định cũng bổ sung cơ chế linh hoạt trong một số trường hợp.

Theo đó, từ ngày nghị định có hiệu lực đến hết ngày 31/12/2030, các bên có thể thỏa thuận mua bán sản lượng điện dư vượt ngưỡng 50% nếu lưới điện tại khu vực đấu nối còn khả năng tiếp nhận và việc giao dịch vẫn đáp ứng các yêu cầu về vận hành an toàn hệ thống điện.

Đối với các khu vực miền núi, biên giới và hải đảo chưa được cấp điện từ hệ thống điện quốc gia, sản lượng điện dư được phép bán không bị giới hạn. Toàn bộ điện năng phát lên lưới sẽ được thanh toán theo số liệu ghi nhận tại công tơ đo đếm. Khi các khu vực này được kết nối với hệ thống điện quốc gia, việc mua bán điện dư sẽ thực hiện theo các quy định tương ứng của từng giai đoạn.

Nghị định 243/2026/NĐ-CP cũng quy định rõ nguyên tắc xác định giá mua sản lượng điện dư.

Theo đó, giá mua điện sẽ căn cứ trên giá điện năng bình quân của thị trường điện trong năm liền trước do đơn vị điều hành giao dịch thị trường điện công bố.

Trường hợp mức giá này cao hơn giá trần trong khung giá phát điện đối với điện mặt trời mặt đất không có hệ thống lưu trữ theo từng vùng, giá thanh toán sẽ được xác định bằng mức giá tối đa của khung giá phát điện tương ứng (chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng).

Đối với các tổ chức và cá nhân bán điện dư, việc thực hiện thủ tục cấp giấy phép hoạt động điện lực vẫn là yêu cầu bắt buộc, trừ những trường hợp được miễn theo quy định của pháp luật.

Việc điều chỉnh cơ chế mua bán điện dư được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả đầu tư các hệ thống điện mặt trời mái nhà, khuyến khích phát triển nguồn năng lượng tái tạo, đồng thời góp phần thực hiện mục tiêu chuyển dịch năng lượng và phát triển nền kinh tế xanh theo định hướng của Chính phủ.