Chính sách pháp luật lan tỏa trong đời sống vùng cao

Tạo điều kiện để đồng bào tiếp cận pháp luật

Đối với nhiều địa bàn vùng sâu, vùng xa, việc tiếp cận pháp luật vẫn gặp không ít trở ngại do điều kiện địa lý, giao thông khó khăn, hạn chế về ngôn ngữ và khả năng tiếp cận thông tin. Trong khi đó, nhu cầu tìm hiểu các quy định liên quan đến đất đai, hôn nhân, gia đình, hộ tịch, trợ giúp pháp lý, chính sách an sinh và hỗ trợ sản xuất ngày càng thiết thực đối với đời sống đồng bào.

Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 và Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013 đã tạo nền tảng pháp lý cho việc triển khai các hoạt động tuyên truyền, tư vấn, hòa giải trong cộng đồng. Trên cơ sở đó, Chương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG) phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS&MN giai đoạn I (2021–2025) tạo thêm khuôn khổ triển khai các hoạt động nâng cao nhận thức, mở rộng khả năng tiếp cận pháp luật của người dân, nhất là tại những địa bàn đặc biệt khó khăn.

Truyền thông cộng đồng với chủ đề Thúc đẩy quyền tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý; tuyên truyền phòng, chống lừa đảo và mua bán người tại phiên chợ vùng cao cho đồng bào DTTS. Ảnh: Thu Hiền

Tại Cao Bằng, hoạt động tuyên truyền được triển khai thông qua hội nghị, đối thoại, hệ thống truyền thanh cơ sở và các nền tảng truyền thông. Theo số liệu công bố tháng 6/2026, trong 6 tháng đầu năm, toàn tỉnh tổ chức 2.790 cuộc phổ biến, giáo dục pháp luật với 518.491 lượt người tham gia. Đội ngũ thực hiện gồm 106 báo cáo viên pháp luật và 1.567 tuyên truyền viên pháp luật, góp phần duy trì hoạt động phổ biến pháp luật tại cơ sở.

Tại Sơn La, công tác tuyên truyền được đổi mới theo hướng lựa chọn những vấn đề gần với nhu cầu của người dân. Ở xã Mường Chanh, chính quyền rà soát nhu cầu tìm hiểu pháp luật tại từng địa bàn, nhóm đối tượng để xây dựng nội dung phù hợp. Trong 9 tháng năm 2026, xã phối hợp tổ chức 30 buổi tuyên truyền, thu hút hơn 3.000 lượt người tham gia. Nội dung tập trung vào đất đai, hộ tịch, hôn nhân và gia đình, an toàn giao thông, an sinh xã hội và chuyển đổi số. Các buổi tuyên truyền được tổ chức theo hướng đối thoại, giải đáp trực tiếp những vướng mắc của người dân.

Ở xã biên giới Mường Lèo, nơi có hơn 800 hộ với trên 4.200 nhân khẩu thuộc các dân tộc Mông, Thái, Khơ Mú, chính quyền duy trì tổ báo cáo viên pháp luật gồm 14 thành viên, phối hợp với các lực lượng chức năng tuyên truyền về phòng chống ma túy, mua bán người, bảo vệ đường biên và chấp hành pháp luật.

Trong khi đó, tại xã Nậm Lầu, Công an xã đưa những tình huống lừa đảo trên mạng, lời mời gọi “việc nhẹ, lương cao”, nguy cơ mua bán người và các loại ma túy trá hình vào nội dung tuyên truyền. Từ đầu năm đến thời điểm được phản ánh, đơn vị đã tổ chức 12 cuộc phổ biến, giáo dục pháp luật, thu hút gần 3.700 lượt người tham gia. Thông qua những tình huống cụ thể, cán bộ công an hướng dẫn người dân nhận diện thủ đoạn và chủ động phòng tránh.

Những hoạt động này cho thấy sự chuyển biến trong cách tổ chức phổ biến pháp luật ở cơ sở, với nội dung được lựa chọn theo đặc điểm địa bàn và những vấn đề người dân thường gặp, thay vì chỉ truyền đạt các quy định theo hình thức một chiều.

