Chính sách tín dụng mới: Không để khó khăn tài chính cản bước đến trường

TS. Cù Ngọc Phương trong giờ dạy tại Trường Đại học Nguyễn Tất Thành.

Có những sinh viên phải cân nhắc giữa một buổi thực hành và ca làm thêm để có tiền trang trải cuộc sống; có những gia đình dù rất muốn con tiếp tục học tập nhưng đành bất lực trước gánh nặng học phí, ăn ở, đi lại. Với người học có hoàn cảnh khó khăn, áp lực tài chính đôi khi không chỉ khiến hành trình đến trường thêm nhọc nhằn mà còn đặt ra nguy cơ phải dừng việc học giữa chừng.

Trong bối cảnh đó, việc Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 50/2026/QĐ-TTg về tín dụng đối với học sinh, sinh viên, có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, mang ý nghĩa thiết thực. Chính sách nâng mức cho vay tối đa từ 4 triệu đồng lên 8 triệu đồng/tháng/học sinh, sinh viên, đồng thời mở rộng đối tượng được tiếp cận nguồn vốn ưu đãi. Không chỉ bổ sung nguồn lực tài chính, những điều chỉnh này còn thể hiện sự quan tâm đến cơ hội học tập và tương lai của người trẻ, nhất là những em đang phải đối mặt với khó khăn về kinh tế.

Thêm nguồn lực để người học không phải dở dang ước mơ

Đánh giá về chính sách mới, TS. Nguyễn Minh Giám, Khoa Sư phạm, Trường Đại học Thủ Dầu Một (TP.HCM), cho rằng Quyết định số 50/2026/QĐ-TTg có ý nghĩa sâu sắc, thể hiện sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đối với quyền được học tập, cơ hội phát triển của mỗi người. Đặc biệt, chính sách cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, trong đó nhấn mạnh yêu cầu mở rộng các chính sách hỗ trợ tài chính, tín dụng ưu đãi, không để học sinh, sinh viên phải nghỉ học vì điều kiện kinh tế.

Theo TS. Nguyễn Minh Giám, đây không đơn thuần là chính sách hỗ trợ về tài chính, mà còn thể hiện quan điểm nhân văn: mọi người đều có quyền được học tập và có cơ hội phát triển; hoàn cảnh gia đình không nên trở thành yếu tố quyết định tương lai của một người trẻ.

Thực tế, chi phí học tập và sinh hoạt đang là áp lực không nhỏ đối với nhiều gia đình, nhất là những hộ có thu nhập thấp, không ổn định hoặc gặp biến cố. Có những học sinh, sinh viên có năng lực, ý chí và mong muốn học tập nhưng đứng trước nguy cơ phải nghỉ học vì cha mẹ không còn đủ khả năng chu cấp. Không ít em phải vừa học vừa làm để trang trải học phí, tiền thuê nhà, ăn uống và các khoản thiết yếu. Khi gia đình xảy ra trắc trở như bệnh tật, thiên tai, việc duy trì học tập càng trở nên khó khăn.

Vì vậy, việc điều chỉnh mức vay theo hướng cao hơn, phù hợp hơn với nhu cầu học tập và sinh hoạt của người học là cần thiết. Khoản vay giúp các em có thêm nguồn lực trang trải chi phí, giảm bớt gánh nặng cho gia đình và có điều kiện tiếp tục theo đuổi việc học, xây dựng tương lai.

Nhìn nhận chính sách từ chính trải nghiệm của một người từng được thụ hưởng, TS Nguyễn Minh Giám chia sẻ, khi còn học đại học, ông đã được Ngân hàng Chính sách xã hội hỗ trợ vay vốn để trang trải chi phí học tập; bởi vậy, càng thấu hiểu sự hỗ trợ tài chính có ý nghĩa như thế nào đối với người học còn nhiều thiếu thốn.

“Khoản vay có thể không giải quyết được tất cả những lo toan trong cuộc sống, nhưng giúp người học có thêm điều kiện để tiếp tục đến trường, giảm bớt gánh nặng cho gia đình và yên tâm hơn trên con đường học tập”, TS Nguyễn Minh Giám bày tỏ.

