Chợ Huế ngày Rằm - nét đẹp văn hóa Cố đô

Các mệ, các chị chọn mua trái cây ngày Rằm ở chợ Bến Ngự. Ảnh: Minh Ngọc

Rằm là ngày 15 Âm lịch hàng tháng, thời điểm trăng tròn nhất. Mùng Một mở đầu cho một tháng âm mới, theo chu kỳ mặt trăng. Nếu mùng Một nhấn mạnh vào sự giao thoa năng lượng khởi đầu tốt đẹp thì Rằm nhấn mạnh sự tròn đầy, viên mãn. Hai thời điểm được coi là quan trọng trong văn hóa tâm linh Việt Nam và nhất là với người Huế. Hướng về tổ tiên, thắp hương trong những ngày này giúp con người hướng về những điều thiện, lành, tâm hồn an yên, thanh tịnh.

Từ bao đời nay, người Huế vẫn giữ nét riêng trong ngày Rằm, mùng Một là có mâm lễ vật cúng gia tiên, thần linh để cầu mong sự bình an, may mắn. Đó cũng là dịp nhiều người dân ăn chay, đi lễ chùa. Điều này không chỉ là tín ngưỡng mà là mạch chảy lặng lẽ, bền bỉ qua bao đời, nét văn hóa thấm đẫm trong nhiều ngôi nhà, ngõ phố xứ Huế. Theo đó, chợ Rằm, mùng Một ở Huế diễn ra đều đặn mỗi tháng với những nét đặc trưng riêng, một sự cân bằng giữa nhu cầu đời sống vật chất và truyền thống văn hóa tâm linh

Ngay từ sáng sớm ngày 14 và ngày cuối tháng Âm lịch, khi phố phường còn bảng lảng sương mai, các khu chợ lớn, nhỏ ở Huế như Đông Ba, An Cựu, Bến Ngự, chợ Cống, chợ Xép, chợ Vỹ Dạ... đã bắt đầu nhộn nhịp người mua, kẻ bán. Hàng hóa trong những ngày này cũng mang một sắc thái riêng với hoa tươi, trái cây, bánh , hương đèn, vàng mã, trầu cau... được bày biện bắt mắt. Không khí chợ thì nhộn nhịp nhưng không quá ồn ào, chen lấn như nhiều nơi khác, chợ Huế ngày Rằm mang một vẻ tấp nập rất riêng, nhẹ nhàng, nền nã, đúng với tính cách con người miền sông Hương, núi Ngự.

Cả bốn mùa, những sạp hoa tươi ngày Rằm, mùng Một rực rỡ với cúc vàng, đồng tiền, lay ơn... Mùa hè thì có thêm huệ trắng, sen hồng, sen trắng, loa kèn... tỏa hương dịu nhẹ. Ngoài các sạp hàng lớn, người bán dịp này là các bà, các chị với mẹt hoa bưởi gói trong lá chuối thơm nồng; những chiếc xe đạp chở đầy sen trắng, sen hồng vừa được hái từ Thành nội và các vùng quê. Trái cây thì mùa nào trái ấy của xứ Huế và từ mọi miền đất nước, phong phú và tươi ngon với chuối, đu đủ, táo, xoài, cam, nhãn, dưa hấu... Và một nải chuối đầy đặn là sự lựa chọn đầu tiên của người Huế.

Rằm tháng Bảy, tháng Tám, đúng vào mùa thanh trà Huế chín rộ, các chị, các mẹ đi chợ ưu tiên mua loại trái thanh ngọt này, trước cúng tổ tiên sau để thưởng thức. Bánh thì cũng có nhiều loại nổi tiếng xa gần với bánh in, ít đen, su sê... ngọt ngào hương vị Huế. Bên cạnh đó là nhang đèn, vàng mã, trầu, cau, những vật phẩm không thể thiếu trong mâm cúng gia tiên, thần linh của người Huế. Đi chợ, người Huế mua nhang đèn, vàng mã vừa đủ, không quá lạm dụng với ý gìn giữ môi trường không khí. Đây là một cách thực hành tín ngưỡng của người Huế giữ được sự chừng mực, trang nghiêm, không phô trương hình thức mà đề cao giá trị tinh thần.

Đặc biệt, chợ vào dịp này không thể thiếu thực phẩm chay, từ khuôn đậu, nấm, măng đến rau củ... Bởi vào ngày Rằm, mồng Một, đa phần người Huế có tục ăn chay. Thực phẩm chay và các món chay chế biến sẵn như bún, cơm chay, chè, các món giả mặn như nem, chả... được chế biến công phu, tinh tế, mang hương vị thanh đạm, nhưng đậm đà bản sắc ẩm thực Huế... Và cũng chính vì vậy, chợ Huế những ngày đặc biệt này không chỉ là không gian giao thương mà còn là một hành trình, nơi con người tìm về sự cân bằng trong đời sống.

Chợ Huế ngày Rằm, mùng Một hàng tháng mưa hay nắng vẫn cứ diễn ra với nét riêng như vậy. Các ngày rằm nổi bật như Rằm tháng Giêng - tết Nguyên tiêu, Rằm tháng Tư - lễ Phật Đản; Rằm tháng Bảy - lễ Vu lan báo hiếu; Rằm tháng Tám - Tết Trung thu đoàn viên... được người dân chú trọng hơn.

Điều đáng quý ở chợ Huế ngày Rằm, mùng Một không chỉ nằm ở những sản vật bày bán, mà còn ở cách con người ứng xử với nhau. Người dân đi chợ không vội vã, ồn ào mà nhẹ nhàng, chậm rãi. Người bán hàng niềm nở, chân thành; người mua thong thả lựa chọn, ít mặc cả chi li... Tất cả tạo nên một không gian giao tiếp đầy tính nhân văn, đậm chất Huế, nơi mỗi người sống chậm, sống sâu và coi trọng sự hài hòa trong giao tiếp.

Trong bối cảnh các loại hình thương mại hiện đại ngày càng phát triển, chợ truyền thống nói chung và chợ ngày Rằm, mùng Một nói riêng lặng lẽ tồn tại và vẫn giữ một vị trí đặc biệt trong đời sống người dân Huế. Đó không chỉ là nơi mua bán mà còn là không gian lưu giữ ký ức, phong tục và bản sắc văn hóa Huế. Không ồn ào, phô trương, một lần trải nghiệm chợ Huế ngày Rằm, mùng Một, mỗi chúng ta cũng như du khách đều cảm nhận được vẻ đẹp rất riêng: Vẻ đẹp của sự an nhiên, của truyền thống và tâm hồn người Huế.