Chính sách mới của EU về phá thai xuyên biên giới gây tranh cãi
Quy định cho phép hỗ trợ phá thai xuyên biên giới được nhận định là tiến bộ, song vẫn làm bùng lên tranh luận về thẩm quyền và giá trị xã hội.
Liên minh châu Âu (EU) vừa thông báo các quốc gia thành viên có thể sử dụng một quỹ xã hội của khối để hỗ trợ phụ nữ tiếp cận dịch vụ phá thai tại nước khác khi không thể thực hiện ở nước sở tại. Thông báo này nhanh chóng làm dấy lên tranh luận trong giới chính trị, nhưng đồng thời được nhiều tổ chức bảo vệ quyền phụ nữ xem là một bước tiến đáng chú ý. Điểm đặc biệt của động thái nằm ở chỗ lĩnh vực chăm sóc sức khỏe vốn thuộc thẩm quyền quốc gia, vì vậy việc EU chính thức làm rõ khả năng sử dụng quỹ chung được coi là bước đi hiếm thấy.
Theo Ủy ban châu Âu, các nước thành viên có thể tự nguyện sử dụng Quỹ Xã hội châu Âu Plus, gọi tắt là ESF+ để hỗ trợ dịch vụ phá thai an toàn và hợp pháp, miễn là phù hợp với luật pháp trong nước. EU không áp đặt chính sách y tế mới, mà chỉ xác nhận rằng nguồn lực hiện tại có thể được sử dụng cho mục tiêu này.
Quy định cho phép hỗ trợ phá thai xuyên biên giới được nhận định là tiến bộ, song vẫn làm bùng lên tranh luận về thẩm quyền và giá trị xã hội. Ảnh: UNICEF
Việc Ủy ban không thiết lập quỹ riêng mà làm rõ phạm vi sử dụng ESF+ được xem là lựa chọn mang tính thực tiễn. Thay vì chờ cơ chế tài chính mới, các quốc gia muốn hỗ trợ phụ nữ có thể triển khai ngay trong khuôn khổ hiện hành. Với các tổ chức vận động quyền phụ nữ, điều này mở ra khả năng tiếp cận dịch vụ an toàn cho những người đang gặp rào cản pháp lý hoặc tài chính.
Bà Katrine Thomasen, Phó Giám đốc Trung tâm Quyền Sinh sản châu Âu nhận định, quyết định lần này giúp làm rõ giới hạn và vai trò của EU. Theo bà, khối có thể hỗ trợ và phối hợp hành động của các quốc gia thành viên, nhưng không thể thay đổi luật quốc gia. Trước đây chưa có sự xác nhận rõ ràng quỹ EU có thể được dùng để hỗ trợ tiếp cận dịch vụ phá thai, vì vậy thông báo mới đã tạo ra cơ sở pháp lý rõ ràng hơn.
Một số ý kiến cho rằng động thái này chưa đáp ứng kỳ vọng. Nghị viện châu Âu từng kêu gọi thiết lập cơ chế tài trợ chuyên biệt, và việc Ủy ban không lập quỹ riêng khiến một số bên cho rằng EU mới dừng ở mức tín hiệu chính trị. Tuy vậy, nhiều chuyên gia nhận định việc làm rõ cách sử dụng ESF+ đã thay đổi đáng kể cách hiểu trước đây về phạm vi hỗ trợ của EU.
Để được hưởng hỗ trợ, các quốc gia thành viên cần xây dựng chương trình cụ thể và xác định cách thức người bệnh tiếp cận. Điều này đồng nghĩa tác động thực tế sẽ phụ thuộc vào lựa chọn chính sách của từng nước.
