Chính quyền địa phương 2 cấp: Từ kỳ vọng đến thách thức vận hành (Bài 3)

>>Chính quyền địa phương 2 cấp: Từ kỳ vọng đến thách thức vận hành (Bài 2)

>>Chính quyền địa phương 2 cấp: Từ kỳ vọng đến thách thức vận hành (Bài cuối)

BÀI 3: GỠ “NÚT THẮT” ĐỂ VẬN HÀNH HIỆU QUẢ

Sau hơn 1 năm triển khai mô hình chính quyền địa phương (CQĐP) 2 cấp, bên cạnh những kết quả tích cực đã được khẳng định trong thực tiễn, quá trình vận hành tại nhiều địa phương cũng bộc lộ một số khó khăn, vướng mắc cần tiếp tục tháo gỡ để bộ máy hoạt động đồng bộ, hiệu quả và bền vững hơn.

Những khó khăn bước đầu là điều khó tránh khỏi trong quá trình chuyển đổi sang mô hình quản trị mới. Nhất là khi Đồng Nai là địa bàn rộng, tốc độ đô thị hóa nhanh, nhiều dự án trọng điểm quốc gia đang triển khai cùng áp lực dân số cơ học lớn khiến yêu cầu đối với chính quyền cơ sở sau phân cấp ngày càng cao, đòi hỏi bộ máy phải nhanh chóng thích ứng cả về tổ chức, nhân lực và năng lực quản trị.

Những “cái vướng” từ thực tiễn

Mới đây, thành phố Đồng Nai đã tổ chức sơ kết, đánh giá toàn diện việc thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính các cấp và vận hành mô hình CQĐP 2 cấp sau 1 năm triển khai. Việc sơ kết đã được thực hiện nghiêm túc, khách quan với tinh thần phản ánh đúng thực tiễn, tránh hình thức, “bệnh thành tích”; đồng thời làm rõ những kết quả đạt được, những hạn chế, khó khăn, nguyên nhân và bài học kinh nghiệm để đề ra giải pháp phù hợp cho giai đoạn 2026-2030.

Người dân đến giải quyết thủ tục hành chính tại Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Trấn Biên. Ảnh: Hồ Thảo

Tại phường Trấn Biên, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND phường Nguyễn Duy Tân cho biết: Sau khi vận hành mô hình CQĐP 2 cấp, công tác giải quyết thủ tục hành chính trên địa bàn có nhiều chuyển biến tích cực. Phường đã thành lập trung tâm phục vụ hành chính công, đầu tư cơ sở vật chất, bố trí đầy đủ nhân sự phục vụ người dân và doanh nghiệp (DN). Vì vậy, dù là địa bàn có dân số đông, song tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng hạn đạt trên 98%. Việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cũng giúp quy trình xử lý công việc nhanh hơn, giảm khâu trung gian, tăng tính chủ động trong quản lý đô thị.

Tuy nhiên, theo ông Tân, khó khăn lớn hiện nay là vấn đề nhân sự sau sáp nhập. Do phần lớn cán bộ được tiếp nhận từ các địa phương cũ nên chất lượng, chuyên môn chưa đồng đều giữa các phòng chuyên môn. Trong khi bộ máy được tinh gọn, số đầu mối giảm nhưng khối lượng công việc tăng lên do tích hợp nhiều lĩnh vực, tạo áp lực lớn đối với đội ngũ cán bộ chuyên môn. Một số lĩnh vực mới phát sinh hoặc trước đây chưa thực hiện ở cấp phường nên quá trình xử lý công việc vẫn còn sự lúng túng nhất định.

