Nhu cầu điện tăng mạnh, tìm giải pháp để đủ nguồn cung

Nhân viên Công ty Điện lực Lạng Sơn triển khai các giải pháp đảm bảo điện mùa nắng nóng (Ảnh: Điện lực Việt Nam)

Tiêu thụ điện tăng cao đột biến

Vào lúc 13h50 phút ngày 24-6, hệ thống điện quốc gia xác lập kỷ lục vận hành mới. Công suất cực đại toàn quốc đạt mức 58.456 MW, tăng 13,5% so với cùng kỳ và cao hơn 6,4% so với kỷ lục năm 2025. Sản lượng ngày toàn hệ thống đạt mức 1,213 tỷ kWh, tăng 13,5% so với cùng kỳ, cao hơn 9,1% so với kỷ lục năm 2025. Nguyên nhân là do nắng nóng gay gắt kéo dài tại miền Bắc khiến nền nhiệt độ tại khu vực này rất cao, nhu cầu sử dụng các thiết bị làm mát của người dân tăng vọt.
Do tính chất tập trung và kéo dài của đợt nắng nóng, hệ thống điện miền Bắc đã chính thức vượt 30.000MW, đạt đỉnh ở mức 30.209MW (vào thời điểm 22h15 ngày 24-6) xác lập kỷ lục vận hành mới, tăng 14,2% so với cùng kỳ và cao hơn 7,2% so với kỷ lục vận hành năm 2025.

Sản lượng tiêu thụ ngày của miền Bắc cũng đạt mức 630 triệu kWh, tương đương với giai đoạn nắng nóng cuối tháng 5 vừa qua. Đáng chú ý, các kỷ lục tiêu thụ điện liên tục được xác lập mới kể từ cuối tháng 5 đến nay, cho thấy nhu cầu điện đang “tăng nóng”.

Chia sẻ tại tọa đàm mới đây, ông Đặng Hải Dũng - Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và khuyến công (Bộ Công Thương) cho hay, thời gian gần đây, công suất cực đại của hệ thống điện đã vượt 58.000MW và sản lượng điện có những ngày đạt trên 1 tỷ kWh. “Đây là mức tiêu thụ rất lớn, phản ánh rõ nét quá trình phát triển và tăng trưởng mạnh mẽ của nền kinh tế. Khi kinh tế tăng trưởng, nhu cầu về điện năng cho sản xuất, kinh doanh và các hoạt động kinh tế - xã hội cũng gia tăng tương ứng. Đặc biệt, tốc độ tăng trưởng năng lượng luôn gắn liền với tốc độ tăng trưởng kinh tế. Trong thời gian qua, Bộ Chính trị đã đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức 2 con số. Vì vậy, chúng tôi dự báo nhu cầu năng lượng nói chung và điện năng nói riêng sẽ tiếp tục tăng mạnh trong thời gian tới. Trên cơ sở triển khai đồng loạt các dự án trên phạm vi cả nước, nhu cầu sử dụng điện chắc chắn sẽ còn gia tăng”.

Đồng quan điểm cho rằng nhu cầu tiêu thụ điện sẽ tiếp tục tăng mạnh, ông Nguyễn Anh Tuấn - Ban Điều hành Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO) tính toán, mỗi năm miền Bắc sẽ cần thêm 1 nhà máy thủy điện Hòa Bình nữa thì mới có thể đáp ứng được nhu cầu tăng trưởng hàng năm. Chưa kể, khi thời tiết cực đoan hơn thì nhu cầu này càng mạnh hơn. “Nếu như năm 2025 kỷ lục tiêu thụ điện rơi vào tháng 8 thì năm nay, dù mới tháng 5 đã phá vỡ kỷ lục của năm 2025. Như vậy, mùa hè mới chỉ vừa bắt đầu, chưa kể El Nino năm nay dự kiến sẽ kéo dài, bắt đầu từ giữa năm nay đến năm 2027, cho thấy còn rất nhiều khó khăn phía trước” - ông Nguyễn Anh Tuấn chia sẻ.

Dùng điện còn lãng phí!

Nói về thói quen dùng điện hiện nay, ông Hà Đăng Sơn - Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và tăng trưởng xanh cho hay: “Đến nay các doanh nghiệp đều có tư duy, nhận thức tốt về vấn đề tiết kiệm điện bởi đó là câu chuyện “đánh” vào túi tiền của họ, liên quan đến lợi nhuận và rủi ro. Nhưng nếu nhìn vào khối hộ tiêu thụ, dân cư (chiếm khoảng 30% nhu cầu tiêu thụ điện), thì nhận thức ở khu vực này vẫn còn rất nhiều vấn đề.

Thứ nhất là còn tồn tại tư duy: “Tôi có tiền thì tại sao tôi không được dùng nhiều? Hay: “Tôi chi trả được thì tại sao tôi không được dùng nhiều?”. Suy nghĩ này lại dẫn tới tư duy: ”Tôi kiếm được tiền thì tôi có quyền lãng phí”. Họ chưa nhận thức được tác động và ảnh hưởng. Ở mức độ nào đó, khi chúng ta dùng vượt ngưỡng công suất sẽ dẫn tới chi phí để huy động các thiết bị trong hệ thống đắt đỏ hơn, gây ra chi phí đầu tư rất lớn. Trong khi những người sử dụng lãng phí điện lại chưa phải chịu trách nhiệm về hành vi gây tác động lớn tới hệ thống điện thông qua hệ thống giá.

