Chính sách vi mô cho tăng trưởng 2 con số: Đột phá từ nội lực doanh nghiệp Việt Nam

Khát vọng lớn và thực tại khắc nghiệt

Việt Nam đặt mục tiêu kỳ vọng đến năm 2030 sẽ có 2 triệu doanh nghiệp hoạt động, đóng góp tới 55-58% GDP và đưa năng lực công nghệ, đổi mới sáng tạo lọt vào top 3 ASEAN.

TS Phạm Anh Tuấn, Phó viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới.

Tuy nhiên, theo TS Phạm Anh Tuấn, Phó viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, số liệu thực tế từ nửa đầu năm 2026 cho thấy những thách thức không hề nhỏ. Đó là "sức khỏe doanh nghiệp đáng báo động". Trong số hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, số lượng báo lỗ lên tới khoảng 432 nghìn doanh nghiệp, trong khi số doanh nghiệp có lãi thấp hơn, chỉ khoảng 420 nghìn doanh nghiệp.

Cùng với đó, quy mô doanh nghiệp hầu hết đều rất nhỏ. Khoảng 70% doanh nghiệp ngoài nhà nước có vốn dưới 10 tỷ đồng và hơn 81% sử dụng dưới 10 lao động.

Các doanh nghiệp cũng có biên lợi nhuận mỏng. Tỷ suất lợi nhuận bình quân chỉ đạt 2,2% (năm 2024). Điều này gây hạn chế lớn cho khả năng tái đầu tư và đổi mới công nghệ.

Thách thức và vận hội từ chuỗi giá trị toàn cầu

TS Phạm Anh Tuấn cho rằng, doanh nghiệp Việt hiện đang chịu áp lực từ nhiều phía. Ở bên ngoài, các thị trường lớn như EU, Mỹ đang siết chặt tiêu chuẩn xanh (ESG) và các rào cản kỹ thuật. Ở bên trong, hàng hóa giá rẻ từ các nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới tạo nên sức ép cạnh tranh rất lớn.

Tuy nhiên, đáng mừng là chúng ta cũng đang có những cơ hội đáng kể. Xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng cho thấy, Việt Nam đang trở thành điểm đến chiến lược của các tập đoàn đa quốc gia, mở ra cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Doanh nghiệp Việt là nội lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng 2 con số giai đoạn 2026-2030.

Cùng với đó, với việc Việt Nam sở hữu mạng lưới hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới như EVFTA, CPTPP đang mang lại nhiều cơ hội để các doanh nghiệp nội địa đa dạng hóa thị trường. Làn sóng đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) thế hệ mới cũng giúp các doanh nghiệp Việt có thể tiếp nhận chuyển giao công nghệ và tư duy quản trị hiện đại.

Hóa giải 4 "điểm nghẽn" bằng chính sách vi mô đột phá

Doanh nghiệp Việt là nguồn nội lực quan trọng quyết định tới việc có thực hiện thành công mục tiêu tăng trưởng 2 con số. Để khơi thông nguồn lực giúp các doanh nghiệp Việt phát triển, TS Phạm Anh Tuấn cho rằng cần có chính sách hỗ trợ theo năng lực và giai đoạn phát triển của doanh nghiệp.

Cụ thể, với hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ, cần hỗ trợ về kế toán, thuế, pháp lý, thị trường. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa thì cần hỗ trợ tín dụng, quản trị, công nghệ, nhân lực, tiêu chuẩn. Với doanh nghiệp tăng trưởng cao thì cần hỗ trợ mở rộng quy mô, gọi vốn, xuất khẩu và đổi mới sáng tạo. Với doanh nghiệp dẫn dắt thì cần hỗ trợ về R&D, cụm ngành, nhà cung ứng, lan tỏa công nghệ. Nguyên tắc hỗ trợ là phải tạo năng lực mới, không chỉ bù đắp khó khăn ngắn hạn.

Thay vì các hỗ trợ dàn trải, chính sách cần chuyển mạnh sang các gói giải pháp vi mô đột phá. Cải cách thể chế thực chất bằng cách giảm chi phí tuân thủ và tăng tính dự báo của môi trường kinh doanh. Đòn bẩy tài chính và công nghệ: Phát triển thị trường vốn để giảm lệ thuộc vào tín dụng ngân hàng; dùng thuế để khuyến khích R&D, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh; khơi thông nguồn lực về vốn, đất đai, lao động, công nghệ...

TS Phạm Anh Tuấn nêu quan điểm, kích hoạt tăng trưởng không đơn thuần là đạt được các chỉ tiêu định lượng, mà là kích hoạt khả năng sống sót, lớn lên và đổi mới của từng doanh nghiệp. Điểm mấu chốt nằm ở việc giúp doanh nghiệp Việt đáp ứng được các tiêu chuẩn quốc tế về truy xuất nguồn gốc, phát thải carbon và quản trị minh bạch.

Khi doanh nghiệp đủ mạnh để tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, mục tiêu tăng trưởng 10% sẽ không còn là một con số xa vời, mà là nền tảng vững chắc cho một Việt Nam thịnh vượng.