Chính quyền cấp xã phải là tuyến đầu tiếp nhận và giải quyết kiến nghị của người dân

Tuyến đầu tiếp nhận, giải quyết kiến nghị của người dân

Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải phát biểu tiếp thu, giải trình. Ảnh: quochoi.vn

Phát biểu giải trình, Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải cơ bản thống nhất với báo cáo của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, đồng thời đánh giá cao những ý kiến tâm huyết, trách nhiệm của các đại biểu Quốc hội về công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại,tố cáo, nhất là ở cấp xã sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Đối với kiến nghị của đại biểu về việc chuyển các đơn thư gửi đến cơ quan Trung ương, trong đó có Quốc hội, nhưng chưa được giải quyết về các cơ quan chức năng, địa phương để xử lý, Bộ trưởng cho rằng cần xem xét kỹ lưỡng.

Thực tế, nhiều vụ việc khiếu nại đã được cơ quan chức năng địa phương giải quyết đúng trình tự, thẩm quyền và quy định pháp luật, nhưng người khiếu nại chưa đồng tình với kết quả nên tiếp tục gửi đơn đến cấp trên và nhiều cơ quan khác. Nếu chuyển toàn bộ những đơn này trở lại địa phương, người khiếu nại có thể tiếp tục theo đuổi, cho rằng vụ việc chưa được giải quyết, gây thêm áp lực cho cơ sở.

Về tác động của mô hình chính quyền địa phương hai cấp đối với công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, Bộ trưởng cho biết, mô hình mới đã làm rõ vị trí, vai trò và trách nhiệm trực tiếp của chính quyền cấp xã khi không còn cấp huyện. Trong tổng số 1.164 nhiệm vụ của cấp huyện trước đây, đã phân định, chuyển giao 859 nhiệm vụ cho cấp xã, chiếm 73,8%.

Các đại biểu Quốc hội tham dự phiên thảo luận tại hội trường sáng 11-11. Ảnh: quochoi.vn

Theo tổng hợp sơ bộ của Thanh tra Chính phủ, từ ngày 15-12-2025 đến 14-10-2026, các địa phương đã tiếp 303.197 lượt công dân, tăng gần 22% so với cùng kỳ. Qua rà soát tại 21 địa phương, cấp xã thực hiện 86,11% tổng số lượt tiếp công dân; có địa phương tỷ lệ này lên tới 90%.

Như vậy, cấp xã thực sự trở thành tuyến đầu tiếp nhận, đối thoại và giải quyết những vấn đề của người dân. Đây là điều kiện để chính quyền gần dân, sát dân, kịp thời tháo gỡ vướng mắc ngay từ cơ sở.

Đáng chú ý, khoảng 86% nội dung công dân trình bày là kiến nghị, phản ánh; khiếu nại chiếm khoảng 10%, tố cáo khoảng 3,5%. Theo Bộ trưởng, phần lớn vụ việc hoàn toàn có thể được giải quyết dứt điểm ngay tại cơ sở nếu cấp xã có đủ nhân lực, năng lực và chủ động đối thoại từ sớm.

Lý giải nguyên nhân số lượt tiếp công dân tăng, Bộ trưởng cho biết, ngoài việc cấp xã được giao thêm nhiều nhiệm vụ trên các lĩnh vực, còn có tình trạng người dân gửi lại đơn đối với những vụ việc cũ với kỳ vọng chính quyền mới sẽ xem xét lại. Bên cạnh đó, nhiều vụ việc mới phát sinh liên quan đến thu hồi đất, bồi thường, tái định cư các dự án hạ tầng đô thị, khu công nghiệp.

Tuy nhiên Bộ trưởng cho rằng, áp lực đối với cấp xã hiện nay rất lớn. Lượt tiếp công dân tăng 31,86% so với cùng kỳ, trong khi bình quân mỗi xã chỉ có 41 cán bộ, công chức phải đảm nhận nhiều nhiệm vụ mới trên địa bàn rộng, dân số đông. Đội ngũ cán bộ được hình thành từ nhiều nguồn nên năng lực, kinh nghiệm chưa đồng đều, nhất là chuyên môn về đất đai, bồi thường, giải phóng mặt bằng và xử lý đơn thư.

Bên cạnh đó, việc bàn giao hồ sơ từ cấp huyện trước đây về cơ quan có trách nhiệm ở một số nơi chưa đầy đủ; vẫn còn 7 địa phương chưa có xã nào cập nhật cơ sở dữ liệu quốc gia về tiếp công dân, xử lý đơn thư. Nếu không được hỗ trợ kịp thời, những hạn chế này có thể dẫn đến chậm giải quyết đơn thư, phát sinh khiếu nại nhiều lần, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.

Làm rõ trách nhiệm người đứng đầu, nâng cao năng lực cán bộ cấp xã

Các đại biểu Quốc hội tham dự phiên thảo luận tại hội trường sáng 11-11. Ảnh: quochoi.vn

Về thẩm quyền và trách nhiệm của cấp xã, Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải cho biết, Điều 23 Luật Tổ chức chính quyền địa phương đã giao rõ cho Chủ tịch UBND cấp xã trách nhiệm tổ chức thực hiện công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo.

Trên cơ sở đó, Luật số 136 của Quốc hội khóa XV sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại và Luật Tố cáo, có hiệu lực từ ngày 1-5-2026, cùng Nghị định số 154 của Chính phủ đã quy định cụ thể về trách nhiệm này.

Theo quy định, Chủ tịch UBND cấp xã trực tiếp tiếp công dân định kỳ ít nhất 2 ngày trong một tháng và tiếp công dân đột xuất khi cần thiết, không ủy quyền cho cấp phó. Chủ tịch UBND cấp xã có thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần đầu, giải quyết tố cáo đối với người đứng đầu, cấp phó của người đứng đầu và công chức thuộc các phòng chuyên môn, đơn vị giúp việc thuộc phạm vi quản lý.

Bộ trưởng nhấn mạnh, vấn đề hiện nay chủ yếu nằm ở khâu tổ chức thực hiện, trong đó cần bố trí đúng người, đúng việc, thống nhất đầu mối tham mưu và bảo đảm năng lực giải quyết công việc. Đối với các giải pháp thuộc thẩm quyền của Bộ Nội vụ, Bộ trưởng cho biết sẽ phối hợp chặt chẽ với Thanh tra Chính phủ tập trung triển khai một số nhiệm vụ trọng tâm.

Các đại biểu Quốc hội tham dự phiên thảo luận tại hội trường sáng 11-11. Ảnh: quochoi.vn

Trong đó, hướng dẫn, đôn đốc các địa phương rà soát, bố trí công chức theo đúng vị trí việc làm, bảo đảm thực hiện tốt công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo; thống nhất đầu mối tham mưu công tác tiếp công dân, xử lý đơn thư theo vị trí việc làm; đề cao trách nhiệm người đứng đầu gắn với công tác đánh giá cán bộ.

Cùng với đó, tăng cường bồi dưỡng nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ làm công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo ở cấp xã; chỉ đạo hoàn tất việc bàn giao hồ sơ các vụ việc theo đúng quy định.

Đối với chế độ, chính sách dành cho giáo viên mầm non nghỉ việc sau sắp xếp, Bộ trưởng cho biết vấn đề này đã có quy định và Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã có hướng dẫn. Với trường hợp cụ thể được đại biểu nêu, Bộ trưởng đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo rà soát để có hướng dẫn bổ sung nếu cần thiết.