Cán bộ, công chức Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Long Thành giải quyết thủ tục hành chính cho người dân. Ảnh: Hồ Thảo

Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND phường Long Thành Lê Hoàng Sơn cho rằng: Việc triển khai mô hình CQĐP 2 cấp đã góp phần giảm các tầng nấc trung gian, tạo điều kiện để chính quyền cơ sở chủ động xử lý nhanh hơn những vấn đề phát sinh từ thực tiễn, nhất là trong lĩnh vực quản lý trật tự đô thị, hạ tầng và triển khai các dự án trọng điểm trên địa bàn. Đây cũng là địa bàn đang triển khai nhiều dự án hạ tầng, giao thông trọng điểm nên yêu cầu xử lý hồ sơ, quy hoạch, đất đai và quản lý đô thị tăng nhanh so với trước.

Cùng với khối lượng công việc ngày càng lớn, địa phương cũng đang gặp áp lực về nhân sự chuyên môn, nhất là ở các lĩnh vực địa chính, quy hoạch và quản lý hạ tầng đô thị. Theo ông Sơn, việc bố trí nhân sự phù hợp để đáp ứng yêu cầu triển khai các dự án trọng điểm quốc gia vẫn còn khó khăn. Địa phương kiến nghị xem xét bổ sung biên chế theo vị trí việc làm, đồng thời có chính sách hỗ trợ đặc thù đối với cán bộ làm việc tại các địa bàn trọng điểm nhằm “giữ chân” nguồn nhân lực có chuyên môn, bảo đảm bộ máy chính quyền cơ sở vận hành ổn định, hiệu quả lâu dài.

Người dân được cán bộ, đoàn viên Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Long Thành hỗ trợ, hướng dẫn khi đến giải quyết thủ tục hành chính. Ảnh: Hồ Thảo

Trong khi đó, tại xã biên giới Lộc Thạnh, việc triển khai chính quyền số và dịch vụ công trực tuyến vẫn còn những khó khăn nhất định do địa bàn rộng, dân cư phân tán, trong đó hơn 33% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số. Theo lãnh đạo địa phương, một bộ phận người dân vẫn chưa quen sử dụng các nền tảng số, kỹ năng công nghệ còn hạn chế; trong khi hạ tầng viễn thông ở một số khu vực vùng sâu, vùng biên giới có lúc chưa ổn định nên việc tiếp cận dịch vụ công trực tuyến chưa thực sự thuận lợi. Việc triển khai dịch vụ công trực tuyến không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà còn phụ thuộc vào điều kiện hạ tầng, trình độ dân trí và tập quán sinh hoạt của người dân từng địa bàn. Vì vậy, với những khu vực đặc thù như vùng sâu, vùng biên giới cần có giải pháp linh hoạt, phù hợp thực tế để người dân có thể tiếp cận dịch vụ công thuận lợi hơn.

Cùng với các địa phương trên, theo phản ánh từ nhiều xã, phường khác, khó khăn hiện nay không chỉ nằm ở nhân lực mà còn ở hệ thống hạ tầng kỹ thuật, công nghệ thông tin và cơ chế vận hành. Một số quy định về phân cấp, phân quyền còn chồng chéo hoặc chưa có hướng dẫn cụ thể, khiến cơ sở lúng túng trong quá trình thực hiện. Việc liên thông, tích hợp dữ liệu giữa các phần mềm chưa đồng bộ cũng ảnh hưởng đến tiến độ xử lý công việc và chất lượng phục vụ người dân, DN…

Hoàn thiện để vận hành bền vững

Cũng tại hội nghị sơ kết 1 năm vận hành mô hình CQĐP 2 cấp vừa qua, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy Dương Minh Dũng cho biết: Qua kết quả điều tra dư luận xã hội, cán bộ, đảng viên và nhân dân đánh giá cao những chuyển biến tích cực của mô hình CQĐP 2 cấp trong việc tinh gọn bộ máy, giảm tầng nấc trung gian, nâng cao hiệu quả quản trị và điều hành. Đây được xem là bước chuyển quan trọng trong đổi mới tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo hướng gần dân, sát cơ sở hơn.

