Chính phủ trình Quốc hội chủ trương đầu tư 3 dự án cao tốc theo hình thức đầu tư công

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, sáng 7/11, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh trình bày Tờ trình về chủ trương đầu tư 3 dự án đầu tư xây dựng đường bộ cao tốc, gồm: cao tốc Bảo Hà-Lai Châu, đoạn Bảo Hà-Tân Phong; cao tốc Quảng Ngãi-Kon Tum; cao tốc Mộc Châu-Sơn La-Điện Biên, địa phận tỉnh Sơn La. Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi trình bày Báo cáo thẩm tra về chủ trương đầu tư các dự án trên.

Quang cảnh chung Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI, sáng 7/11.

Hoàn thiện hệ thống mạng lưới đường bộ theo quy hoạch

Trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh nêu rõ, việc sớm đầu tư 3 dự án trước hết nhằm hiện thực hóa chủ trương, định hướng của Đảng. Các dự án cũng đáp ứng nhu cầu vận tải ngày càng tăng. Hiện nay, các quốc lộ kết nối Sơn La, Lai Châu, Quảng Ngãi với trung tâm kinh tế vùng có quy mô nhỏ, tiêu chuẩn thấp, thường xuyên sạt lở vào mùa mưa lũ.

"Khi có đường cao tốc, thời gian di chuyển rút ngắn khoảng 50 - 60% so với đi trên quốc lộ, tạo điều kiện thu hút đầu tư, phát huy tiềm năng của các địa phương", Bộ trưởng Bộ Xây dựng nhấn mạnh.

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh trình bày Tờ trình về chủ trương đầu tư 3 dự án đầu tư xây dựng đường bộ cao tốc.

Bên cạnh đó, 3 tuyến cao tốc giúp tháo gỡ điểm nghẽn, từng bước hoàn thiện mạng lưới đường bộ cao tốc theo quy hoạch.

Theo Bộ trưởng, đầu tư 3 tuyến cao tốc còn góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển vùng miền, xóa đói, giảm nghèo cho đồng bào các dân tộc thiểu số. Các tuyến đường sẽ khơi thông tiềm năng, tạo không gian phát triển mới, thúc đẩy hình thành các khu đô thị, khu công nghiệp, khu thương mại dịch vụ dọc tuyến; đồng thời tăng cường giao thương quốc tế qua các cửa khẩu Tây Trang, Chiềng Khương, Lóng Sập, Ma Lù Thàng, Bờ Y.

Cuối cùng, các dự án sẽ góp phần bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo vệ biên giới và ứng phó các tình huống khẩn cấp. Theo đó, các tuyến cao tốc sẽ được thiết kế ổn định, bền vững, khai thác thông suốt trong mọi điều kiện thời tiết, tạo thêm các trục giao thông cơ động chiến lược, nâng cao khả năng cứu hộ, cứu nạn và ứng phó thiên tai.

Tổng vốn đầu tư hơn 162.000 tỷ đồng

Tổng chiều dài đầu tư 3 dự án khoảng 430,5 km, gồm tuyến Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên 179,5 km, Bảo Hà - Lai Châu 119 km và Quảng Ngãi - Kon Tum 132 km. Các tuyến có quy mô 4 làn xe cao tốc theo quy hoạch, tốc độ thiết kế 80-100 km/h. Các dự án sẽ xây dựng nút giao liên thông, hệ thống giao thông thông minh, trung tâm quản lý, điều hành giao thông và trạm dừng nghỉ đồng bộ, hiện đại.

Chính phủ đề xuất đầu tư 3 dự án theo hình thức đầu tư công. Sơ bộ tổng mức đầu tư 3 dự án khoảng 162.393 tỷ đồng, trong đó dự án Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên khoảng 63.120 tỷ đồng, Bảo Hà - Lai Châu 50.990 tỷ đồng, Quảng Ngãi - Kon Tum 48.283 tỷ đồng.

Chính phủ dự kiến bố trí khoảng 119.398 tỷ đồng vốn ngân sách Trung ương giai đoạn 2026-2030, bảo đảm đủ vốn để cơ bản hoàn thành các dự án vào năm 2030.

