Từ một tấm căn cước, Quảng Ninh bảo vệ quyền dân sự của người yếu thế
Không phải mọi vụ việc cần đến cơ chế bảo vệ quyền dân sự đều bắt đầu từ một tranh chấp lớn. Tại Quảng Ninh, có những trường hợp rất cụ thể: một trẻ nhiều năm chưa có mã định danh, một học sinh khuyết tật gặp khó khăn khi làm căn cước, một người cao tuổi không có giấy tờ tùy thân… Những vụ việc ấy đang cho thấy Nghị quyết 205/2025/QH15 được đưa vào đời sống theo cách thiết thực.
Ngày 24/6/2025, Quốc hội thông qua Nghị quyết 205/2025/QH15 về thí điểm Viện KSND khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công. Quảng Ninh là một trong 6 địa phương thực hiện thí điểm trong 3 năm, từ ngày 1/1/2026.
Theo Nghị quyết, nhóm được bảo vệ gồm trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật, phụ nữ mang thai hoặc đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi, người mất năng lực hành vi dân sự và người dân tộc thiểu số cư trú tại vùng đặc biệt khó khăn.
Từ những quyền rất cơ bản của người yếu thế
Một trong những trường hợp được VKSND khu vực 2 giải quyết là em V.T.T, học sinh trường Tiểu học Phong Cốc 2. Dù đã được đăng ký khai sinh, em vẫn chưa có mã định danh cá nhân và thẻ căn cước, ảnh hưởng trực tiếp đến việc thực hiện các quyền công dân.
Kiểm sát viên VKSND khu vực 2 và Công an phường Phong Cốc trao Căn cước cho gia đình cháu V.T.T.
Sau khi tiếp nhận đề nghị của gia đình ngày 19/5/2026, VKSND khu vực 2 xác minh tại gia đình, nhà trường, làm việc với Công an phường Phong Cốc. Ngày 11/6, mã định danh cá nhân của em được hoàn tất; đến ngày 8/7, thẻ căn cước được cấp và trao cho gia đình.
Tại phường Liên Hòa, một trường hợp khác cũng cho thấy những vướng mắc về giấy tờ nhân thân có thể trở thành rào cản lớn đối với trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt. Em T.H.N., sinh năm 2014, nhiều năm chưa được cấp số định danh cá nhân và căn cước do vướng mắc về hồ sơ nhân thân. Sau khi tiếp nhận thông tin, VKSND khu vực 2 xác minh và phối hợp với các cơ quan liên quan để tháo gỡ, giúp em hoàn tất thủ tục.
Thông qua hoạt động tuyên truyền tại địa phương, gia đình cháu N.K.T (sinh năm 2010) là trẻ em khuyết tật vận động, có hoàn cảnh khó khăn trú tại phường Cửa Ông đã làm đơn đề nghị hỗ trợ thực hiện thủ tục cấp căn cước công dân cho cháu theo quy định của pháp luật.
Sau khi tiếp nhận đơn đề nghị của gia đình, Viện kiểm sát nhân dân khu vực 3 - Quảng Ninh đã chủ động kiểm tra, xác minh và kiến nghị với Công an phường Cửa Ông thực hiện việc cấp căn cước công dân và định danh cho cháu T.
Đến ngày 28/5/2026, Viện kiểm sát nhân dân khu vực 3 - Quảng Ninh đã phối hợp với Công an phường Cửa Ông trực tiếp trao căn cước công dân tại nhà cho cháu T, tạo điều kiện thuận lợi cho cháu trong việc thực hiện các giao dịch hành chính và tiếp cận các chế độ, chính sách của Nhà nước đối với người khuyết tật và trẻ em có hoàn cảnh khó khăn.
VKSND khu vực 3 - Quảng Ninh trao căn cước và tặng quà cho cháu N.K.T.
Không chỉ trẻ em, người cao tuổi cũng là nhóm được cơ chế mới hướng tới. Trường hợp bà Nguyễn Thị Thoa, sinh năm 1954, từng không có giấy tờ tùy thân, thông tin nhân thân và cư trú chưa được ghi nhận đầy đủ, khiến bà gặp khó khăn trong thực hiện thủ tục hộ tịch, cư trú, cấp căn cước cũng như tiếp cận các chính sách dành cho người cao tuổi. VKSND khu vực 2 đã tiếp nhận, xác minh và hỗ trợ giải quyết vụ việc.
Tại Vân Đồn, VKSND khu vực 3 còn phối hợp với chính quyền địa phương giải quyết trường hợp hai trẻ em thuộc nhóm yếu thế chưa được bổ sung đầy đủ thông tin về người cha trong giấy khai sinh. Những câu chuyện này cho thấy, phạm vi bảo vệ không chỉ nằm ở tranh chấp tài sản mà còn liên quan trực tiếp đến quyền nhân thân của mỗi người.
Hơn 40 người yếu thế được bảo vệ
Đoàn khảo sát của VKSND tối cao làm việc với VKSND thành phố Quảng Ninh và các cơ quan liên quan về kết quả thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội.
Sau hơn 8 tháng thực hiện thí điểm, từ ngày 1/1 đến 10/9/2026, VKSND hai cấp thành phố Quảng Ninh đã tiếp nhận 810 nguồn tin về tố tụng công ích, xử lý 489 nguồn tin và thụ lý 424 vụ việc. Trong đó, 63 vụ thuộc nhóm bảo vệ người yếu thế và 361 vụ thuộc nhóm bảo vệ lợi ích công.
Đến nay, 201 vụ việc đã được giải quyết; quyền lợi của 40 trường hợp thuộc nhóm người yếu thế được bảo vệ. Ở nhóm này, những kết quả cụ thể như cấp giấy khai sinh, căn cước, bảo hiểm y tế cho người dân cho thấy hiệu quả của cơ chế không chỉ được đo bằng số vụ án đưa ra xét xử.
Song song với đó, Quảng Ninh đã ban hành 27 kiến nghị khởi kiện đối với các vụ việc vi phạm không được khắc phục đầy đủ; 9 vụ án dân sự công ích đã được quyết định khởi kiện và TAND hai cấp thụ lý. Trong đó có các vụ liên quan đất đai, môi trường, tài sản công, nghĩa vụ thuế và bảo hiểm xã hội.
Đến nay, cơ chế này đã góp phần bảo vệ hơn 197.000m² đất cho Nhà nước, khắc phục 16 vụ việc gây ô nhiễm môi trường và thu hồi hơn 363,8 tỷ đồng, trong đó có hơn 343,4 tỷ đồng tiền nợ thuế và hơn 20,4 tỷ đồng nợ bảo hiểm xã hội.
Từ một chủ trương thí điểm, Nghị quyết 205 đang tạo thêm một kênh để những người khó có khả năng tự mình bảo vệ quyền lợi được tiếp cận sự hỗ trợ của cơ quan bảo vệ pháp luật. Ở Quảng Ninh, điều đó được nhìn thấy không chỉ qua những vụ án có giá trị tài sản lớn, mà từ những việc tưởng như rất nhỏ: một tấm căn cước, một giấy khai sinh hay quyền được tiếp cận đầy đủ các chính sách mà pháp luật dành cho mỗi công dân.