Đa dạng hình thức tuyên truyền, nâng cao hiệu quả phòng ngừa vi phạm

Bên cạnh việc mở rộng khả năng tiếp cận pháp luật, các chương trình, đề án chuyên ngành còn tập trung giải quyết những vấn đề tồn tại trong đời sống đồng bào, nhất là tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, mua bán người, ma túy và các hành vi vi phạm pháp luật tại khu vực biên giới.

Đối với phòng chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, Quyết định số 498/QĐ-TTg ngày 14/4/2015 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2015–2025” đã tạo cơ sở triển khai các hoạt động tuyên truyền, vận động thay đổi nhận thức và hành vi trong hôn nhân.

Tại Lào Cai, hoạt động tuyên truyền được tổ chức bằng nhiều hình thức phù hợp với đặc điểm địa bàn. Trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh tổ chức trên 1.000 buổi tuyên truyền phòng ngừa tảo hôn, tiếp cận hơn 200.000 lượt người. Riêng ngành Y tế triển khai hơn 5.500 buổi truyền thông và trên 8.100 lượt tư vấn trực tiếp tại hộ gia đình.

Thông qua hoạt động tuyên truyền, vận động và can thiệp tại cơ sở, các địa phương đã kịp thời ngăn chặn 112 cặp nam nữ có ý định tảo hôn. Tuy nhiên, toàn tỉnh vẫn ghi nhận 56 trường hợp tảo hôn và 444 trường hợp nữ dưới 18 tuổi sinh con; không phát sinh trường hợp hôn nhân cận huyết thống trong kỳ báo cáo.

Tại Bắc Hà, các hoạt động truyền thông được tổ chức ngay ở những địa điểm sinh hoạt quen thuộc của đồng bào. Chương trình truyền thông cộng đồng tại phiên chợ vùng cao với nội dung thúc đẩy quyền tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý, phòng chống lừa đảo và mua bán người là một trong những hình thức đưa kiến thức pháp luật đến gần người dân. Cùng với đó, hội thi tuyên truyền viên về dân số, phòng chống tảo hôn và chăm sóc sức khỏe sinh sản sử dụng hình thức sân khấu hóa, thông điệp trực quan, giúp nội dung tuyên truyền trở nên sinh động, dễ tiếp nhận.

Đội thi Bắc Hà tham gia Hội thi tuyên truyền viên về dân số, phòng chống tảo hôn và chăm sóc sức khỏe sinh sản năm 2026. Ảnh: Thu Hiền

Công tác hòa giải ở cơ sở cũng giữ vai trò quan trọng trong giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp tại cộng đồng. Tại các địa bàn miền núi như Cao Bằng, Lai Châu, Sơn La, mạng lưới tổ hòa giải tham gia xử lý những vụ việc liên quan đến hôn nhân, gia đình, đất đai và sinh hoạt cộng đồng. Quá trình hòa giải đồng thời tạo điều kiện để người dân được giải thích những quy định pháp luật liên quan trực tiếp đến vụ việc, hạn chế nguy cơ phát sinh tranh chấp kéo dài.

Tiếp nối những kết quả đã đạt được, ngày 03/02/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 233/QĐ-TTg phê duyệt Đề án “Phổ biến, giáo dục pháp luật phù hợp với đối tượng, địa bàn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026–2035”. Theo Bộ Dân tộc và Tôn giáo, tính đến ngày 07/9/2026, đã có 23 địa phương gửi kế hoạch hoặc văn bản lồng ghép nội dung triển khai Đề án, tạo cơ sở tiếp tục đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật phù hợp với đặc thù từng địa bàn và nhu cầu của đồng bào.

Khi kiến thức pháp luật được chuyển tải bằng những cách thức gần gũi, phù hợp với đời sống và văn hóa cộng đồng, chính sách sẽ phát huy hiệu quả thiết thực, góp phần xây dựng những bản làng an toàn, ổn định và phát triển bền vững./.