Theo kế hoạch, công tác chuẩn bị đầu tư thực hiện năm 2026-2027; bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và khởi công xây dựng năm 2027. Các dự án cơ bản hoàn thành năm 2030 và đưa vào khai thác năm 2031.

Các dự án được chia thành 14 dự án thành phần, gồm công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và xây dựng đường cao tốc. Dự án Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên có 8 dự án thành phần, Bảo Hà - Lai Châu có 4 dự án thành phần, Quảng Ngãi - Kon Tum có 2 dự án thành phần.

Thống nhất với đề xuất hình thức đầu tư công

Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban nhất trí với sự cần thiết đầu tư 3 dự án và thống nhất với đề xuất hình thức đầu tư công. Các dự án cơ bản phù hợp với Chiến lược, Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và quy hoạch mạng lưới đường bộ. Bên cạnh đó, Ủy ban đề nghị Chính phủ làm rõ một số nội dung đối với từng dự án.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trình bày Báo cáo thẩm tra.

Đối với Dự án Bảo Hà - Lai Châu, đoạn Bảo Hà - Tân Phong, Ủy ban đề nghị làm rõ lộ trình đầu tư đoạn còn lại đến cửa khẩu Ma Lù Thàng, sự đồng bộ với tuyến CT.12. Phương án tuyến cần tiếp tục được tối ưu, hạn chế thu hồi đất, giảm tác động đến rừng tự nhiên, khu bảo tồn; bảo đảm tái định cư gắn với sinh kế, văn hóa đồng bào dân tộc thiểu số.

Ủy ban đề nghị Chính phủ chịu trách nhiệm về tổng mức đầu tư, suất đầu tư, hiệu quả đầu tư; không để thi công rồi mới điều chỉnh tổng mức đầu tư. 

Ủy ban yêu cầu bảo đảm đủ vốn trong toàn bộ thời gian thực hiện, không để kéo dài thi công, phát sinh nợ đọng xây dựng cơ bản. Với cơ chế ủy quyền điều chỉnh chủ trương đầu tư, cần làm rõ giới hạn ủy quyền và trách nhiệm báo cáo Quốc hội.

Với chỉ định thầu, Chính phủ cần giải trình căn cứ mở rộng cho tất cả các gói thầu so với phạm vi nêu trong Báo cáo thẩm định.

Đối với Dự án Quảng Ngãi - Kon Tum, Ủy ban đề nghị rà soát khả năng chồng lấn khoáng sản, có phương án xử lý và bảo đảm chế độ bảo vệ bí mật nhà nước. Đề nghị UBND tỉnh Quảng Ngãi tăng cường tuyên truyền, vận động, bảo đảm các khu tái định cư có đầy đủ hạ tầng thiết yếu trước khi bố trí người dân đến nơi ở mới, thực hiện tốt chính sách chuyển đổi nghề nghiệp, tạo sinh kế bền vững.

Đối với Dự án Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, địa phận tỉnh Sơn La, Ủy ban đánh giá việc triển khai dự án là nhiệm vụ chính trị quan trọng, có ý nghĩa chiến lược lâu dài, góp phần củng cố quốc phòng, an ninh và bảo vệ chủ quyền biên giới Tây Bắc.

Tuy nhiên, hướng tuyến đi qua khu vực quy hoạch một số nhà máy điện mặt trời và thủy điện, vì vậy cần rà soát kỹ tọa độ, phương án thiết kế, bảo đảm không ảnh hưởng đến an toàn vận hành các công trình năng lượng.

Cùng với đó, Ủy ban đề nghị Chính phủ rà soát tính khả thi của phương án bố trí vốn theo từng giai đoạn, nhất là phần vốn dự kiến bố trí sau năm 2030. Đồng thời cần làm rõ sự phù hợp giữa mốc đưa dự án vào khai thác năm 2031 với yêu cầu thực hiện giai đoạn 2026-2030 tại Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, đồng thời luận giải căn cứ phân chia 8 dự án thành phần.