Chính sách ưu đãi đầu tư tập trung vào khoa học - công nghệ và công nghệ chiến lược

Luật Đầu tư mới đã xác lập rõ ưu đãi đầu tư phải hướng vào các mục tiêu lớn, trong đó phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, công nghiệp công nghệ số và công nghiệp bán dẫn

Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm cụ thể hóa tinh thần của Luật Đầu tư số 143/2025/QH15, đồng thời tạo “đòn bẩy thể chế” cho các lĩnh vực công nghệ chiến lược trong giai đoạn phát triển mới.

Một trong những nội dung lớn của dự thảo Nghị định là sửa đổi, bổ sung quy định về ngành, nghề ưu đãi đầu tư. Theo đó, Bộ Tài chính đề xuất quy định chi tiết tại Điều 19 đối với các dự án đầu tư có quy mô vốn lớn, dự án sử dụng nhiều lao động hoặc dự án trọng điểm, quan trọng quốc gia, phù hợp với định hướng phát triển kinh tế – xã hội trong từng thời kỳ.

Cụ thể, các dự án có quy mô vốn đầu tư từ 6.000 tỷ đồng trở lên, đáp ứng điều kiện về tiến độ giải ngân, doanh thu tối thiểu, lao động; dự án xây dựng nhà ở xã hội; dự án đầu tư tại vùng nông thôn sử dụng từ 500 lao động thường xuyên trở lên; dự án sử dụng từ 30% lao động là người khuyết tật; đặc biệt là doanh nghiệp công nghệ cao, doanh nghiệp khoa học và công nghệ, tổ chức khoa học và công nghệ… đều thuộc diện được hưởng ưu đãi đầu tư.

Song song đó, dự thảo sửa đổi, bổ sung Phụ lục II về Danh mục ngành, nghề ưu đãi đầu tư, bảo đảm bám sát nguyên tắc xác định ngành, nghề ưu đãi tại Điều 15 Luật Đầu tư 2025 và nhấn mạnh tính trọng tâm, trọng điểm của chính sách.

Theo Bộ Tài chính, Luật Đầu tư mới đã xác lập rõ ưu đãi đầu tư phải hướng vào các mục tiêu lớn, trong đó phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, công nghiệp công nghệ số và công nghiệp bán dẫn được đặt ở vị trí ưu tiên hàng đầu. Bên cạnh đó là các mục tiêu phát triển kinh tế xanh, kinh tế số, năng lượng tái tạo, năng lượng sạch; xây dựng chuỗi giá trị, cụm liên kết ngành; phát triển hạ tầng, giáo dục, y tế, công nghiệp hỗ trợ và dược phẩm.

Việc hoàn thiện Danh mục ngành, nghề ưu đãi đầu tư, gắn với mã ngành kinh tế quốc dân, được kỳ vọng sẽ giúp chính sách ưu đãi đi đúng trọng tâm, tránh dàn trải và tạo dư địa thu hút dòng vốn chất lượng cao.

Dự thảo Nghị định cũng đề xuất sửa đổi căn bản cách xác định địa bàn ưu đãi đầu tư. Theo đó, địa bàn có điều kiện kinh tế – xã hội khó khăn và đặc biệt khó khăn sẽ được xác định theo đơn vị hành chính cấp xã, thay vì cấp huyện như trước đây.

Cụ thể, địa bàn đặc biệt khó khăn bao gồm các xã khu vực I, II, III vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; các xã thuộc địa bàn đặc biệt khó khăn trước khi sắp xếp đơn vị hành chính; và các xã mới thành lập từ nhiều địa bàn khác nhau được xác định theo nguyên tắc kế thừa. Tương tự, địa bàn khó khăn cũng được xác định theo logic này.

Việc điều chỉnh là cần thiết trong bối cảnh từ ngày 1/7/2025, mô hình chính quyền địa phương hai cấp (tỉnh và xã) chính thức có hiệu lực, khiến việc xác định ưu đãi theo cấp huyện không còn phù hợp. Đồng thời, Phụ lục III về Danh mục địa bàn ưu đãi đầu tư cũng được sửa đổi, bổ sung để phản ánh đầy đủ các địa bàn cấp xã khó khăn và đặc biệt khó khăn trên cả nước.

Điểm nhấn nổi bật nhất của dự thảo là các quy định về ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt tại Điều 21, với đối tượng thụ hưởng chủ yếu gắn với khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Theo đề xuất, các dự án thành lập mới hoặc mở rộng trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D), hạ tầng trung tâm dữ liệu lớn, điện toán đám mây, hạ tầng di động từ 5G trở lên, cũng như các dự án trong lĩnh vực công nghệ chiến lược, sản xuất sản phẩm công nghệ chiến lược, có tổng vốn đầu tư từ 3.000 tỷ đồng trở lên sẽ được áp dụng ưu đãi đặc biệt, với điều kiện giải ngân tối thiểu 1.000 tỷ đồng trong 3 năm.

Đối với các dự án sản xuất sản phẩm công nghệ số trọng điểm, nghiên cứu – thiết kế – sản xuất – đóng gói – kiểm thử chip bán dẫn, hoặc xây dựng trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo, ngưỡng ưu đãi được nâng lên với tổng vốn đầu tư từ 6.000 tỷ đồng trở lên. Ngoài ra, các dự án thuộc ngành, nghề đặc biệt ưu đãi đầu tư có quy mô từ 30.000 tỷ đồng cũng thuộc diện xem xét ưu đãi đặc biệt.

Theo Bộ Tài chính, Luật Đầu tư 2025 đã giao Chính phủ quy định cụ thể quy mô vốn và tiến độ giải ngân của các dự án được hưởng ưu đãi đầu tư đặc biệt, phù hợp với tính chất từng ngành, lĩnh vực. Do đó, việc chi tiết hóa tại Nghị định là bước đi cần thiết để chính sách sớm đi vào cuộc sống.

Nhìn tổng thể, dự thảo Nghị định cho thấy sự dịch chuyển rõ rệt của chính sách ưu đãi đầu tư: từ “thu hút bằng mọi giá” sang “lựa chọn có điều kiện”, lấy khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và công nghệ chiến lược làm trục xuyên suốt. Đây không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật pháp lý, mà còn là thông điệp chính sách mạnh mẽ về mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức và giá trị gia tăng cao trong giai đoạn tới.

Diệu Phương