Quyết định của Ủy ban được đưa ra sau khi sáng kiến công dân châu Âu mang tên “Tiếng nói của tôi, sự lựa chọn của tôi” thu thập hơn 1,12 triệu chữ ký tại toàn bộ 27 quốc gia thành viên. Sáng kiến công dân châu Âu là cơ chế cho phép người dân kêu gọi Ủy ban đề xuất hành động lập pháp. Khi đạt đủ chữ ký từ ít nhất bảy quốc gia, sáng kiến phải được Nghị viện châu Âu thảo luận và Ủy ban phải đưa ra phản hồi.
Điều phối viên chiến dịch, Nika Kovac, cho biết phong trào bắt nguồn từ những phụ nữ cảm thấy quyền của họ chưa được bảo đảm đầy đủ. Theo bà, chiến dịch đã đưa tiếng nói của phụ nữ vào các không gian ra quyết định ở cấp châu lục. Phong trào lan rộng nhờ sự kết hợp giữa vận động trực tiếp và truyền thông số, thu hút sự ủng hộ mạnh mẽ trên mạng xã hội.
Tại Malta, nơi phá thai vẫn bị hình sự hóa nghiêm ngặt, nhà báo người Hà Lan Belle de Jong đã vận động chữ ký thông qua mạng xã hội nhằm tránh kỳ thị và rủi ro pháp lý. Bà cho biết hình thức trực tuyến giúp phụ nữ tham gia mà không phải lộ danh tính. Chiến dịch đã thu được hơn 4.000 chữ ký, vượt xa mục tiêu ban đầu.
Trong giới chính trị châu Âu, phản ứng đối với quyết định này khá đa dạng. Nghị sĩ Slovenia Matjaz Nemec thuộc nhóm Xã hội gọi đây là chiến thắng cho phụ nữ châu Âu khi lần đầu tiên Ủy ban xác nhận quỹ EU có thể được sử dụng để hỗ trợ tiếp cận dịch vụ phá thai. Valérie Hayer, Chủ tịch nhóm Renew Europe - nhóm nghị sĩ trung dung ủng hộ hội nhập châu Âu - cũng đánh giá động thái này là bước tiến rõ rệt đối với quyền phụ nữ.
Một số nghị sĩ khác cho rằng đây là bước đi tích cực nhưng vẫn cần ngân sách riêng để bảo đảm hỗ trợ lâu dài. Trong khi đó, đảng Vox của Tây Ban Nha nhận định, sáng kiến chưa đạt mục tiêu vì không có quỹ chuyên biệt. Tại Ý, tổ chức chống phá thai Pro Vita & Famiglia phản đối việc sử dụng quỹ EU cho chăm sóc sức khỏe sinh sản.
Các quy định về phá thai vẫn rất khác nhau giữa các quốc gia EU. Malta áp dụng lệnh cấm gần như tuyệt đối, trong khi Ba Lan chỉ cho phép phá thai trong những trường hợp rất hạn chế như mang thai do bạo lực tình dục hoặc nguy cơ đối với sức khỏe người mẹ. Năm 2021, Tòa án Hiến pháp Ba Lan tiếp tục siết chặt quy định khi cấm phá thai do dị tật thai nhi.
Ở chiều ngược lại, một số quốc gia đã mở rộng quyền tiếp cận. Pháp đưa quyền phá thai vào hiến pháp, còn Luxembourg và Hà Lan bãi bỏ thời gian chờ bắt buộc. Theo Bảng xếp hạng Chính sách Phá thai châu Âu năm 2025, Thụy Điển, Pháp và Hà Lan đứng đầu về bảo đảm quyền tiếp cận, trong khi Malta và Ba Lan nằm ở cuối bảng.
Tại nhiều quốc gia khác, dù luật tương đối linh hoạt, phụ nữ vẫn đối mặt với các rào cản như thiếu dịch vụ y tế, hạn chế bảo hiểm, thiếu thông tin chính thức hoặc áp lực xã hội. Một số nơi cũng ghi nhận tình trạng quấy rối cơ sở cung cấp dịch vụ và lan truyền thông tin sai lệch.
Theo Euronews