Từ trải nghiệm cá nhân, TS Nguyễn Minh Giám càng đánh giá cao những điều chỉnh trong chính sách lần này. Bởi giá trị của tín dụng ưu đãi không chỉ nằm ở số tiền người học được vay, mà còn ở cơ hội được tiếp tục học tập, phát triển năng lực và xây dựng tương lai. Đầu tư cho giáo dục cũng chính là đầu tư cho tương lai của mỗi cá nhân và sự phát triển lâu dài của đất nước. Khi người học có hoàn cảnh khó khăn được tạo điều kiện đến trường, xã hội không chỉ hỗ trợ một cá nhân hay một gia đình mà còn góp phần giữ gìn, phát huy nguồn lực con người và tạo cơ hội phát triển công bằng hơn trong xã hội.

Từ thực tiễn triển khai chính sách tín dụng đối với sinh viên, PGS.TS Lê Hoài Đức, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giao thông vận tải, cũng đánh giá việc nâng mức vay là cần thiết và kịp thời.

Theo PGS.TS Lê Hoài Đức, hiện nay, nhà trường đang triển khai chính sách tín dụng cho sinh viên có hoàn cảnh khó khăn theo Quyết định số 157/2007/QĐ-TTg ngày 27/9/2007 và Quyết định số 05/2022/QĐ-TTg ngày 23/3/2022 sửa đổi, bổ sung một số điều của Quyết định số 157. Theo quy định trước đây, mức vốn cho vay đối với sinh viên là 4 triệu đồng/tháng.

Tuy nhiên, trong bối cảnh học phí tăng theo lộ trình, giá cả sinh hoạt biến động, mức vay này vẫn khiến sinh viên gặp không ít khó khăn trong quá trình học tập. Hằng năm, Trường Đại học Giao thông vận tải xác nhận cho hơn 1.000 sinh viên có hoàn cảnh khó khăn để các em làm thủ tục vay vốn tại Ngân hàng Chính sách xã hội ở địa phương. Nhóm sinh viên thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ có mức sống trung bình và gia đình gặp khó khăn về tài chính chiếm tỷ lệ khá lớn trong tổng số sinh viên của trường.

“Với mức vay tối đa 8 triệu đồng/tháng/sinh viên từ ngày 1/1/2027, Quyết định số 50/2026/QĐ-TTg sẽ giúp người học có thêm nguồn lực tài chính để trang trải cuộc sống và học tập. Nhà trường hoàn toàn ủng hộ quyết định mới, kỳ vọng chính sách sẽ giúp hạn chế tình trạng sinh viên phải bỏ học vì hoàn cảnh kinh tế”, PGS.TS Lê Hoài Đức cho hay.

Sinh viên Trường Đại học Thủ Dầu Một nhận học bổng "Nâng bước thủ khoa". Ảnh: TDMU

Tạo điều kiện để người học đi đến cùng con đường đã chọn

Không chỉ nhìn nhận chính sách ở khía cạnh hỗ trợ chi phí, TS. Cù Ngọc Phương, Trưởng khoa Lý luận Chính trị, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, đặt vấn đề từ một tình huống rất đời thường: một sinh viên có hai tờ lịch trước mặt, một bên là thời khóa biểu, bên kia là lịch làm thêm. Khi buổi thực hành trùng với ca làm giúp em có tiền trả nhà trọ, em sẽ lựa chọn thế nào?

Với nhiều người, đó có thể chỉ là việc sắp xếp thời gian. Nhưng với sinh viên có hoàn cảnh khó khăn, đôi khi đó lại là lựa chọn giữa nhu cầu trước mắt và cơ hội cho tương lai. Có những hành trình học tập không dừng lại vì người trẻ thiếu khát vọng, mà bởi những lo toan thường nhật đã vượt quá sức của các em.

