Chỉnh sửa gien có thể giúp loại bỏ cholesterol cao trong suốt cuộc đời

Hình ảnh minh họa công nghệ chỉnh sửa gene CRISPR. Ảnh: Getty Images/TTXVN

Kết quả cập nhật được công bố trên Tạp chí Y học New England, tiếp nối nghiên cứu ban đầu thực hiện trên 15 bệnh nhân có mức cholesterol cao nghiêm trọng và không đáp ứng tốt với thuốc. Thử nghiệm chủ yếu nhằm đánh giá độ an toàn của 5 mức liều khác nhau của liệu pháp chỉnh sửa gien.

Câu hỏi quan trọng nhất đối với các nhà khoa học là liệu tác dụng của phương pháp này có kéo dài hay không. Dữ liệu mới cho thấy mức giảm cholesterol và triglyceride ghi nhận sau 60 ngày vẫn được duy trì sau một năm, đặc biệt ở nhóm sử dụng liều cao nhất.

Liều cao giúp giảm gần một nửa cholesterol

Trong thử nghiệm, bệnh nhân được sử dụng thuốc với liều từ 0,1 đến 0,8 mg/kg. Ở nhóm nhận liều cao nhất 0,8 mg/kg, triglyceride giảm trung bình 55% sau hai tháng, trong khi cholesterol LDL giảm gần 50%.

Sau một năm, triglyceride của nhóm này vẫn thấp hơn khoảng 48%, còn LDL giảm gần 53% so với trước điều trị. Đây là dấu hiệu cho thấy chỉ một lần chỉnh sửa gien có thể tạo ra tác động kéo dài.

LDL thường được gọi là “cholesterol xấu” vì góp phần hình thành mảng xơ vữa trong động mạch, làm tăng nguy cơ đau tim và đột quỵ. Trong khi đó, triglyceride là một dạng chất béo trong máu cũng liên quan đến bệnh tim mạch.

Các thuốc hiện nay vẫn có khả năng giảm LDL xuống mức tương đương, thậm chí một số loại còn mạnh hơn. Tuy nhiên, lợi thế tiềm năng của liệu pháp gien là người bệnh không phải uống thuốc hàng ngày hoặc tiêm định kỳ trong nhiều năm.

Với người có bệnh tim hoặc cholesterol cao khó kiểm soát do di truyền, bác sĩ có thể đặt mục tiêu LDL chỉ 40-50, thấp hơn đáng kể so với mức khoảng 100 ở người trưởng thành thông thường. Chế độ ăn uống và thay đổi lối sống thường khó đạt được mức này.

Bắt nguồn từ đột biến gene tự nhiên

Ý tưởng chỉnh sửa gien xuất phát từ những người mang đột biến tự nhiên ở ANGPTL3, gien có vai trò điều chỉnh LDL và triglyceride. Ở những người này, một hoặc cả hai bản sao của gien bị vô hiệu hóa, khiến cholesterol và triglyceride duy trì ở mức rất thấp trong suốt cuộc đời mà không gây hậu quả tiêu cực rõ ràng.

Đặc biệt, đột biến này giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Các nhà khoa học vì vậy tìm cách mô phỏng hiệu ứng tự nhiên bằng CRISPR-Cas9, công nghệ có khả năng cắt chính xác một đoạn DNA để vô hiệu hóa gene mục tiêu.

Phương pháp thử nghiệm chỉ tập trung vào tế bào gan, nơi đóng vai trò quan trọng trong việc sản xuất cholesterol và triglyceride cũng như loại bỏ chất béo dư thừa khỏi máu. Việc giới hạn chỉnh sửa tại gan được kỳ vọng giúp giảm nguy cơ tác động ngoài ý muốn đến những bộ phận khác của cơ thể.

Tiếp tục thử nghiệm

Kết quả ban đầu rất tích cực nhưng nghiên cứu vẫn có quy mô quá nhỏ để khẳng định hiệu quả và độ an toàn lâu dài. Các tác dụng phụ được ghi nhận chủ yếu ở mức nhẹ, như kích ứng tại vị trí truyền thuốc. Một số trường hợp gặp vấn đề về đĩa đệm hoặc tăng men gan, nhưng tình trạng này nhanh chóng được cải thiện.

Một bệnh nhân tử vong sáu tháng sau khi điều trị. Người này mắc bệnh tim mạch tiến triển nghiêm trọng và được sử dụng liều thấp nhất. Các nhà nghiên cứu hiện không cho rằng trường hợp tử vong liên quan đến liệu pháp gien.

Một vấn đề khác là HDL, loại thường được gọi là “cholesterol tốt”, giảm khoảng 20% sau cả hai tháng và một năm. Ý nghĩa lâu dài của thay đổi này vẫn cần được đánh giá.

Thử nghiệm tiếp theo đang được tiến hành tại Mỹ và Australia với tối đa 40 người sử dụng liều cao nhất. Nếu kết quả tiếp tục khả quan, phương pháp sẽ phải trải qua các thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 2 và 3 trước khi được xem xét cấp phép.

Nếu chứng minh được hiệu quả và độ an toàn trong thời gian dài, liệu pháp CRISPR nhắm vào ANGPTL3 có thể tạo ra bước ngoặt trong điều trị những người trẻ mắc cholesterol cao nghiêm trọng do di truyền. Thay vì phải phụ thuộc vào thuốc hàng ngày hoặc các mũi tiêm định kỳ trong hàng chục năm, họ có thể chỉ cần một lần can thiệp để duy trì mức cholesterol thấp lâu dài.

Dù vậy, các nhà khoa học vẫn cần theo dõi người tham gia trong nhiều năm để xác định liệu hiệu quả có thực sự kéo dài suốt đời và liệu những tác dụng phụ tiềm ẩn có xuất hiện muộn hay không.