Chinh phục bầu trời, tư nhân giải điểm nghẽn hạ tầng hàng không

Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn - sân bay tư nhân đầu tiên của Việt Nam.

Những sân bay “chờ vốn”

Theo quy hoạch của Bộ Xây dựng đến 2030, cả nước có 33 sân bay, cần gần 500.000 tỷ đồng để đầu tư, nâng cấp và mở rộng. Có những dự án sân bay đã được đưa vào quy hoạch nhưng rơi vào tình trạng thiếu vốn kéo dài, gây lãng phí tài nguyên và bỏ lỡ cơ hội phát triển.

Đóng vai trò cửa ngõ hàng không của tỉnh Kiên Giang (cũ) nhưng lượng hành khách qua sân bay Rạch Giá liên tục sụt giảm, từ hơn 50.000 hành khách năm 2022 còn hơn 9.500 vào năm 2024. Hạ tầng xuống cấp, thiếu đầu tư nâng cấp khiến năng lực khai thác bị hạn chế, không đủ sức hấp dẫn các hãng bay mở đường bay mới.

Sân bay lưỡng dụng Phan Thiết - một dự án từng được kỳ vọng tạo cú hích cho du lịch Bình Thuận (cũ) lại trở thành “câu chuyện dài” về thủ tục và nguồn lực. Sau hơn một thập kỷ, dự án vẫn chưa thể hoàn thiện. Trong bối cảnh nguồn lực công hạn chế, việc tiếp tục duy trì mô hình đầu tư truyền thống sẽ khiến hệ thống hạ tầng rơi vào vòng luẩn quẩn: quy hoạch nhiều nhưng triển khai ít, hoặc dở dang.

Triển khai thần tốc, vận hành thực chiến, chuyên nghiệp

Cách đây 8 năm, sân bay tư nhân đầu tiên tại Việt Nam do Sun Group đầu tư hoàn thành trong thời gian ngắn, viết nên câu chuyện “từ đầm lầy đến sân bay hiện đại nhất Việt Nam”. Đây là điều mà dự án đầu tư công mất nhiều năm vẫn chưa thể hoàn thiện. Tiến sĩ Cao Duy Tiến, Trưởng nhóm chuyên gia của Hội đồng nghiệm thu Nhà nước các công trình xây dựng phải thốt lên: “Đây là dự án do tư nhân xây nên tiến độ nhanh và chất lượng tốt”.

Nếu Vân Đồn là minh chứng cho năng lực triển khai dự án, thì câu chuyện tại Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc lại cho thấy khả năng vận hành hiệu quả của khu vực tư nhân. Sau khi tiếp nhận vận hành từ 1/2026, tập đoàn Sun Group đã nhanh chóng tối ưu hóa quy trình khai thác, nâng cấp dịch vụ và bảo đảm vận hành thông suốt ngay trong những giai đoạn cao điểm nhất.

Hành khách quốc tế tại sân bay Phú Quốc.

Sau hơn 3 tháng Sun Group tham gia vận hành chính thức, Cảng Phú Quốc đã đón khoảng 3.800 chuyến bay quốc tế. Đỉnh điểm là 50 chuyến bay quốc tế ngày 14/2 ghi kỷ lục “mức khai thác quốc tế cao nhất” từ khi sân bay đi vào hoạt động năm 2012. Mới đây, Sun Group đã ký kết thỏa thuận với Changi Airports International để đơn vị quốc tế này phát triển sân bay Phú Quốc theo chuẩn 5 sao, hướng tới mô hình "airport destination" (sân bay điểm đến).

Phối cảnh nhà ga T2, dự án mở rộng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc.

Hiện nay, Sun Group đang gấp rút thi công dự án mở rộng sân bay Phú Quốc, công suất dự kiến đạt tới 24 triệu hành khách/năm và có thể mở rộng lên 50 triệu hành khách.

“Sếu đầu đàn” trong công cuộc chinh phục bầu trời

Không dừng lại ở một vài dự án riêng lẻ, Sun Group đang từng bước khẳng định vai trò “sếu đầu đàn” trong lĩnh vực hạ tầng giao thông, đặc biệt là hàng không trải dài khắp bắc-trung-nam. Từ những đánh giá về nhu cầu phát triển và tiềm năng khai thác, Sun Group đã đề xuất nghiên cứu phương án nâng cấp, mở rộng sân bay Côn Đảo theo tiêu chuẩn cấp 4E; mục tiêu đến năm 2030, sân bay này có thể đạt công suất khoảng 2 triệu hành khách mỗi năm.

Song song với đề xuất đầu tư, Sun Group cũng kiến nghị Bộ Xây dựng cho phép được tài trợ công tác lập và mở rộng quy hoạch cảng hàng không Côn Đảo giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Theo kết quả chọn nhà đầu tư dự án cảng hàng không Phan Thiết vừa được Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Lâm Đồng phê duyệt ngày 4/3, Sun Group là nhà đầu tư hạng mục dân dụng sân bay Phan Thiết. Dự án được kỳ vọng sẽ “hồi sinh” sau nhiều năm đình trệ. Cũng trong tháng 3, Bộ Xây dựng thống nhất chủ trương tiếp nhận sản phẩm tài trợ là hồ sơ quy hoạch sân bay Rạch Giá thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 từ công ty thành viên của Sun Group.

Việc doanh nghiệp tư nhân sẵn sàng bỏ kinh phí để lập quy hoạch cho thấy một cách tiếp cận mới: Không chỉ đầu tư khi dự án đã “chín muồi”, mà còn tham gia từ giai đoạn đầu để đẩy nhanh tiến độ chuẩn bị, giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước. Sự tham gia sâu hơn của khu vực kinh tế tư nhân vào hàng không cho thấy tư nhân không chỉ mang đến vốn, mà còn mang đến tư duy quản trị hiện đại, khả năng ra quyết định nhanh, tinh thần tối ưu chi phí, đổi mới công nghệ và định hướng dịch vụ theo nhu cầu thị trường.

Chủ trương phát triển kinh tế tư nhân đã được nhấn mạnh trong Nghị quyết 68-NQ/TW, với định hướng khuyến khích khu vực tư nhân tham gia mạnh hơn vào các chuỗi giá trị và các lĩnh vực động lực của nền kinh tế. Lãnh đạo Chính phủ nhiều lần khẳng định, phát triển hạ tầng là một trong ba đột phá chiến lược, trong đó cần huy động tối đa nguồn lực xã hội, đặc biệt là khu vực tư nhân. Từ những dự án đình trệ vì thiếu vốn đến các mô hình thành công của khu vực tư nhân cho thấy, khi được trao cơ hội và cơ chế phù hợp, tư nhân không chỉ là “người góp vốn” mà còn góp phần kiến tạo, trở thành động lực thúc đẩy đổi mới, nâng cao chất lượng và hiệu quả của toàn bộ hệ thống.