Chợ Phong lưu Sơn Vĩ - nơi lưu giữ hồn văn hóa vùng cao biên giới

Phiên chợ được tổ chức vào ngày 28-3 âm lịch hằng năm tại thôn Lũng Làn. Với đồng bào nơi đây, đó không chỉ là ngày họp chợ mà còn là dịp để gặp gỡ, giao lưu, tìm về những giá trị văn hóa truyền thống đã gắn bó với cuộc sống người dân vùng cao từ bao đời nay.

Giữa không gian mênh mang của đá núi và mây ngàn, tiếng khèn Mông vang lên réo rắt như gọi bạn tình, gọi người đi chợ, gọi cả những ký ức xa xưa của vùng cao biên giới. Những gian hàng nhỏ bày bán thổ cẩm, nông sản, mật ong rừng, rượu ngô men lá… nối dài bên khoảng sân đất giữa bản. Khói từ nồi thắng cố nghi ngút quyện trong làn sương sớm khiến phiên chợ vừa náo nhiệt, vừa đậm chất miền đá.

Từ sáng sớm, từng tốp người dân trong trang phục truyền thống đã men theo những con đường đá tai mèo để về dự chợ Phong lưu Sơn Vĩ, xã Sơn Vĩ, tỉnh Tuyên Quang.

Phiên chợ không chỉ là nơi mua bán mà còn là dịp để bà con gặp gỡ, giao lưu và gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống nơi vùng cao biên giới.

Nhiều người biết đến Chợ tình Khâu Vai như một biểu tượng văn hóa của vùng cao phía Bắc. Nhưng ít ai biết rằng, sau phiên chợ ấy đúng một ngày, ở vùng biên Sơn Vĩ lại có một phiên chợ mang đậm màu sắc nhân văn – nơi những người từng thương nhau nhưng không đến được với nhau có dịp gặp lại sau bao năm xa cách.

Không ồn ào, không phô trương, chợ Phong lưu Sơn Vĩ lặng lẽ tồn tại như một phần ký ức của đồng bào nơi đây. Người đi chợ không chỉ để mua bán, trao đổi hàng hóa mà còn để gặp gỡ, hỏi han nhau sau một năm lao động vất vả. Có những người đàn ông tóc đã bạc, có những người phụ nữ đã có gia đình riêng, nhưng năm nào cũng tìm về phiên chợ cũ để ngồi với nhau đôi chén rượu ngô, hỏi vài câu chuyện đời rồi lại lặng lẽ chia tay giữa chiều muộn.

Những gian hàng nông sản dân dã mang đậm hương vị miền núi thu hút đông đảo người dân và du khách tại chợ Phong lưu Sơn Vĩ.

Trong sắc màu trang phục truyền thống rực rỡ, người dân vùng cao vui vẻ trò chuyện, thăm hỏi nhau sau một năm lao động vất vả.

Bà Hoàng Thị Tương, người dân thôn Lũng Làn chia sẻ: “Từ thời ông bà ngày trước đã có chợ này rồi. Người dân đi chợ không chỉ để mua bán mà còn để gặp nhau sau một năm xa cách. Những người từng thương nhau mà không đến được với nhau cũng có dịp gặp lại. Mọi người đều coi đó là nét đẹp văn hóa nên không ai trách móc hay ghen tuông gì cả”.

Có lẽ chính sự bao dung, chân thành ấy đã làm nên nét riêng của chợ Phong lưu Sơn Vĩ. Trong một ngày duy nhất, những người từng có tình cảm với nhau được gặp lại, cùng đi chợ, cùng trò chuyện về cuộc sống hiện tại rồi lại trở về với gia đình riêng của mình. Không oán trách, không day dứt, chỉ còn lại những lời chúc bình an dành cho nhau giữa phiên chợ vùng cao.

Đối với những chàng trai, cô gái chưa lập gia đình, phiên chợ còn là nơi gửi gắm tình cảm qua tiếng khèn, câu hát giao duyên hay ánh mắt bẽn lẽn giữa đông người. Đã có không ít đôi nên duyên vợ chồng từ chính phiên chợ đặc biệt ấy.

Hoạt cảnh tái hiện những câu chuyện tình nơi chợ Phong lưu Sơn Vĩ - nét đẹp văn hóa giàu tính nhân văn của đồng bào vùng cao.

Chương trình nghệ thuật tại Lễ hội chợ Phong lưu Sơn Vĩ góp phần quảng bá bản sắc văn hóa các dân tộc Sơn Vĩ đến du khách gần xa.