Điều thứ hai liên quan tới tư duy “dùng nhiều thì giá phải rẻ”, tức là họ thắc mắc: “Tại sao các mặt hàng nói chung cứ dùng nhiều thì giá càng rẻ, mà điện cứ dùng nhiều lại đắt hơn?”. Điều này thực sự rất khó giải thích đối với những người tiêu dùng bình thường. Họ không hiểu được những đặc thù đặc biệt của cung ứng điện, hay giá trị của mỗi kWh điện cắt giảm được”.

Theo ông Đặng Nguyễn Ngữ - Tổng Giám đốc Schneider Electric Việt Nam và Campuchia, nguồn điện ổn định là nền tảng cho mọi hoạt động kinh tế, là hạ tầng cốt lõi để đảm bảo cho sản xuất liên tục, không bị gián đoạn. Một gián đoạn nhỏ sẽ gây ra tổn thất rất lớn cho những ngành thâm dụng năng lượng như ngành về trung tâm dữ liệu, công nghiệp nặng, mỏ, ngành khai thác hoặc là ngành sản xuất thực phẩm.

Đặc biệt, Việt Nam đang nổi lên như một trung tâm sản xuất toàn cầu cho ngành điện tử và bán dẫn. Với nhiều tập đoàn lớn đầu tư ở Việt Nam, bất cứ một sự gián đoạn nào về nguồn cung năng lượng đều gây ra hậu quả rất lớn trong những ngành này.

Tiết kiệm điện là giải pháp đầu tiên và tiết kiệm nhất

Ông Ngô Sơn Hải - Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho hay, với tốc độ tăng trưởng nhu cầu điện hiện nay, mỗi năm hệ thống điện quốc gia cần bổ sung khoảng 4.000 - 5.000MW công suất mới. Trong bối cảnh đó, tiết kiệm điện có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giảm áp lực đầu tư cho ngành điện.

Theo đại diện EVN, để bổ sung 1.000MW từ các dự án điện gió ngoài khơi hoặc điện khí LNG, sau khi hoàn tất các thủ tục cũng phải mất 3 - 4 năm để đưa vào vận hành. Trong khi đó, nếu tiết kiệm được khoảng 2% công suất tiêu thụ thì chúng ta đã tương đương với việc giảm nhu cầu đầu tư khoảng 1.000MW. Điều này cho thấy tiết kiệm điện là giải pháp nhanh chóng, hiệu quả và ít tốn kém hơn rất nhiều.

Đối với mỗi hộ gia đình và doanh nghiệp, hiệu quả kinh tế luôn là yếu tố quan trọng. Tuy nhiên, cần thấy rằng mỗi kWh điện tiết kiệm được không chỉ giúp giảm chi phí cho người sử dụng mà còn làm giảm chi phí chung của toàn xã hội.

Hiện nay, đơn vị vận hành hệ thống điện phải huy động các nguồn điện theo thứ tự từ chi phí thấp đến chi phí cao để đáp ứng nhu cầu phụ tải. Khi nhu cầu sử dụng điện tăng lên, hệ thống buộc phải huy động thêm các nguồn điện có giá thành cao hơn. Vì vậy, tiết kiệm điện sẽ góp phần hạn chế việc huy động các nguồn điện đắt đỏ, qua đó giảm chi phí vận hành chung của toàn hệ thống.

Đồng quan điểm này, ông Đặng Hải Dũng nói: “Tiết kiệm năng lượng bây giờ ở Việt Nam và trên thế giới đã trở thành xu thế bắt buộc. Các thị trường cũng đều yêu cầu phải tiết kiệm năng lượng bằng các chính sách cụ thể về thuế, về hệ thống như ETS (Emission Trading System - Hệ thống trao đổi hạn ngạch phát thải). Dù muốn hay không, chúng ta vẫn phải thực hiện vì Việt Nam đã nằm trong chuỗi cung ứng của kinh tế toàn cầu”.

Từ góc độ là khách hàng sử dụng điện, ông Đặng Nguyễn Ngữ chia sẻ, chúng ta nghĩ đến “tiết kiệm” là thường ngay lập tức nghĩ đến “không sử dụng nữa” hoặc “giảm tiêu thụ”. Thực tế, chúng ta có thể tiết kiệm nhưng không thể ngừng sản xuất, không thể ngừng sử dụng, cho nên tiết kiệm điện không có nghĩa là ngừng hoặc giảm tiêu thụ một cách máy móc mà là tối ưu hóa việc sử dụng điện, sử dụng năng lượng ở mỗi hộ gia đình, mỗi tòa nhà, mỗi nhà máy xí nghiệp và trên bình diện cả quốc gia. Bên cạnh đó, có thể ứng dụng AI để tiết giảm tiêu dùng điện. “Trước đây chúng ta hay coi đầu tư cho tiết kiệm là “chi phí”. Nhưng với công nghệ hiện nay, thực hành tiết kiệm không còn là chi phí nữa mà là một khoản đầu tư” - ông Đặng Nguyễn Ngữ nhấn mạnh.

Theo các chuyên gia, để sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả, người dân nên sử dụng các công cụ đo đếm và xem xét số liệu. Hiện EVN đã xây dựng những công cụ giúp người tiêu dùng kiểm tra hàng ngày xem mình tiêu dùng bao nhiêu, nhưng không nhiều người dân hay doanh nghiệp theo dõi các con số này. Ngoài ra, nếu hộ gia đình có điều kiện có thể lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà kết hợp hệ thống pin lưu trữ theo tinh thần Chỉ thị 20/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ.