Chỉnh trang đô thị: Lợi ích của người dân được đặt ở trung tâm

Thực tiễn cho thấy công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng (GPMB) hết sức quan trọng. Đây là một trong những yếu tố tiên quyết quyết định tiến độ thực hiện các dự án.

Để hiểu thêm về việc vận dụng linh hoạt các cơ chế đặc thù và những quy định mới nhất của Luật Đất đai 2024 để hàng loạt công trình trọng điểm sớm về đích, báo Pháp Luật TP.HCM đã có cuộc trao đổi với ông Lê Anh Tú, Phó Giám đốc Sở NN&MT TP.HCM (ảnh), xung quanh vấn đề trên.

Ban hành nhiều quyết định có lợi cho người dân

. Phóng viên: Liên quan lĩnh vực bồi thường, Sở NN&MT TP.HCM đã tháo gỡ các nút thắt về cơ chế để đẩy nhanh việc thực hiện các dự án trọng điểm, thưa ông?

+ Ông Lê Anh Tú: Thời gian vừa qua, Sở NN&MT TP đã nghiên cứu các quy định pháp luật có liên quan kết hợp với việc rút kinh nghiệm thực tiễn trong quá trình tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc phát sinh từ công tác bồi thường, GPMB tại các địa phương.

Công tác giải phóng mặt bằng đang được tiến hành tại các dự án cải tạo kênh rạch trên địa bàn TP.HCM. Ảnh: THUẬN VĂN

Cụ thể, sở đã tham mưu UBND TP ban hành Quyết định 5489 và Quyết định 5490 về các chính sách hỗ trợ vượt trội cho các trường hợp nhà ven và trên kênh rạch thuộc dự án nạo vét, cải tạo môi trường, xây dựng hạ tầng rạch Xuyên Tâm; dự án nạo vét, xây dựng hạ tầng, cải tạo môi trường bờ bắc kênh Đôi, bao gồm hỗ trợ đối với trường hợp không đủ điều kiện bồi thường về đất; hỗ trợ đối với nhà ở, công trình xây dựng không phải là nhà ở thuộc sở hữu của hộ gia đình, cá nhân không có giấy tờ hợp pháp, hợp lệ…

Theo Nghị định 49/2026 của Chính phủ (hướng dẫn một số điều của Nghị quyết 254/2025/QH15 quy định một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai, ban hành tháng 1-2026), tại khoản 3 Điều 14 có phân cấp thẩm quyền cho UBND cấp tỉnh thực hiện các nội dung trong lĩnh vực đất đai, trong đó có trường hợp đang thực hiện thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Theo đó, Sở NN&MT TP đã tham mưu UBND TP quyết định phân cấp, ủy quyền theo quy định pháp luật, tuy nhiên nội dung này cần có thời gian để các đơn vị sở, ngành góp ý, thẩm định.

Để đảm bảo không để tồn tại khoảng trống thời gian pháp lý, sở đã tham mưu UBND TP ban hành Quyết định 1303/QĐ-UBND giao cơ quan, người có thẩm quyền đang giải quyết các thủ tục đất đai trước ngày 31-1-2026 tiếp tục thực hiện việc giải quyết các thủ tục đất đai theo đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục hành chính về đất đai theo quy định của pháp luật trước ngày Nghị định 49/2026 của Chính phủ có hiệu lực thi hành (trước ngày 31-1-2026).

Theo quy hoạch, sau sáp nhập, TP.HCM sẽ sở hữu mạng lưới metro lên đến hơn 1.024 km với khoảng 27 tuyến đường sắt. Ảnh metro: THUẬN VĂN

Đồng thời, Sở NN&MT cũng đã chủ động tham mưu UBND TP ban hành Quyết định 11/2026 quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn TP.HCM. Theo đó, ngoài việc cập nhật các chính sách từ Quyết định 5489 và Quyết định 5490 của UBND TP còn các chính sách khác như mức thưởng đối với người có đất thu hồi bàn giao mặt bằng trước thời hạn quy định tối đa đến 50 triệu đồng đối với hộ gia đình, cá nhân và tối đa đến 100 triệu đồng đối với tổ chức.

Trường hợp trong hộ gia đình có nhiều thế hệ hoặc có nhiều cặp vợ chồng được bán, cho thuê hoặc cho thuê mua cho mỗi hộ một căn hộ trong quỹ căn hộ phục vụ tái định cư của dự án (nếu dự án có quỹ căn hộ chung cư) hoặc bằng nền đất (nếu dự án chỉ tái định cư bằng nền đất)…

“Quyết tại chỗ, tháo gỡ tại chỗ”

Trao đổi với Pháp Luật TP.HCM, ông Hoàng Nguyên Dinh, Phó Chủ tịch TP.HCM, cho biết thời gian vừa qua, công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của các dự án trên địa bàn TP.HCM được lãnh đạo Thành ủy, UBND TP hết sức quan tâm, chỉ đạo và xác định đây là nhiệm vụ chung của cả hệ thống chính trị.

Để giải quyết các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của các dự án trên địa bàn TP.HCM, UBND TP đã thành lập ba tổ công tác, theo đó, tổ trưởng tổ công tác là phó chủ tịch UBND TP, lãnh đạo các sở, ngành là thành viên.

. Trong các dự án đặc thù như di dời nhà trên và ven kênh rạch (rạch Xuyên Tâm, kênh Đôi...), Sở NN&MT TP đã phối hợp với các địa phương ra sao để đảm bảo người dân có diện tích đất nhỏ, nhà không đủ điều kiện bồi thường đất ở vẫn có thể có nơi ở mới bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ?

+ Trong công tác bồi thường, GPMB các dự án để phát triển kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng, Đảng và Nhà nước rất quan tâm đến chỗ ở của người có đất bị thu hồi.

Cụ thể, tại Nghị quyết 18-NQ/TW về “Tiếp tục đổi mới, hoàn thiện thể chế, chính sách, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và sử dụng đất, tạo động lực đưa nước ta trở thành nước phát triển có thu nhập cao” (năm 2022), Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã có chỉ đạo “Hoàn thiện quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng… có quy định cụ thể về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư để sau khi thu hồi đất thì người dân có đất bị thu hồi phải có chỗ ở, bảo đảm cuộc sống “bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ”.

Người dân đang thu dọn mặt bằng cho dự án mở rộng Quốc lộ 13. Ảnh: ĐT

Nội dung này đã được triển khai và luật hóa, cụ thể tại khoản 5 Điều 111 Luật Đất đai 2024 quy định: “Hộ gia đình, cá nhân khi Nhà nước thu hồi đất gắn liền với nhà ở phải di chuyển chỗ ở mà không đủ điều kiện được bồi thường về đất ở, nếu không có chỗ ở nào khác… thì được Nhà nước giao đất ở có thu tiền sử dụng đất hoặc bán, cho thuê, cho thuê mua nhà ở”.

Như vậy, về chính sách tái định cư hiện nay đã đáp ứng được yêu cầu đặt ra, kể cả những trường hợp khi Nhà nước thu hồi đất gắn liền với nhà ở phải di chuyển chỗ ở mà không đủ điều kiện được bồi thường về đất ở cũng được xem xét.

Lợi ích của người dân được đặt ở trung tâm

. Lãnh đạo TP.HCM đã quyết liệt hỗ trợ trong lĩnh vực bồi thường, tái định cư cho các dự án ra sao để các dự án sớm “về đích”, thưa ông?

+ Sở NN&MT TP.HCM đã có những điều chỉnh và vận dụng cơ chế đặc thù, các quy định mới để thu hẹp khoảng cách giữa giá bồi thường và giá thị trường, giúp người dân đồng thuận bàn giao mặt bằng nhanh hơn cho các dự án trọng điểm.

Như việc thực hiện Nghị quyết 254/2025/QH15 sẽ giúp tối ưu hóa quy trình bồi thường đất bằng cách sử dụng trực tiếp bảng giá đất và hệ số điều chỉnh thay vì phải thẩm định riêng biệt cho từng dự án vốn phức tạp và dễ kéo dài.

Vành đai 3 TP.HCM dần hoàn thiện. Ảnh: ĐT

Cách tiếp cận mới này không chỉ giúp tăng tính minh bạch, công bằng và tiết kiệm đáng kể thời gian, chi phí mà còn đảm bảo cơ sở pháp lý vững chắc nhằm hạn chế tối đa các tranh chấp, khiếu nại. Qua đó, tạo điều kiện thuận lợi để lãnh đạo UBND địa phương quyết liệt chỉ đạo, áp dụng giá bồi thường nhanh chóng, giúp các dự án sớm hoàn thành theo đúng kế hoạch đề ra.

Trong thời gian tới, trên địa bàn TP.HCM sẽ triển khai hàng loạt dự án, trong đó rất nhiều dự án trọng điểm, cấp bách như các tuyến đường sắt, chỉnh trang đô thị cải tạo các tuyến kênh như kênh Hy Vọng, bờ nam kênh Đôi, các tuyến đường cao tốc như vành đai 4, TP.HCM - Mộc Bài, cầu Cần Giờ, cầu Thủ Thiêm 4, cầu Phú Mỹ 2, cầu vượt biển Cần Giờ, Khu liên hợp thể thao Rạch Chiếc, Bình Quới - Thanh Đa…

Cầu Phú Mỹ 2 có tổng chiều dài khoảng 6,3km, bắt đầu từ đường Nguyễn Hữu Thọ (TP.HCM) và kết thúc tại đường Liên Cảng (xã Đại Phước, tỉnh Đồng Nai). Công trình cách cầu Phú Mỹ hiện hữu khoảng 2 km.

Sở NN&MT TP với vai trò là cơ quan quản lý nhà nước về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư sẽ chủ động tham mưu UBND TP theo dõi tiến độ thực hiện các dự án, thường xuyên đi thực tế để nắm bắt tiến độ thực tế, kịp thời hướng dẫn tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc phát sinh.

Tổng kết thực tiễn từ kết quả giải quyết phát sinh khó khăn, vướng mắc và nghiên cứu, dự báo các tình huống vướng mắc phát sinh, mạnh dạn đề xuất UBND TP, Ban Thường vụ Thành ủy các cơ chế, chính sách vượt trội nhằm đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án, đồng thời đảm bảo các quyền lợi chính đáng của người dân có đất bị thu hồi.

. Xin cảm ơn ông.•

HỌ ĐÃ NÓI

Ông HỒ NGỌC NGHĨA, Quyền Trưởng phòng Quản lý đường sắt đô thị, Sở Xây dựng TP.HCM:

Tháo gỡ nút thắt thể chế, TP.HCM sẽ có mạng lưới ĐSĐT

Sau khi Quốc hội ban hành Nghị quyết 188/2025/QH15 (thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt để phát triển hệ thống mạng lưới đường sắt đô thị (ĐSĐT) tại TP Hà Nội, TP.HCM) và sau này bổ sung thêm Luật Đường sắt năm 2025, Nghị quyết 260 đã cơ bản tháo gỡ nút thắt về thể chế để đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án. Không những thế còn tạo thêm các công cụ hữu hiệu để phát triển đô thị, chỉnh trang đô thị gắn với giao thông công cộng sức chở lớn.

Thực tế cho thấy sau khi được áp dụng các cơ chế đặc thù, đặc biệt của Nghị quyết 188, TP.HCM đã triển khai rất nhanh và đảm bảo tiến độ lập, thẩm định, phê duyệt điều chỉnh dự án và khởi công xây dựng công trình tuyến metro số 2 đoạn Bến Thành - Tham Lương vào ngày 15-1-2026. Đây được xem là dự án thí điểm đầu tiên thụ hưởng các cơ chế của Nghị quyết 188.

Hiện nay, TP.HCM đang tập trung đẩy nhanh tiến độ chuẩn bị đầu tư các dự án còn lại thuộc danh mục sáu tuyến ưu tiên đầu tư giai đoạn 2026-2030 theo chỉ đạo của đồng chí Bí thư Thành ủy TP.HCM - Trưởng Ban chỉ đạo phát triển mạng lưới đường sắt TP và được xác định tại Nghị quyết 06 của Thành ủy.

Trong đó, đặc biệt các sở, ngành và nhà đầu tư khẩn trương hoàn thiện công tác lập, thẩm định, phê duyệt, lựa chọn nhà đầu tư tuyến số 2 đoạn Bến Thành - Tham Lương, khởi công dịp 30-4-2026 và tiếp theo là tuyến Thủ Thiêm - Long Thành, phấn đấu khởi công trước ngày 30-6-2026.

Đồng thời, quyết tâm đưa vào khai thác, vận hành đồng bộ, liên thông xuyên tuyến Tham Lương - Bến Thành - Thủ Thiêm - Long Thành vào năm 2030 để phát huy hiệu quả kết nối TP với Cảng hàng không quốc tế Long Thành.

Tiếp theo là giai đoạn 1 tuyến ĐSĐT số 6 (đoạn Tân Sơn Nhất - Phú Hữu) và hai tuyến đường sắt kết nối trung tâm TP.HCM với TP Thủ Dầu Một, các tuyến này phấn đấu hoàn thành công tác chuẩn bị đầu tư trong năm 2026, nếu điều kiện thuận lợi, khởi công một số tuyến trong năm 2026 và chậm nhất trong quý I-2027.

Nói như vậy để thấy rằng với các cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt được trao, công tác chuẩn bị đầu tư dự án ĐSĐT được triển khai nhanh hơn rất nhiều so với trước đây (thường mất 1-3 năm, thậm chí lâu hơn).

Với sự nỗ lực đó, đặc biệt là sau sáp nhập, TP.HCM sẽ sở hữu mạng lưới metro lên đến hơn 1.024 km với khoảng 27 tuyến đường sắt, chưa kể bảy đoạn tuyến đường sắt quốc gia chạy qua địa bàn TP với chiều dài khoảng 585 km. Để sở hữu mạng lưới này, TP.HCM đang thực hiện cơ chế đặc thù phát triển TP tại Nghị quyết 260. Trong đó, TP.HCM đang tập trung rà soát quy hoạch TP để lập một quy hoạch duy nhất là quy hoạch tổng thể TP.

Đặc biệt với mạng lưới metro, đây là một hợp phần của quy hoạch hạ tầng kỹ thuật đô thị trong quy hoạch tổng thể TP. TP.HCM đang giao Sở Xây dựng cùng với Sở QH-KT và các tư vấn trong nước, quốc tế khẩn trương rà soát mạng lưới metro hiện hữu đang được quy hoạch để từ đó đề xuất bổ sung, điều chỉnh mạng lưới này đảm bảo phù hợp với không gian phát triển mới, định hướng phát triển mới của TP.

Đồng thời nhằm tối ưu hóa mạng lưới này, xác định các tuyến, cụm tuyến, hành lang vận tải để xây dựng bộ thông số kỹ thuật dùng chung kèm theo đó là hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật để khai thác đồng bộ, liên thông. TP.HCM đang tập trung chỉ đạo, hoàn thành chậm nhất trong năm 2026. Khi đó, TP.HCM sẽ có một mạng lưới metro tương đối hoàn chỉnh, tạo tiền đề cho đầu tư, phát triển đô thị.

Metro 2 đoạn Bến Thành - Thủ Thiêm bắt đầu từ nhà ga Bến Thành. Ảnh: Thuận Văn

GS-TS LÊ THANH HẢI, Viện trưởng Viện Môi trường và Tài nguyên, ĐH Quốc gia TP.HCM, Phó Chủ tịch Hội đồng Giáo sư liên ngành xây dựng kiến trúc (của Hội đồng Giáo sư Nhà nước):

“Cú chuyển mình” mạnh mẽ của TP.HCM

TP.HCM là đô thị đặc biệt với quy mô dân số thực tế đã vượt trên 14 triệu người, trong đó nhiều khu vực có mật độ dân số thuộc nhóm cao của cả nước, thậm chí tiệm cận các đô thị lớn trên thế giới. Áp lực gia tăng dân số nhanh trong nhiều năm đã khiến hệ thống hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội của TP luôn trong tình trạng quá tải, tạo ra những “điểm nghẽn” không chỉ cục bộ mà mang tính hệ thống.

Trong bối cảnh đó, những nỗ lực gần đây của TP.HCM có thể xem là một bước chuyển mình mạnh mẽ về tư duy phát triển. Số liệu giải ngân đầu tư công năm 2025 đạt hơn 110.000 tỉ đồng, với tỉ lệ trên 91% kế hoạch, không chỉ phản ánh quyết tâm cao về mặt điều hành mà còn cho thấy sự chuyển dịch rõ rệt từ định hướng sang hành động cụ thể.

Điểm đáng chú ý là cách TP tiếp cận bài toán hạ tầng theo hướng tổng thể và có trọng tâm. Hàng loạt dự án giao thông quan trọng như vành đai 3, nút giao An Phú, cùng với kế hoạch triển khai các cầu vượt thép cấp bách, không chỉ nhằm giải quyết ùn tắc trước mắt mà còn góp phần tái cấu trúc không gian đô thị theo hướng kết nối hiệu quả hơn. Đây là yếu tố then chốt đối với một đô thị có mật độ dân cư cao như TP.HCM.

Bên cạnh hạ tầng giao thông, việc cải tạo các hệ thống kênh rạch như rạch Xuyên Tâm hay kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên cho thấy TP đang từng bước xử lý những tồn tại kéo dài nhiều năm. Việc khơi thông dòng chảy không chỉ giải quyết vấn đề ngập nước, mà còn cải thiện chất lượng môi trường sống, tạo tiền đề để phát triển không gian xanh và nâng cao sức khỏe cộng đồng. Đây là cách tiếp cận mang tính bền vững, khi hạ tầng kỹ thuật được gắn với cải thiện môi trường và chất lượng sống của người dân.

Một điểm nhấn khác trong tư duy mới này là việc chuyển đổi một số khu “đất vàng” sang phát triển công viên, không gian công cộng. Quyết định này thể hiện sự thay đổi trong cách nhìn nhận giá trị phát triển đô thị: Không chỉ tối đa hóa lợi ích kinh tế ngắn hạn, mà hướng tới lợi ích lâu dài cho cộng đồng. Trong điều kiện đô thị nén cao, việc gia tăng diện tích cây xanh và không gian mở là một yếu tố quan trọng để đảm bảo cân bằng sinh thái và nâng cao chất lượng sống.

Từ góc độ chuyên môn, có thể thấy TP.HCM đang từng bước chuyển từ cách tiếp cận phát triển theo chiều rộng sang phát triển theo chiều sâu, trong đó hạ tầng, môi trường và con người được xem là ba trụ cột chính. Tuy nhiên, để quá trình này đạt hiệu quả lâu dài, cần tiếp tục tăng cường tính tích hợp giữa các lĩnh vực, từ quy hoạch, đầu tư hạ tầng đến quản lý tài nguyên và môi trường, hướng tới mô hình đô thị phát triển bền vững và thích ứng.

Với những chuyển động hiện nay, TP.HCM đang tạo ra những tiền đề quan trọng cho giai đoạn phát triển mới. Điều quan trọng là duy trì được tính nhất quán trong chính sách, đồng thời tiếp tục hoàn thiện các giải pháp mang tính hệ thống, để những kết quả đạt được không chỉ là những “điểm sáng” riêng lẻ mà trở thành động lực phát triển lâu dài cho TP.