Là người làm giáo dục, TS. Cù Ngọc Phương thấu hiểu đằng sau mỗi sinh viên đến lớp là một câu chuyện riêng mà điểm số hay thời khóa biểu không thể phản ánh hết. Cùng ngồi trong một giảng đường, cùng tiếp nhận những cơ hội học tập, nhưng hành trang của các em không giống nhau. Có em dành trọn buổi tối cho sách vở, có em phải đánh đổi những giờ tự học để kiếm tiền trang trải cuộc sống. Bởi vậy, công bằng trong giáo dục không chỉ là mở rộng cánh cửa trường học, mà còn là tạo điều kiện để người học có thể bước qua cánh cửa ấy và đi đến cùng con đường mình đã chọn.

Từ góc nhìn này, TS. Cù Ngọc Phương đặc biệt trân trọng tinh thần nhân văn trong Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị với chủ trương không để học sinh, sinh viên nào bỏ học vì điều kiện tài chính. Theo bà, đó không đơn thuần là cam kết hỗ trợ người học, mà còn thể hiện quan niệm tiến bộ về phát triển con người: hoàn cảnh xuất thân không nên trở thành giới hạn định trước tương lai của mỗi cá nhân.

Quyết định số 50/2026/QĐ-TTg cụ thể hóa tinh thần ấy bằng những giải pháp thiết thực. Từ ngày 1/1/2027, mức vay tối đa đối với học sinh, sinh viên đủ điều kiện tăng từ 4 lên 8 triệu đồng mỗi tháng; đồng thời mở rộng đối tượng thụ hưởng, trong đó có trường hợp người học có cả cha và mẹ cùng không có khả năng lao động. Khoản vay không chỉ dành cho học phí mà còn hỗ trợ chi phí sách vở, ăn ở, đi lại và những nhu cầu thiết yếu khác. Những khoản tiền tưởng như rất bình thường ấy, với không ít gia đình, lại chính là khoảng cách giữa việc con được tiếp tục học tập hay phải tạm gác ước mơ.

Điều đáng quý còn nằm ở cách chính sách dành sự quan tâm đến cả chặng đường sau tốt nghiệp. TS. Cù Ngọc Phương cho rằng, quy định bắt đầu trả nợ lần đầu sau 12 tháng kể từ khi kết thúc khóa học cho thấy sự thấu hiểu người trẻ cần thời gian để tìm việc, thích nghi với nghề nghiệp và từng bước tự lập. Sự hỗ trợ có ý nghĩa sâu sắc không chỉ ở chỗ giúp con người vượt qua khó khăn trước mắt, mà còn ở việc trao cho họ cơ hội tạo dựng năng lực tự đứng vững trong tương lai. Xã hội nâng đỡ người học hôm nay, đồng thời đặt niềm tin vào khả năng trưởng thành và đóng góp của họ ngày mai.

Với người làm giáo dục, giá trị của quá trình học tập cũng không chỉ nằm ở tấm bằng hay một công việc ổn định. Đó còn là hành trình hình thành tư duy độc lập, khả năng đối thoại, biết lựa chọn và có trách nhiệm với cuộc đời mình. Có những thay đổi âm thầm diễn ra trong giảng đường: một sinh viên từ chỗ ngại ngần đã dám nêu chính kiến; từ chỗ tin rằng mình luôn đúng đã biết lắng nghe và tự xem xét lại những điều từng tin tưởng. Những trưởng thành ấy không dễ đo đếm, nhưng làm nên chiều sâu của giáo dục.

Trở lại với hình ảnh sinh viên đứng trước hai tờ lịch, TS Cù Ngọc Phương cho rằng, một khoản vay kịp thời có thể giúp em không còn phải lựa chọn giữa buổi thực hành và ca làm thêm. Em có thể ở lại lớp, hoàn thành bài học, khám phá năng lực bản thân và tiến gần hơn đến nghề nghiệp mình mong muốn.

Từ những góc nhìn khác nhau, các nhà giáo đều gặp nhau ở một điểm: giá trị của chính sách tín dụng không chỉ được đo bằng mức vay tăng thêm hay số đối tượng được mở rộng, mà còn ở những hành trình học tập được tiếp nối. Một chính sách giáo dục nhân văn không chỉ giúp người học vượt qua thiếu thốn trước mắt, mà còn gìn giữ quyền được hy vọng và theo đuổi tương lai bằng tri thức, nghị lực của chính mình.