Người dân đến giải quyết thủ tục hành chính tại Trung tâm Phục vụ hành chính công thành phố Đồng Nai. Ảnh: Hồ Thảo

Tuy nhiên, nhiều ý kiến cũng bày tỏ băn khoăn về nguy cơ quá tải đối với đội ngũ cán bộ cấp xã; điều kiện đi lại, nơi ăn ở, làm việc của cán bộ tại các địa bàn xa trung tâm còn khó khăn; chất lượng đội ngũ cán bộ giữa các cấp, các địa phương vẫn còn chênh lệch. Theo đồng chí Dương Minh Dũng, nếu không sớm tháo gỡ những khó khăn này sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của bộ máy cơ sở và trở thành lực cản đối với sự phát triển.

Sau gần 1 năm triển khai mô hình CQĐP 2 cấp, thành phố Đồng Nai cơ bản hoàn thành các yêu cầu đề ra. Bộ máy từng bước vận hành thông suốt, phát huy hiệu quả tinh gọn, giảm tầng nấc trung gian và nâng cao chất lượng giải quyết thủ tục hành chính cho người dân, DN.

Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Văn Út

Dù vậy, bên cạnh kết quả đạt được, Chủ tịch UBND thành phố cũng thẳng thắn nhìn nhận quá trình vận hành vẫn còn bộc lộ một số hạn chế cần tiếp tục khắc phục. Trong đó, công tác phối hợp giữa các sở, ngành và giữa sở, ngành với địa phương có thời điểm chưa thật sự đồng bộ; một số nơi đội ngũ cán bộ chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu nhiệm vụ, còn thiếu nhân lực có chuyên môn sâu nên chất lượng tham mưu có lúc chưa cao. Hạ tầng công nghệ thông tin, khả năng liên thông dữ liệu và điều kiện phục vụ chuyển đổi số tại một số địa phương vẫn chưa thực sự đồng bộ, ảnh hưởng nhất định đến tiến độ xử lý công việc và chất lượng phục vụ người dân, DN… Những khó khăn này đòi hỏi các cấp, các ngành phải tiếp tục rà soát, hoàn thiện để mô hình vận hành ngày càng hiệu quả hơn trong thực tiễn.

Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Đồng Nai Nguyễn Văn Út thăm hỏi người dân khi đến giải quyết thủ tục hành chính tại Trung tâm Phục vụ hành chính công thành phố. Ảnh: Công Nghĩa

Không chỉ tại Đồng Nai, tại các phiên thảo luận về kinh tế - xã hội của Quốc hội khóa XVI vừa qua, nhiều đại biểu Quốc hội cũng cho rằng mô hình CQĐP 2 cấp là hướng đi đúng đắn nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả phục vụ người dân và DN, song vẫn còn những “nút thắt” về nhân lực, cơ chế và hạ tầng cần tiếp tục hoàn thiện.

Từ thực tiễn đó, ngày 21-4-2026, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đã ký ban hành Kế hoạch sơ kết 1 năm thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính các cấp và hoạt động của CQĐP 2 cấp. Kế hoạch yêu cầu các bộ, ngành, địa phương đánh giá toàn diện, khách quan hiệu quả vận hành của mô hình mới; làm rõ kết quả đạt được, những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình tổ chức thực hiện, nhất là việc bố trí, sử dụng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã sau sắp xếp. Đồng thời rà soát hiệu quả phân cấp, phân quyền, hạ tầng chuyển đổi số và chất lượng phục vụ người dân để đề xuất giải pháp hoàn thiện cho giai đoạn 2026-2030. Ban Chỉ đạo Trung ương sẽ tổ chức sơ kết trước ngày 20-6-2026.

Việc nhìn thẳng vào những tồn tại, khó khăn trong quá trình vận hành không phải để phủ nhận những kết quả đã đạt được, mà nhằm tiếp tục hoàn thiện mô hình CQĐP 2 cấp theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả hơn. Thực tiễn sau hơn 1 năm triển khai cho thấy, cùng với quyết tâm chính trị, sự hoàn thiện dần về cơ chế, nhân lực và hạ tầng sẽ là điều kiện quan trọng để mô hình mới phát huy hiệu quả bền vững, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và hiện đại của Đồng Nai trong giai đoạn mới.