Chính phủ nêu lý do bỏ án tử hình với tội về ma túy và hiếp dâm người dưới 16 tuổi

Thay mặt Chính phủ, Thượng tướng Phạm Thế Tùng, Thứ trưởng Bộ Công an trình bày báo cáo tóm tắt về việc giải trình, tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp và đại biểu Quốc hội tại kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất về dự án luật.

Cụ thể, đa số các ý kiến tán thành chủ trương thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình. Một số đại biểu còn băn khoăn và đề nghị cần cân nhắc, đánh giá về việc này, đặc biệt là đối với tội mua bán trái phép chất ma túy và tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi.

Về vấn đề này, Chính phủ cho biết với tội mua bán trái phép chất ma túy, theo pháp luật hình sự hiện hành, ngưỡng định lượng ma túy làm căn cứ áp dụng khung hình phạt có quy định hình phạt tử hình thấp hơn nhiều so với khối lượng ma túy mà các đối tượng mua bán trên thực tế.

Do vậy, khi khối lượng ma túy mua bán đã vượt ngưỡng định lượng thuộc khung hình phạt có quy định hình phạt tử hình, người phạm tội có thể nhận thức rằng việc tiếp tục gia tăng khối lượng ma túy cũng không làm thay đổi khung hình phạt áp dụng, từ đó gây nguy hiểm cho công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Thượng tướng Phạm Thế Tùng trình bày báo cáo giải trình, tiếp thu. Ảnh: Media QH

Thực tiễn cũng cho thấy với một số tội danh, mặc dù tỷ lệ áp dụng hình phạt tử hình là tương đối cao, trong đó có tội mua bán trái phép chất ma túy, nhưng diễn biến của loại tội phạm này thời gian qua vẫn rất phức tạp.

Chính phủ cho rằng hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh đối với loại tội phạm này không chỉ phụ thuộc vào việc có áp dụng hình phạt tử hình hay không mà còn phụ thuộc chủ yếu vào hiệu quả của công tác phòng ngừa, phát hiện và đấu tranh.

Với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, cơ quan chủ trì soạn thảo thống nhất về yêu cầu bảo vệ đặc biệt đối với trẻ em và xử lý nghiêm tội phạm xâm hại trẻ em. Tuy nhiên, việc xác định phạm vi áp dụng hình phạt tử hình còn phải đặt trong tổng thể chính sách hình sự và các nghĩa vụ quốc tế.

Trên cơ sở đó, dự thảo bộ luật được chỉnh lý theo hướng không quy định hình phạt tử hình nhưng vẫn giữ đây là tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, trong đó có quy định hình phạt 20 năm tù hoặc tù chung thân đối với các trường hợp đặc biệt nghiêm trọng.

Trường hợp hành vi đồng thời đủ yếu tố cấu thành tội phạm khác xâm phạm tính mạng thì trách nhiệm hình sự được xác định theo quy định tương ứng của Bộ luật Hình sự.

Chính phủ khẳng định quy định như trong dự thảo bộ luật sẽ vừa bảo đảm yêu cầu bảo vệ trẻ em vừa bảo đảm sự tương xứng và nhất quán của chính sách hình sự.

Về bổ sung tội danh mới, hành vi phạm tội mới, Chính phủ cho biết nhiều ý kiến cơ bản tán thành. Tuy nhiên, có đại biểu đề nghị rà soát, đánh giá kỹ lưỡng sự cần thiết, tránh hình sự hóa quá rộng, tránh sự chồng chéo, trùng giẫm trong các tội danh.

Theo Chính phủ, đây là một trong những nội dung quan trọng của lần sửa đổi Bộ luật Hình sự này. Quan điểm là việc bổ sung tội danh mới, hành vi mới phải xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, chỉ hình sự hóa những hành vi có tính nguy hiểm đáng kể cho xã hội mà các biện pháp dân sự, kinh tế, hành chính không đủ hiệu quả để phòng ngừa, xử lý; đồng thời phải bảo đảm có căn cứ pháp lý rõ ràng, cấu thành tội phạm chặt chẽ và phân định được ranh giới giữa tội phạm với vi phạm hành chính.

Trên cơ sở đó, cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát từng tội danh, từng hành vi mới bảo đảm căn cứ rõ ràng về tính nguy hiểm cho xã hội.

Chính phủ khẳng định các quy định cấu thành tội phạm bảo đảm tính khả thi, xác định rõ ngưỡng truy cứu trách nhiệm hình sự và bảo đảm thống nhất với pháp luật chuyên ngành, không chồng lấn với vi phạm hành chính và không làm cản trở hoạt động sản xuất, kinh doanh, đổi mới sáng tạo hợp pháp.

Cần cân nhắc kỹ, tránh gây tác động bất lợi tới phòng ngừa, xử lý tội phạm 

Báo cáo ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết Thường trực Ủy ban tán thành việc tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình.

Tuy nhiên, theo ông, việc xem xét bỏ hình phạt tử hình ở tội nào cần được cân nhắc kỹ để tránh gây tác động bất lợi tới hiệu quả răn đe, phòng ngừa, xử lý tội phạm cũng như yêu cầu đặt ra trong những thực hiện những mục tiêu, nhiệm vụ đấu tranh phòng, chống tội phạm trong giai đoạn mới (nhất là Tội mua bán trái phép chất ma túy và Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi).

Trường hợp còn có nhiều ý kiến khác nhau về phạm vi thu hẹp hình phạt tử hình ở các tội danh, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội chỉ đạo việc xin ý kiến đại biểu Quốc hội.

Ông Hiếu đề nghị nếu cần thiết, cơ quan chủ trì soạn thảo báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, cho ý kiến chỉ đạo.