Nhằm bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc vùng cao, năm nay xã Sơn Vĩ lần đầu tiên tổ chức Lễ hội chợ Phong lưu Sơn Vĩ gắn với quảng bá văn hóa, du lịch địa phương. Không gian lễ hội được mở rộng với nhiều hoạt động mang đậm bản sắc dân tộc như trình diễn khèn Mông, hát giao duyên, thi trang phục truyền thống, giới thiệu ẩm thực vùng cao và trưng bày các sản phẩm thổ cẩm, nông sản đặc trưng của địa phương.

Việc tổ chức lễ hội không chỉ góp phần gìn giữ nét đẹp văn hóa lâu đời của đồng bào nơi biên cương mà còn tạo cơ hội để người dân phát triển du lịch cộng đồng, nâng cao thu nhập, từng bước đưa hình ảnh Sơn Vĩ đến gần hơn với du khách trong và ngoài tỉnh.

Chị Hoàng Thị Lan, xã Sơn Vĩ chia sẻ: “Trước đây chợ chủ yếu là người dân trong vùng đến với nhau, còn năm nay có nhiều du khách đến tham quan nên bà con rất vui. Chúng tôi mong lễ hội sẽ được duy trì hằng năm để nét đẹp văn hóa của đồng bào không bị mai một. Qua đó, du khách cũng hiểu hơn về phong tục, tập quán và cuộc sống của người dân vùng cao Sơn Vĩ”.

Nhiều trò chơi dân gian truyền thống được tổ chức trong khuôn khổ lễ hội, tạo không khí sôi nổi, gắn kết cộng đồng.

Sơn Vĩ từ lâu vốn là vùng đất giàu bản sắc văn hóa của đồng bào các dân tộc vùng cao tỉnh Tuyên Quang. Dẫu cuộc sống còn nhiều khó khăn, đá nhiều hơn đất, mùa đông lạnh buốt, giao thông cách trở, nhưng đồng bào nơi đây vẫn bền bỉ bám bản, giữ làng, gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống từ bao đời.

Giữa nhịp sống hiện đại hôm nay, khi nhiều phong tục, tập quán đang đứng trước nguy cơ mai một, chợ Phong lưu Sơn Vĩ vẫn được người dân gìn giữ như một “điểm hẹn văn hóa” đặc biệt nơi miền biên cương. Ở đó không chỉ có tiếng khèn, bát rượu ngô hay sắc màu thổ cẩm, mà còn có cả hồn cốt văn hóa của đồng bào vùng cao.

Theo đồng chí Trần Việt Hùng, Phó chủ tịch UBND xã Sơn Vĩ, địa phương đang từng bước quảng bá phiên chợ gắn với phát triển du lịch cộng đồng. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất vẫn là giữ được nét nguyên bản của phiên chợ truyền thống để văn hóa không bị thương mại hóa hay mai một theo thời gian.

Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7-1-2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã khẳng định rõ quan điểm: Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là nguồn lực nội sinh và động lực phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Trong đó, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của đồng bào các dân tộc là nhiệm vụ quan trọng gắn với phát triển bền vững.

Thông qua Lễ hội chợ Phong lưu Sơn Vĩ, những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào được bảo tồn và lan tỏa.

Từ tinh thần ấy, việc gìn giữ chợ Phong lưu Sơn Vĩ không đơn thuần chỉ là bảo tồn một phiên chợ vùng cao, mà còn là giữ gìn bản sắc văn hóa nơi địa đầu Tổ quốc. Bởi ở nơi miền đá biên cương ấy, những giá trị truyền thống vẫn đang được lưu giữ qua tiếng khèn Mông giữa sương sớm, qua sắc váy áo rực rỡ của người đi chợ, qua những cái bắt tay chân tình và cả những câu chuyện tình người đầy bao dung của đồng bào vùng cao.

Chiều xuống, từng tốp người lại lặng lẽ rời chợ, men theo những con đường quanh co giữa lưng núi trở về bản. Tiếng khèn vẫn vang vọng giữa mây ngàn Sơn Vĩ như níu bước người đi. Phiên chợ rồi sẽ tan, nhưng những giá trị văn hóa được gìn giữ từ bao đời ấy vẫn tiếp tục ở lại, như một phần hồn cốt của miền biên cương cực Bắc tỉnh Tuyên Quang.