Chính quyền Tổng thống Donald Trump tìm cách tái lập thuế quan sau phán quyết của Tòa án Tối cao

Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang tìm cách khôi phục các mức thuế quan diện rộng bằng cách sử dụng nhiều công cụ pháp lý thương mại khác nhau, sau khi Tòa án Tối cao Mỹ phán quyết một số biện pháp trước đó vượt quá thẩm quyền. Động thái này cho thấy Nhà Trắng vẫn theo đuổi chính sách thuế quan, nhưng phải điều chỉnh cách triển khai.

Khác với cách áp thuế nhanh và đồng loạt trước đây, các biện pháp mới phải tuân theo quy trình pháp lý chặt chẽ hơn. Thuế quan có thể được áp dụng theo từng quốc gia, từng ngành hoặc từng vấn đề thương mại cụ thể. Quá trình điều tra và tham vấn thường kéo dài nhiều tháng, khiến việc ban hành không thể diễn ra ngay lập tức.

Trong nội bộ chính quyền, quá trình triển khai chính sách đang xuất hiện những khác biệt quan điểm. Các quan chức tại Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ và Bộ Thương mại được cho là đang trao đổi về việc cơ quan nào sẽ giữ vai trò chủ đạo trong xây dựng và thực thi các biện pháp thuế quan mới. Một số đơn vị thúc đẩy hành động nhanh nhằm đáp ứng yêu cầu áp thuế sớm, trong khi các bộ phận chuyên môn nhấn mạnh việc tuân thủ đầy đủ quy trình pháp lý, điều tra và tham vấn để hạn chế nguy cơ bị khiếu kiện hoặc bị tòa án bác bỏ.

Trụ sở Nhà Trắng tại Washington, Mỹ. Ảnh: iStock

Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ đã bắt đầu các cuộc điều tra theo Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Quy định này cho phép chính quyền áp thuế đối với hàng nhập khẩu nếu phát hiện các hành vi thương mại không công bằng.

Đại diện thương mại Jamieson Greer cho biết phạm vi điều tra sẽ bao gồm tình trạng dư thừa năng lực sản xuất công nghiệp, lao động cưỡng bức, cách định giá dược phẩm, việc phân biệt đối xử với các công ty công nghệ Mỹ, ô nhiễm đại dương, cùng những thực tiễn thương mại bị cho là gây bất lợi đối với hải sản và gạo.

Ông Greer khẳng định công cụ pháp lý có thể thay đổi nhưng định hướng chính sách không thay đổi. Theo đó , thuế quan là cam kết tranh cử và chính quyền sẽ triển khai bằng những công cụ có nền tảng pháp lý vững chắc hơn.

Song song với đó, Bộ Thương mại đang tiến hành điều tra theo Điều 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962, cho phép áp thuế vì lý do an ninh quốc gia. Các lĩnh vực được xem xét gồm pin, hóa chất, nhựa, thiết bị viễn thông, lưới điện và có thể mở rộng sang khoáng sản, chất bán dẫn, robot và thiết bị y tế.

Trong thời gian chuyển tiếp, chính quyền sử dụng Điều 122 của Đạo luật Thương mại 1974 để thay thế các mức thuế bị tòa án bác bỏ. Điều khoản này cho phép áp thuế tối đa 15% trong 150 ngày. Sau thời hạn này, việc duy trì thuế quan cần Quốc hội phê chuẩn.

Mức thuế cố định 15% áp dụng trên phạm vi toàn cầu đã tạo ra tác động khác nhau giữa các đối tác thương mại. Một số đồng minh như Anh, Singapore và Úc phải chịu mức thuế cao hơn trước đây, trong khi một số quốc gia từng chịu mức thuế cao hơn được hưởng mức thuế thấp hơn. Chính quyền cũng áp dụng một số ngoại lệ đối với các đối tác thương mại nhất định.

Mức thuế tạm thời này dự kiến hết hạn vào cuối tháng 7. Các cơ quan chức năng đã phát tín hiệu chuẩn bị các biện pháp thay thế dựa trên Điều 301 và Điều 232.

Trong bối cảnh chính sách thay đổi, doanh nghiệp Mỹ và các đối tác thương mại đang theo dõi chặt chẽ các bước đi tiếp theo. Các công ty đã điều chỉnh chuỗi cung ứng và chiến lược giá trong năm qua để thích ứng với biến động thương mại.

Phán quyết của Tòa án Tối cao tập trung vào việc Tổng thống đã sử dụng đạo luật khẩn cấp kinh tế năm 1977 để áp thuế quá rộng. Tuy nhiên, tòa án không bác bỏ các mức thuế được áp dụng theo các luật thương mại khác, đồng nghĩa chính quyền vẫn còn nhiều công cụ.

Một số chuyên gia cho biết phán quyết có thể làm thay đổi cách thức triển khai thuế quan, yêu cầu quy trình minh bạch hơn với điều trần công khai và báo cáo chi tiết.

Trong nhiệm kỳ đầu, chính quyền Tổng thống Donald Trump từng sử dụng Điều 301 và Điều 232 để áp thuế đối với thép, nhôm và nhiều mặt hàng khác. Trong nhiệm kỳ hiện nay, các công cụ này tiếp tục được xem xét trong bối cảnh các thách thức pháp lý gia tăng.

Khi các mức thuế trong tương lai được xác định, doanh nghiệp và các đối tác thương mại sẽ theo dõi sát sao diễn biến chính sách. Đồng thời, các nhà hoạch định chính sách cũng phải cân nhắc yếu tố pháp lý và quy trình lập pháp trong quá trình triển khai.

Tùng Lâm